’n Maansverduistering is nie altyd dieselfde skouspel nie. Soms verdof die Maan net effens; soms neem ’n donker boog ’n hap uit sy skyf; en soms kry die hele maanskyf ’n dowwer rooi kleur. Die verskil hang af van hoe die Maan deur die Aarde se skaduwee beweeg. Die drie name—penumbraal, gedeeltelik en totaal—beskryf hoeveel van die Maan die donkerste deel van dié skaduwee, wat die umbra genoem word, binnegaan. As jy die meetkunde verstaan, is dit makliker om te herken wat gebeur, veral wanneer die verandering subtiel is. Vir datums van verduisterings, kontaktye, duur en sigbaarheid volgens ligging, gebruik die regstreekse maansverduisteringskatalogus.
Die Aarde werp twee soorte skaduwee
Die Son is ’n uitgebreide ligbron, nie ’n punt nie. Die Aarde werp dus ’n sentrale gebied waarin direkte sonlig geblokkeer word, en ’n buitenste gebied waarin net ’n deel van die Son versper word. Die sentrale skaduwee is die umbra; die sagter buitenste skaduwee is die penumbra. Die grens is ’n kwessie van meetkunde: in die penumbra sou ’n waarnemer op die Maan steeds ’n deel van die Son sien, terwyl die Aarde in die umbra die Son heeltemal bedek.
’n Maansverduistering kan net met volmaan plaasvind, wanneer die Aarde tussen die Son en die Maan lê. Die meeste volmane beweeg egter bo of onder die Aarde se skaduwee verby, omdat die Maan se wentelbaan met 5.14 grade gekantel is ten opsigte van die ekliptika, die vlak van die Aarde se wentelbaan om die Son. ’n Verduistering vind plaas wanneer dit volmaan is naby die punt waar dié wentelvlakke mekaar kruis. Die gids tot die fases van die Maan verduidelik waarom die Maan se fase afhang van sy posisie relatief tot die Son en die Aarde; die soort verduistering hang dan af van die pad wat dit deur die Aarde se skaduwee volg.
Penumbrale verduistering: ’n subtiele, wydverspreide verdowing
Tydens ’n penumbrale verduistering beweeg die Maan deur die Aarde se penumbra, maar mis die umbra. Geen duidelik afgebakende donker rand beweeg oor die maanskyf nie. In plaas daarvan ontvang ’n deel of die hele Maan effens minder direkte sonlig en kan dit liggies geskadu lyk, dikwels aan die kant naaste aan die umbra. Die uitwerking is maklik om mis te kyk, veral aan die begin of einde van die gebeurtenis, wanneer net ’n klein deel van die Maan in die penumbra is.
Daarom kan ’n penumbrale verduistering ’n werklike, meetbare belyning wees sonder om dramaties met die blote oog te lyk. Dit kan duideliker op ’n foto wees as met ’n vinnige kyk, maar ’n kamera se outomatiese beligting kan vir die verdowing vergoed en dit moeiliker maak om beelde te vergelyk. As jy foto’s neem, hou die raamwerk en beligtingsinstellings konstant en vergelyk dit met ’n foto wat voor of ná die verduistering geneem is. ’n Penumbrale verduistering is nie die Maan wat deur ’n wolk beweeg of self van helderheid verander nie; dit is ’n geleidelike vermindering in sonlig wat veroorsaak word deurdat die Aarde die Son gedeeltelik van die Maan af versper.
Die penumbrale verduistering van 20 February 2027 word byvoorbeeld gelys met ’n penumbrale duur van 241 minute. Dié lang tydsduur beteken nie dat die Maan vir vier uur vanselfsprekend donker sal lyk nie: die skaduwee verander geleidelik, en die diepste deel van die penumbra sal waarskynlik opvallender wees as die dowwe buitenste rand. Die regstreekse kalender vir February 2027 verskaf presiese tye vir die maanfases van daardie maand, terwyl die verduisteringskatalogus besonderhede oor die gebeurtenis gee.
Gedeeltelike verduistering: ’n donker boog beweeg oor die Maan
’n Gedeeltelike maansverduistering vind plaas wanneer ’n deel van die Maan die umbra binnegaan terwyl die res buite dit bly. Die duidelikste visuele teken is ’n opvallend donkerder, geboë gebied wat oor die maanskyf groei. Die rand van die umbra is geboë omdat die Aarde rond is; maansverduisterings het waarnemers gehelp om dié vorm te herken lank voordat ruimtetuie die Aarde vanuit die ruimte kon afneem.
Die skaduwee is nie ’n soliede voorwerp wat oor die Maan geplaas word nie, en sy rand is nie volkome skerp nie. Sonlig wat deur die Aarde se atmosfeer beweeg, versag die grens. Tog is die kontras tussen die helder deel buite die umbra en die dowwer deel daarin gewoonlik baie opvallender as die verdowing van ’n penumbrale verduistering. Die Maan verdwyn nie tydens ’n gedeeltelike verduistering nie, en die deel wat steeds buite die umbra is, bly deur direkte sonlig verlig.
Hoeveel van die Maan bedek word, wissel na gelang van die verduistering se pad. ’n Vlak beweging in die umbra laat net ’n klein donker kerf; ’n dieper beweging kan die grootste deel van die skyf bedek sonder om dit heeltemal te bedek. Die klassifikasie gaan oor die Maan se posisie in die skaduwee, nie oor of ’n waarnemer die gebeurtenis kan sien nie. Die plaaslike horison, daglig, weer en die Maan se posisie in die lug beïnvloed almal die sigbaarheid. ’n Stadsdashboard soos Londen se Maanblad wys plaaslike maanopkoms en -ondergang, hoogte, asimut en weer, wat kan help met algemene beplanning om die lug waar te neem.
Totale verduistering: die Maan gaan die umbra heeltemal binne
Tydens ’n totale maansverduistering beweeg die hele maanskyf binne die Aarde se umbra. Die Maan bly sigbaar omdat die Aarde se atmosfeer ’n deel van die sonlig in die skaduwee in buig. Terwyl dié sonlig deur die atmosfeer beweeg, word korter blou golflengtes sterker as rooi golflengtes verstrooi. Die oorblywende lig wat die Maan bereik, is dus dikwels rooi of oranje, en die maanoppervlak weerkaats dié lig na waarnemers op Aarde.
Die gewilde uitdrukking “bloedmaan” verwys na dié moontlike rooierige voorkoms, nie na ’n aparte soort verduistering of ’n gewaarborgde kleur nie. ’n Totale verduistering kan koperkleurig, baksteenrooi, dowwer bruin of taamlik donker lyk. Die kleur en helderheid hang deels af van hoeveel sonlig deur die Aarde se atmosfeer gefiltreer word; waas, wolke en deeltjies in die atmosfeer kan die lig beïnvloed wat daardeur kom. ’n Totale verduistering beteken nie dat die Maan verdwyn nie, hoewel dit moeilik kan wees om te sien as die skaduwee besonder donker is of die lug helder is.
Totaliteit is die tydperk wanneer die hele Maan binne die umbra is. Voor en ná dié tydperk sluit ’n totale verduistering gedeeltelike fases in terwyl die maanskyf die donkerste skaduwee binnegaan en weer daaruit beweeg. As ’n voorbeeld met ’n spesifieke datum word die totale maansverduistering van 31 December 2028 gelys met 71.3 minute van totaliteit. Die verduistering se volledige verloop duur langer as dié sentrale tydperk, dus kan waarnemers wat net ’n deel van die gebeurtenis kan sien steeds ’n gedeeltelike fase waarneem.
Waarna om op te let terwyl jy kyk
Dit is veilig om ’n maansverduistering met die blote oog te bekyk; anders as by ’n sonsverduistering is beskermende filters nie nodig nie. ’n Verkyker kan dit makliker maak om die veranderende skaduwee te ondersoek, maar is opsioneel. Vind ’n plek met ’n helder uitsig op die Maan en kyk of dit tydens die gebeurtenis bo jou plaaslike horison sal wees. Die verduisteringskatalogus verskaf sigbaarheidsinligting volgens ligging, en die maanfasekalender kan jou help om die tye van die fases vir ’n gekose maand na te gaan.
Kyk tydens ’n penumbrale verduistering vir ’n geleidelike, ongelyke verdowing eerder as ’n skerp grens. Let tydens ’n gedeeltelike verduistering op hoe die geboë rand van die umbra oor die skyf beweeg. Gee jou oë tyd om tydens totaliteit aan te pas en let op dat die Maan kleur en besonderhede kan behou, eerder as om eenvormig swart te word. Dié verskille is die nuttigste wanneer jy die verloop waarneem eerder as om net een keer na die lug te kyk: die stadige beweging van die skaduwee wys of die verduistering penumbraal, gedeeltelik of totaal is.