Phaxsi ch’amakt’awix janiw mä uñacht’äwi sapakïkiti. Awisax Phaxsix juk’akix ch’amakt’i; yaqhip kutix mä ch’amaka kurwax ajanupat mä t’aqa apsu; yaqhip kutisti taqpach Phaxsiw wila ch’amaka samir tukuyi. Mayjt’awix kunjams Phaxsix Uraqin ch’iwi tayp saraski ukat jut’i. Kimsa sutix —penumbran, chikatata ukat taqpacha— Phaxsit kunjamas ch’iwin juk’ampi ch’amaka chiqan, umbra sata taypir manta uk uñacht’ayi. Uka geometriat yatxatasax kunas pasaski uk amuyañax juk’amp jasawa, juk’ampis mayjt’awix jisk’akïki ukhas. Phaxsi ch’amakt’awinakan urunaka, contacto pachanaka, duración ukat kawkhans uñjaspa ukanakatakix phaxsi ch’amakt’awinakan eniclopedia en vivo apnaqam.
Uraqix pä kasta ch’iwiw uñstayi
Willkax jach’a qhananïriwa, janiw mä ch’ipükiti. Ukatwa Uraqix taypin mä chiqawja uñstayi, ukanx inti qhanax jark’atawa; anqäx chiqanjamasti Willkat yaqhipak imantatawa. Taypi ch’iwix umbra satawa; anqäx juk’amp llamp’u ch’iwix penumbra satawa. Kayu ch’iwipan thiyapax geometríat uñst’i: penumbra taypin Phaxsipat mä uñjiriw Willkan mä t’aqapa uñjaskaspa, ukampis umbra taypin Uraqiw Willkat taqpach imantaspa.
Phaxsi ch’amakt’awix phaxsi urunakakiw pasaspa, kunapachatix Uraqix Willka ukat Phaxsi taypinkki ukhaxa. Ukampis phaxsi urunakan jilpachax Uraqin ch’iwi patat jan ukax manqhat pasapxi, kunattix Phaxsin órbitapax eklíptica ukat 5.14 grados q’iwitawa; eklípticax Uraqin Willka muytat órbitapan p’akina. Phaxsi urux uka órbita patanakax cruzasipki uka jak’an utjki ukhakiw ch’amakt’awix pasaspa. Phaxsi etapanakat yatichäwi ukanx kunatsa Phaxsin etapapax Willka ukat Uraqir uñtasit kawkhankataparjamäki uk qhanañchi; ukat ch’amakt’aw kastañapatakisti Uraqin ch’iwi taypin kunjam thakhit pasatapa ukaw amti.
Penumbran: juk’amp jach’a, llamp’u ch’amakt’awi
Penumbran ch’amakt’awinxa, Phaxsix Uraqin penumbra taypin pasani, ukampis umbra ukar janiw mantkiti. Phaxsin muyuntat mä suma qhanstir ch’amaka thiyaw jan pasxiti. Antisasa, Phaxsin mä t’aqapasa jan ukax taqpachapasa juk’amp juk’ak inti qhana katuqi, ukat llamp’uchatajamaw uñjasispa, juk’ampis umbra jak’ankir chiqaru uñtat chiqana. Uka uñjawix janiw uñjañax jasäkiti, juk’ampis qalltan jan ukax tukuyaruw, kunapachatix Phaxsin mä jisk’a t’aqapaki penumbra taypinkki ukhaxa.
Ukatwa penumbran ch’amakt’awix chiqpachapuni, tupusiñjam alineación ukhamäkasas, nayra uñjawi ukak apnaqasax janiw wali uñjaskiti. Mä jank’a uñjañat sipansa jamuqat juk’amp qhan uñjasispa, ukampis cámara automática exposición ukax ch’amakt’awirjam chiqanchasispa, ukatwa jamuqanak chikachasiñax juk’amp ch’amäspa. Jamuqanak apsusïta ukhaxa, enkuadre ukat exposición ukanak jan mayjt’ayasa imt’am, ukat ch’amakt’aw nayra jan ukax qhipa apsut jamuqamp chikacham. Penumbran ch’amakt’awix Phaxsi mä qinay tayp pasatapa jan ukax pachpa qhanap mayjt’ayasitap janiwa; Uraqix Willkat Phaxsit mä t’aqa imantasax inti qhana juk’aptayki ukawa.
Amuyt’añataki, 20 febrero 2027 penumbran ch’amakt’awix 241 minutos penumbran duración-niwa sasaw qillqt’ata. Uka jaya pachatakix Phaxsix pusi horanak taqpach ch’amaka uñjasini sañ munatäkiti: ch’amakt’awix juk’at juk’at mayjt’i, ukat penumbran manqha chiqan ch’amakt’awipax anqäx juk’amp ch’amaka thiyapat sipans juk’amp uñjasiñjamäspawa. Febrero 2027 calendario en vivo ukax uka phaxsin Phaxsin etapapan chiqap pachanakap uñacht’ayi, ukat ch’amakt’awinakan eniclopediax uka luräwin yatiyawinak churam.
Chikatata: mä ch’amaka kurwaw Phaxsi patat nayrar sari
Chikatata phaxsi ch’amakt’awix Phaxsin mä t’aqap umbra taypir mantki, ukampis mayni t’aqapax anqankaskaki ukhawa pasaspa. Qhan uñjkañ uñacht’awix mä suma ch’amaka kurwaw Phaxsi ajanupat jach’aptasina saraski ukawa. Umbra thiyapax kurwawa, kunattix Uraqix muruq’uwa; Phaxsi ch’amakt’awinakaw uñjirinakarux uka luräwi nayra pachan amuyañ yanapt’äna, naves espaciales ukanakax Uraqit jamuqanak apsuñ yatkasa ukhakamawa.
Ch’iwix janiw Phaxsi patar uchata mä solidu yänakiti, ukat thiyapax janiw suma ch’arpükarakiti. Uraqin atmósferapat pasir inti qhanax thiyap llamp’uchayi. Ukhamäkchisa, umbra anqäx qhana t’aqampi manqhäx juk’amp ch’amaka t’aqamp chikachasiñax penumbran ch’amakt’awipan ch’amakt’awipxat sipans jilpachax juk’amp uñjasiñawa. Chikatata ch’amakt’awin Phaxsix janiw chhaqkiti, umbra anqäxan qhiparir t’aqapasti inti qhanan qhantaskakiwa.
Phaxsit kunjams ch’iwix katunti ukax ch’amakt’awin thakhitaparjamaw mayjt’i. Mä jisk’a mantawix umbra taypir mä jisk’a ch’amaka k’uchukiw jayti; juk’amp manqha mantawix taqpach jan imantasa diskon jilpachap ch’amakt’ayaspawa. Kasta uñt’äwix Phaxsix ch’iwi taypin kawkhankatapampiw uñt’ayasi, janiw mä uñjirix ch’amakt’awi uñjaspati janicha ukampikiti. Uñjañax kawkhankatam, urux qhantatati, pacha ukat alaxpachan Phaxsin kawkhankatapa ukarjamaw mayjt’i. London Phaxsin laphinaka ukham ciudadan tablero ukax local Phaxsi jalsu ukat jaytawi pachanaka, altitud, azimut ukat pacha uñacht’ayi; ukax alaxpach uñjañ amtañatakix yanapt’aspa.
Taqpacha: Phaxsix umbra taypir taqpach mantxi
Taqpacha phaxsi ch’amakt’awinxa, taqpach Phaxsi disko ukaw Uraqin umbra taypir mantxi. Uraqinkir uñjirinakatakix Phaxsix uñjaskakiwa, kunattix Uraqin atmósferapaw inti qhanat mä t’aqa ch’iwir k’umuyayi. Uka qhanax atmósferat paskasax, azul qhanan juk’amp jisk’a ondas ukanakaw wila ondas ukanakat sipans juk’amp ch’amamp scatterïna. Ukatwa Phaxsir purir qhipa qhanax jilpachax wila jan ukax naranja samini, ukat Phaxsin patapaw uka qhana Uraqi patat uñjirinakar kutiyayi.
“Wila Phaxsi” uka arunakax aka janq’u-wila uñjawiruw sutiyi; janiw yaqha kasta ch’amakt’awïkiti ni mä samipax sapa kutiw ukhamäni sasirakiti. Taqpacha ch’amakt’awix cobrejam, ladrillo wila, ch’amaka ch’umpi jan ukax wali ch’amaka uñjasispa. Samipa ukat qhanapax mä juk’ax Uraqin atmósferapat kunja inti qhanas paski ukarjamawa; atmósferan qinayasa, qinayasa ukat partículas ukanakas pasir qhanarux mayjt’ayaspawa. Taqpacha ch’amakt’awix Phaxsix chhaqani sañ munatäkiti, ukampis ch’iwix wali ch’amakäni jan ukax alaxpachax qhanäni ukhax uñjañax ch’amäspawa.
Taqpacha ch’amakt’aw pachax taqpach Phaxsi umbra taypinkki uka intervalowa. Nayraqatansa qhiparusa, taqpacha ch’amakt’awix chikatata etapanakaniwa, kunapachatix Phaxsi diskox ch’amaka ch’iwi taypir mantki ukat mistxki ukhaxa. Mä fecha uñacht’äwitakix, 31 diciembre 2028 taqpacha phaxsi ch’amakt’awix 71.3 minutos taqpacha ch’amakt’awinïwa sasaw qillqt’ata. Ch’amakt’awin taqpach secuenciapax uka taypi pachat sipans juk’amp jayawa, ukatwa luräwin mä t’aqapak uñjirinakas chikatata etapa uñjapxaspa.
Uñch’ukisax kunas uñjañasa
Phaxsi ch’amakt’awix nayra qhantampi uñch’ukiñatakix jan kuna jan walt’äwinïkiti; Willka ch’amakt’awjamat sipansa, jark’aqasiñ filtros ukanakax janiw munaskiti. Binoculares ukanakax ch’iwin mayjt’awip juk’amp sum uñjañ yanapt’aspa, ukampis munasirakispawa. Phaxsiru qhan uñjañjam chiq thaqham, ukat uka pachan local horizontem patankani janicha uk yatxatam. Ch’amakt’awinakan eniclopediax chiqaparjam uñjañ yatiyawinak churam, ukat Phaxsi etapanakan calendario ukax ajllit phaxsin etapanakan pachanakap yatxatañ yanapt’iristam.
Penumbran ch’amakt’awitakix mä qhan thiy suyañat sipansa, juk’at juk’at ukat jan kikpa ch’amakt’aw thaqham. Chikatata ch’amakt’awitakix kurwa umbral thiyax diskon patat saraski uk uñch’ukim. Taqpacha ch’amakt’aw pachanxa, nayramax alaxpacharu yatintañapatak suyt’am, ukat Phaxsix jan taqpach ch’amakïsin saminïskakispa ukat detalle-nïskakispa uk amuyam. Uka mayjt’awinakax ch’amakt’awin secuenciap uñch’ukisaw juk’amp yanapt’i, mä kuti alaxpacharu uñtañat sipansa: ch’iwin juk’at juk’at nayrar saratapaw ch’amakt’awix penumbran, chikatatan jan ukax taqpachan uk uñacht’ayi.