সম্পূৰ্ণ, আংশিক আৰু উপচ্ছায়াজনিত চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ ব্যাখ্যা

চন্দ্ৰগ্ৰহণ সদায় একে ধৰণৰ দৃশ্য নহয়। কেতিয়াবা চন্দ্ৰটো অলপহে ম্লান হয়; কেতিয়াবা এটা ক’লা বক্ৰই চন্দ্ৰৰ মুখৰ এটা অংশ যেন কামুৰি ধৰে; আৰু কেতিয়াবা গোটেই চন্দ্ৰপৃষ্ঠটো ৰঙচুৱা ম্লান হৈ পৰে। এই পাৰ্থক্য নিৰ্ভৰ কৰে চন্দ্ৰই পৃথিৱীৰ ছাঁৰ মাজেৰে কেনেদৰে পাৰ হয় তাৰ ওপৰত। তিনিটা নাম—উপচ্ছায়াজনিত, আংশিক আৰু সম্পূৰ্ণ—ই বুজায় যে চন্দ্ৰৰ কিমান অংশ ছাঁৰ আটাইতকৈ ক’লা অংশটোৰ, অৰ্থাৎ প্ৰচ্ছায়াৰ, ভিতৰত সোমায়। এই জ্যামিতি বুজিলে কি ঘটিছে সেয়া চিনিবলৈ সহজ হয়, বিশেষকৈ পৰিৱৰ্তন সূক্ষ্ম হ’লে। গ্ৰহণৰ তাৰিখ, সংযোগৰ সময়, স্থায়িত্ব আৰু স্থানভেদে দৃশ্যমানতাৰ বাবে সদায় আপডেট হোৱা চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ তালিকা চাওক।

পৃথিৱীয়ে দুবিধ ছাঁ পেলায়

সূৰ্য পোহৰৰ বিস্তৃত উৎস, এটা বিন্দু নহয়। সেয়েহে পৃথিৱীয়ে এনে এটা কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল সৃষ্টি কৰে য’ত পোনপটীয়া সূৰ্যৰ পোহৰ বাধাপ্ৰাপ্ত হয়, আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰ এটা অঞ্চল সৃষ্টি কৰে য’ত সূৰ্যৰ কেৱল কিছু অংশহে ঢাকি পৰে। কেন্দ্ৰীয় ছাঁটোক প্ৰচ্ছায়া আৰু ইয়াৰ বাহিৰৰ পাতল ছাঁটোক উপচ্ছায়া বোলে। এই সীমাৰেখা জ্যামিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল: উপচ্ছায়াত থকা কোনো পৰ্যবেক্ষকে চন্দ্ৰৰ পৰা সূৰ্যৰ এটা অংশ দেখা পাব, কিন্তু প্ৰচ্ছায়াত পৃথিৱীয়ে সূৰ্যক সম্পূৰ্ণৰূপে ঢাকি ৰাখিব।

চন্দ্ৰগ্ৰহণ কেৱল পূৰ্ণিমাৰ সময়তহে হ’ব পাৰে, যেতিয়া পৃথিৱী সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ মাজত থাকে। কিন্তু অধিকাংশ পূৰ্ণিমাতে চন্দ্ৰ পৃথিৱীৰ ছাঁৰ ওপৰেৰে বা তলেদি পাৰ হয়, কাৰণ সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৃথিৱীৰ কক্ষপথৰ সমতল, অৰ্থাৎ ক্ৰান্তিবৃত্তৰ তুলনাত চন্দ্ৰৰ কক্ষপথ 5.14 ডিগ্ৰী হেলনীয়া। যেতিয়া কক্ষপথ দুটাৰ সমতলৰ ছেদবিন্দুৰ ওচৰত পূৰ্ণিমা হয়, তেতিয়াহে গ্ৰহণ ঘটে। চন্দ্ৰৰ কলাৰ ব্যাখ্যা কৰা নিৰ্দেশিকাত সূৰ্য আৰু পৃথিৱীৰ সাপেক্ষে চন্দ্ৰৰ অৱস্থানৰ ওপৰত চন্দ্ৰৰ কলা কিয় নিৰ্ভৰ কৰে সেয়া বুজোৱা হৈছে; তাৰ পিছত গ্ৰহণৰ প্ৰকাৰ নিৰ্ভৰ কৰে পৃথিৱীৰ ছাঁৰ মাজেৰে চন্দ্ৰই লোৱা পথৰ ওপৰত।

উপচ্ছায়াজনিত: সূক্ষ্ম, বিস্তৃত ম্লানতা

উপচ্ছায়াজনিত গ্ৰহণত চন্দ্ৰ পৃথিৱীৰ উপচ্ছায়াৰ মাজেৰে পাৰ হয়, কিন্তু প্ৰচ্ছায়াত নোসোমায়। চন্দ্ৰপৃষ্ঠৰ ওপৰেৰে কোনো স্পষ্ট, ক’লা সীমাৰেখা পাৰ নহয়। তাৰ সলনি, চন্দ্ৰৰ কিছু অংশ বা গোটেই চন্দ্ৰই পোনপটীয়া সূৰ্যৰ পোহৰ সামান্য কমকৈ পায় আৰু অলপ ছাঁ পৰা যেন দেখাব পাৰে; সাধাৰণতে প্ৰচ্ছায়াৰ ওচৰৰ ফালটোত এই প্ৰভাৱ বেছি হয়। এই পৰিৱৰ্তন চকুত নপৰিবও পাৰে, বিশেষকৈ গ্ৰহণৰ আৰম্ভণি বা শেষৰ ফালে, যেতিয়া চন্দ্ৰৰ কেৱল সৰু অংশ এটাহে উপচ্ছায়াৰ ভিতৰত থাকে।

সেইবাবেই উপচ্ছায়াজনিত গ্ৰহণ বাস্তৱ আৰু জোখ ল’ব পৰা এক সৰলৰেখণ হ’লেও খালী চকুৰে নাটকীয় যেন নেদেখাবও পাৰে। এবাৰ চকু ফুৰাই চোৱাতকৈ ফটোগ্ৰাফত ইয়াক বেছি স্পষ্ট দেখা যাব পাৰে, কিন্তু কেমেৰাৰ স্বয়ংক্ৰিয় এক্সপ’জাৰে ম্লানতা পূৰণ কৰি ছবিবোৰৰ তুলনা কঠিন কৰি তুলিব পাৰে। ছবি তুলিলে কেমেৰাৰ দৃশ্যক্ষেত্ৰ আৰু এক্সপ’জাৰৰ ছেটিং একে ৰাখক, আৰু গ্ৰহণৰ আগৰ বা পিছৰ এখন ছবিৰ সৈতে তুলনা কৰক। উপচ্ছায়াজনিত গ্ৰহণত চন্দ্ৰই কোনো ডাৱৰৰ মাজেৰে পাৰ নহয় বা নিজৰ উজ্জ্বলতা সলনি নকৰে; বৰং পৃথিৱীয়ে চন্দ্ৰৰ পৰা সূৰ্যৰ পোহৰ আংশিকভাৱে বাধা দিয়াৰ ফলত সূৰ্যৰ পোহৰ ক্ৰমে কমি যায়।

উদাহৰণস্বৰূপে, 20 ফেব্ৰুৱাৰী 2027ৰ উপচ্ছায়াজনিত গ্ৰহণৰ উপচ্ছায়াজনিত স্থায়িত্ব 241 মিনিট বুলি তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। এই দীঘলীয়া সময়ৰ অৰ্থ এয়া নহয় যে চন্দ্ৰটো চাৰি ঘণ্টা ধৰি স্পষ্টকৈ ক’লা দেখা যাব: ছাঁ ক্ৰমে সলনি হয়, আৰু উপচ্ছায়াৰ আটাইতকৈ গভীৰ অংশটো ইয়াৰ পাতল বাহিৰৰ প্ৰান্ততকৈ চকুত পৰাৰ সম্ভাৱনা বেছি। সদায় আপডেট হোৱা ফেব্ৰুৱাৰী 2027ৰ কেলেণ্ডাৰত সেই মাহৰ চন্দ্ৰকলাৰ সঠিক সময় দিয়া হৈছে, আৰু গ্ৰহণৰ তালিকাত ঘটনাটোৰ সবিশেষ আছে।

আংশিক: চন্দ্ৰৰ ওপৰেৰে ক’লা বক্ৰ আগবাঢ়ে

চন্দ্ৰৰ কিছু অংশ পৃথিৱীৰ প্ৰচ্ছায়াত সোমায় আৰু বাকী অংশ বাহিৰত থাকে, তেতিয়া আংশিক চন্দ্ৰগ্ৰহণ হয়। ইয়াৰ আটাইতকৈ স্পষ্ট দৃশ্যমান চিনটো হ’ল চন্দ্ৰপৃষ্ঠৰ ওপৰেৰে বাঢ়ি অহা এটা সুকীয়া ক’লা বক্ৰ অঞ্চল। পৃথিৱী ঘূৰণীয়া হোৱাৰ বাবে প্ৰচ্ছায়াৰ প্ৰান্তটো বক্ৰ; মহাকাশযানে পৃথিৱীৰ ছবি তোলাৰ বহু আগতেই চন্দ্ৰগ্ৰহণে পৰ্যবেক্ষকসকলক এই আকৃতি চিনিবলৈ সহায় কৰিছিল।

ছাঁটো চন্দ্ৰৰ ওপৰত জাপি দিয়া কোনো কঠিন বস্তু নহয়, আৰু ইয়াৰ প্ৰান্তও সম্পূৰ্ণ চোকা নহয়। পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ মাজেৰে পাৰ হোৱা সূৰ্যৰ পোহৰে সীমাৰেখাটো কোমল কৰি তোলে। তথাপি প্ৰচ্ছায়াৰ বাহিৰৰ উজ্জ্বল অংশ আৰু ভিতৰৰ ম্লান অংশৰ মাজৰ পাৰ্থক্য সাধাৰণতে উপচ্ছায়াজনিত গ্ৰহণৰ ম্লানতাতকৈ বহু বেছি স্পষ্ট। আংশিক গ্ৰহণৰ সময়ত চন্দ্ৰ নোহোৱা নহয়, আৰু প্ৰচ্ছায়াৰ বাহিৰত থকা অংশটো পোনপটীয়া সূৰ্যৰ পোহৰত উজলি থাকে।

গ্ৰহণৰ পথে চন্দ্ৰৰ কিমান অংশ ঢকা পৰিব সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰে। প্ৰচ্ছায়াৰ ভিতৰলৈ অগভীৰভাৱে সোমালে কেৱল এটা সৰু ক’লা খাঁজ দেখা যায়; আৰু গভীৰভাৱে সোমালে গোটেই চন্দ্ৰপৃষ্ঠ নহ’লেও ইয়াৰ অধিকাংশ ঢকা পৰিব পাৰে। শ্ৰেণীবিভাজন চন্দ্ৰৰ ছাঁত থকা অৱস্থানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কোনো পৰ্যবেক্ষকে ঘটনাটো চাব পাৰে নে নোৱাৰে তাৰ ওপৰত নহয়। স্থানীয় দিগন্ত, দিনৰ পোহৰ, বতৰ আৰু আকাশত চন্দ্ৰৰ অৱস্থাই দৃশ্যমানতাত প্ৰভাৱ পেলায়। লণ্ডনৰ চন্দ্ৰ পৃষ্ঠাৰ দৰে এখন নগৰ-ডেশ্বব’ৰ্ডে স্থানীয়ভাৱে চন্দ্ৰোদয় আৰু চন্দ্ৰাস্ত, উচ্চতা, দিশকোণ আৰু বতৰৰ তথ্য দেখুৱায়, যিয়ে আকাশ পৰ্যবেক্ষণৰ সাধাৰণ পৰিকল্পনাত সহায় কৰিব পাৰে।

সম্পূৰ্ণ: চন্দ্ৰ সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰচ্ছায়াত সোমায়

সম্পূৰ্ণ চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত গোটেই চন্দ্ৰপৃষ্ঠটো পৃথিৱীৰ প্ৰচ্ছায়াৰ ভিতৰত সোমায়। তথাপি চন্দ্ৰ দেখা যায়, কাৰণ পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলে কিছু সূৰ্যৰ পোহৰ বেঁকাই ছাঁৰ ভিতৰলৈ পঠিয়ায়। সেই পোহৰ বায়ুমণ্ডলৰ মাজেৰে পাৰ হওঁতে চুটি নীলা তৰংগদৈৰ্ঘ্যৰ পোহৰ ৰঙা তৰংগদৈৰ্ঘ্যতকৈ অধিক বিক্ষিপ্ত হয়। সেয়েহে চন্দ্ৰত উপনীত হোৱা বাকী পোহৰ প্ৰায়ে ৰঙা বা কমলা হয়, আৰু চন্দ্ৰপৃষ্ঠই সেই পোহৰ পৃথিৱীৰ পৰ্যবেক্ষকৰ ফালে প্ৰতিফলিত কৰে।

জনপ্ৰিয় “ৰক্তিম চন্দ্ৰ” শব্দটোৱে এই সম্ভাৱ্য ৰঙচুৱা ৰূপটোক বুজায়; ই কোনো সুকীয়া গ্ৰহণৰ শ্ৰেণী নহয়, আৰু এনে ৰং নিশ্চিতভাৱে দেখা যাব বুলিও ক’ব নোৱাৰি। সম্পূৰ্ণ গ্ৰহণত চন্দ্ৰ তামবৰণীয়া, ইটাৰঙা, ম্লান মুগা বা যথেষ্ট ক’লা দেখাব পাৰে। ৰং আৰু উজ্জ্বলতা আংশিকভাৱে নিৰ্ভৰ কৰে পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ মাজেৰে কিমান সূৰ্যৰ পোহৰ সোমাব পাৰে তাৰ ওপৰত; বায়ুমণ্ডলৰ কুঁৱলী, ডাৱৰ আৰু কণিকাই পাৰ হোৱা পোহৰত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। সম্পূৰ্ণ গ্ৰহণৰ অৰ্থ চন্দ্ৰ নোহোৱা হোৱা নহয়, যদিও ছাঁটো বিশেষভাৱে ক’লা বা আকাশ উজ্জ্বল হ’লে চন্দ্ৰ দেখা কঠিন হ’ব পাৰে।

সম্পূৰ্ণতা হৈছে সেই সময়ছোৱা যেতিয়া গোটেই চন্দ্ৰটো প্ৰচ্ছায়াৰ ভিতৰত থাকে। ইয়াৰ আগত আৰু পিছত চন্দ্ৰপৃষ্ঠটো আটাইতকৈ ক’লা ছাঁত সোমোৱা আৰু তাৰ পৰা ওলাই অহাৰ সময়ত সম্পূৰ্ণ গ্ৰহণত আংশিক পৰ্যায়ো থাকে। তাৰিখসহ এটা উদাহৰণ হিচাপে, 31 ডিচেম্বৰ 2028ৰ সম্পূৰ্ণ চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ সম্পূৰ্ণতাৰ স্থায়িত্ব 71.3 মিনিট বুলি তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰহণৰ সম্পূৰ্ণ ক্ৰমটো এই কেন্দ্ৰীয় সময়ছোৱাতকৈ দীঘলীয়া, গতিকে যিসকল পৰ্যবেক্ষকে ঘটনাটোৰ কেৱল এটা অংশহে চাব পাৰিব, তেওঁলোকেও আংশিক পৰ্যায় দেখা পাব পাৰে।

চাই থাকোঁতে কি লক্ষ্য কৰিব

খালী চকুৰে চন্দ্ৰগ্ৰহণ চোৱাটো নিৰাপদ; সূৰ্যগ্ৰহণৰ দৰে ইয়াৰ বাবে কোনো সুৰক্ষামূলক ফিল্টাৰৰ প্ৰয়োজন নহয়। দূৰবীণে সলনি হৈ থকা ছাঁটো ভালদৰে চাবলৈ সহায় কৰিব পাৰে, কিন্তু ই বাধ্যতামূলক নহয়। চন্দ্ৰ স্পষ্টকৈ দেখা পোৱা ঠাই বাছি লওক আৰু গ্ৰহণৰ সময়ত চন্দ্ৰটো আপোনাৰ স্থানীয় দিগন্তৰ ওপৰত থাকিব নে নাই পৰীক্ষা কৰক। গ্ৰহণৰ তালিকাত স্থানভেদে দৃশ্যমানতাৰ তথ্য আছে, আৰু নিৰ্বাচিত মাহৰ চন্দ্ৰকলাৰ সময় পৰীক্ষা কৰিবলৈ চন্দ্ৰকলাৰ কেলেণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।

উপচ্ছায়াজনিত গ্ৰহণত স্পষ্ট সীমাৰেখা আশা কৰাৰ সলনি ক্ৰমে হোৱা অসমান ম্লানতা বিচাৰক। আংশিক গ্ৰহণত প্ৰচ্ছায়াৰ বক্ৰ প্ৰান্তটো চন্দ্ৰপৃষ্ঠৰ ওপৰেৰে আগবাঢ়ি যোৱাটো লক্ষ্য কৰক। সম্পূৰ্ণতাৰ সময়ত চকু আন্ধাৰৰ সৈতে খাপ খুৱাবলৈ সময় দিয়ক আৰু চন্দ্ৰটো একে ৰঙেৰে ক’লা হৈ পৰাৰ সলনি ৰং আৰু বিৱৰণ ধৰি ৰাখিব পাৰে সেয়া মন কৰক। এই পাৰ্থক্যবোৰ ক্ৰমটো চাই থাকিলেহে আটাইতকৈ উপযোগী হয়, এবাৰ আকাশলৈ চোৱাত নহয়: ছাঁৰ ধীৰ অগ্ৰগতিৰ পৰাই গ্ৰহণটো উপচ্ছায়াজনিত, আংশিক নে সম্পূৰ্ণ সেয়া বুজা যায়।