Kalo-faranfara dɔ min bɛ kɛnɛya lɔgɔkun bi ye, o bɛ se ka taamasiyɛya fɛnba dɔ kɛ islam kalandiriye la: Ramadan daminɛ, Eid al-Fitr sera, walima kalo tile kura daminɛ. Nka kalo-faranfara tɛ ɲɛnatɔgɔ kɛlɛnkɛlɛn ye min bɛ se ka kalan yɔrɔ bɛɛ la dugukolo kan waati kelen na. A ɲɛbɔli bɛ kalo sigiyɔrɔ, ɲɛnabɔbaga sigiyɔrɔ, sankɔnɔko ni jama ka sariyaw kɔfɛ.
Islam kalandiriye, min bɛ wele fana hijri kalandiriye, bɛ kalo tile 12 kɛ. Kalandiriw minnu bɛ kalo tilew ladilan san waatiw ma, olu tɛ kalo kura fara walasa ka ɲɛnabɔsan ɲɛfɔlɔ lajɛ. O la, fɛn fila bɛ a tilew latigɛ: kalo-faranfara bɛ kalo daminɛ jira, nka kalo san surun bɛ kalo tilew taama san waatiw kɔfɛ. Saniya dɔnniya bɛ waati ɲɛnabɔli jira, nka diinɛ ni mɔgɔw ka sigida sariyaw bɛ waati ɲɛnabɔli in kɛ kalandiriye ye.
Kalo kura dafalen tɛ kalo-faranfara ɲɛbɔli fɔlɔ ye
Saniya dɔnniya kɔnɔ, kalo kura dafalen ye waati kelen ye min na tile ni kalo bɛ ɲɛɲɛfɔ yɔrɔ kelen na; an bɛ o lajɛ dugukolo kan. Waati in yɔrɔfɛ, kalo ka yeelenwolo bɛ ɲɛfɛ ka kɛ an tɛgɛla yɔrɔ la. Kalo fana bɛ tile hakɛma yɔrɔ la sankolo la, o de kosɔn a yeelenfɛnwɔlɔ dɔgɔman ɲɛbɔli ka gɛlɛn kosɛbɛ, walima a tɛ se ka ye.
Kalo-faranfara min bɛ daminɛ kɛ islam kalo kura la, o ye fɛn wɛrɛ ye: kalo kura min bɛ yeelen bɔ, a bɛ ɲɛbɔ conjunction kɔfɛ, saniya kalo la a ɲininka kɛra tile donna kɔfɛ. O kalo-faranfara bɛ wele cogoya la hilal. Conjunction ye waati kelen ye min saniya dɔnniya bɛ se ka jate dugukolo bɛɛ la; kalo-faranfara ɲɛbɔli ye yɔrɔ kelen kɔnɔ ɲɛnabɔko ye min bɛ daminɛ o kɔfɛ.
O faranfarali in ka nafa waati la ni i bɛ kalo tilew kalandiriye min bɛ kalo kura dafalen waati ɲɛnabɔ kalan. Kalo kura dafalen waati min sɛbɛnna kalandiriye la, o tɛ kɔrɔ ye ko kalo-faranfara bɛna ye tile donna o su fɛ, wa a tɛ kalo diinɛ tile fɔlɔ sigi sisan. Kalo kura dafalen fila ɲɛfɛ, a waatiya jate lajɛlen ye tile 29.53059 ye. Kalandiriye kalo tilew ka kan ka kɛ tile dafalenw ye, o de kosɔn islam kalo tilew bɛ kɛ tile 29 walima tile 30, a tɛ kɛ waatiya yɔrɔ kɔnɔ.
Mun na kalo kura dɔw ka gɛlɛn ka ye
Waati min bɛ kɛ conjunction kɔfɛ, min bɛ wele kalo san, o bɛ kalo ɲɛbɔli ɲininkali dɔ dɔrɔn jira. Kalo bɛ taama tile kɔfɛ, a yeelenfɛnwɔlɔ bɛ bonya, wa a ka ye tile majanman bɛ bonya fana. Nka ɲɛnabɔbaga ka kan fana ka kalo-faranfara ye a sigiyɔrɔ kɔrɔ kɛnɛma, wa sankolo ka kan ka dɔgɔya tile donna kɔfɛ.
Kalo ka taama yɔrɔ ni kɛnɛma ka fɔlɔ yɔrɔ cɛɲɔgɔnya bɛna fara ɲɛnabɔli kan kosɛbɛ. Tile donna yɔrɔ la kalo-faranfara dɔ bɛ se ka kɛ sankolo la kɔrɔya kosɛbɛ, nka tuma wɛrɛ la a bɛ se ka sigi kɛnɛma la. Latitudi ni san waati bɛ taama cogoya in yɛlɛma. O de kosɔn, kalo-faranfara fila minnu san ka ɲɔgɔn sɔrɔ, olu bɛ se ka ɲɛnabɔli gɛlɛnni caman bɔ, sani sanfɛnw ka na.
Tile yeelen dɔgɔya ni kalo bɔli fana bɛ se ɲɔgɔn na. Tile donna tuma kelen na sankolo ka se ka yeelen kosɛbɛ; kɔfɛ dɔ la, kalo-faranfara bɛ se ka don dɔgɔya kɔnɔ walima ka bɔ. Waati min bɛ tile donna ni kalo bɔli cɛ, o ka nafa wɔrɔw ye, nka o tɛ ɲɛbɔli tiɲɛ ni baara kɛlɛnkɛlɛn ye. Dugu tasuma, ji-fɛn, sanfɛn dɔgɔman, sankolo kɛnɛya ni ɲɛnabɔbaga ka tɔgɔ bɛɛ bɛ nafa. Kalo san hakɛ kelen tɛ yen min bɛ ɲɛbɔli kɛlen tiɲɛ ka kɛ ɲɛla ye dugukolo yɔrɔ bɛɛ la.
Sufu fɔlɔma ani daminɛ tile caman
Diinɛ batoli la, islam tile bɛ daminɛ tile donna waati la, a tɛ daminɛ minuiti la. O la, Ramadan tile fɔlɔ su bɛ kɛ tile fɔlɔ ka fɔlɔ ye; o tile fɔlɔ donna-kɔfɛ, tile donni ni tile bɔli cɛ ka sumaya bɛ kɛ. O cogo la fana, sɛbɛn dɔ min bɛ fɔ tile donna kɔfɛ, min bɛ kalo-faranfara ɲɛnabɔli kɔfɛ, o bɛ jirali tile dɔ la min daminɛ kɛra kaban, walasa islam jateminɛ bɛ daminɛ tile donna waati la; n’i bɛ se ka fɔ kalandiriye tile bɛna yɛlɛma minuiti la.
Kalo-faranfara ɲɛnabɔli cogo min bɛ fɔlɔma, ɲɛnabɔbagaw bɛ kalo-faranfara kura ɲini tile donna kɔfɛ, kalo min bɛ laban tile 29 la. Ni ɲɛnabɔ min bɛ sɔnna bɛ kalo kura sigi, o bɛ daminɛ o su fɛ. Ni o tɛ, kalo laban bɛ kɛ tile 30. Sariya kelenkelen min bɛ se ka sɔn sereya la ani ka sariya in kɛ, o bɛ yɛlɛma fana fɔlɔmaw cɛ.
Jama dɔw bɛ se ka kelenya kɛ fana yɔrɔ min ka ɲɛnabɔli ka kan ka kɛ min na. Dɔw bɛ ɲɛnabɔli sigiyɔrɔ walima jamanaw ɲɛnabɔliw kɛ, wɛrɛw bɛ se ka sɔn ɲɛnabɔli min kɛra yɔrɔjan na, olu ka sariya min bɛ. Jama dɔw bɛ ɲɛnabɔli baara la optik fɛn na, walima jateminɛ ka baarakɛ cogo la, olu fana bɛ se ka kelenya kɛ. O de kosɔn, daminɛ tile caman tɛ kɔrɔ ye ko mɔgɔ dɔ ye kalo jateminɛ tiɲɛ. Jama minnu bɛ se ka kɛlɛ, olu bɛ se ka sariya cogoya wɛrɛw kɛ ɲɛnabɔli cogoya wɛrɛw kan.
Mun na Ramadan bɛ taama san waatiw la
San waatiw la taama in bɛ bɔ kalandiriye jateminɛ cogoya kɔfɛ. Ni an ye kalo waatiya jateminɛ ye, 12 × 29.53059 bɛ kɛ tile 354.36708 ye. Islam kalandiriye san dafalenw bɛ kɛ tile 354 walima 355, a bɛ kalo tilew taamali ni kalandiriye cogo kɔfɛ. O bɛɛ ni, olu ka surun ɲɛnabɔsan na, min ye tile 365¼ ye.
Tile 11 kɔrɔya bɛ bɔ ɲɛnabɔsan kelen kɔnɔ. O de kosɔn, Ramadan bɛ daminɛ ka ɲɛfɔ tile 10 walima 11 la Gregorian kalandiriye la, waati bɛɛ min bɛ na kɔfɛ. Ɲɛnabɔsan tile 33 ɲɔgɔnna kɔnɔ, a bɛ taama san waati bɛɛ kɔnɔ. Taama in bɛ kɛ dɔgɔdɔgɔ la, a tɛ kɛ yɛlɛma kelenna ye: Ramadan min bɛ kɛ kɛnɛma la, Ramadan wɛrɛ bɛ na tile dɔgɔman fɔlɔ ka ɲɛfɔ ɲɛnabɔsan kalandiriye la.
O bɛ kɛ sababu ye k’a ye ko kalandiriye tɛ san waati ladilan ka kalo fara. Kalo-ni-ɲɛnabɔsan kalandiriw bɛ kalo kura fara san dɔw la walasa kalo tilew ka kɛ san waati dɔw fɛ; islam diinɛ kalandiriye tɛ o kɛ. A ka kalo tilew bɛ sigi kalo kɔfɛ.
O bɛ yɔrɔya ko wɛrɛ fana bɔ. Ni Ramadan bɛ kɛ sanfɛkɛnɛma kɛnɛma la, a bɛ kɛ sanfɛkɛnɛma kɔrɔya la. O la, kalo tɔgɔ kelen bɛ se ka kɛ tile yeelenjan sumaya yɔrɔ dɔ la ani tile yeelen surun sumaya yɔrɔ wɛrɛ la. Kalo tile bɛ sigi a kalandiriye taamali yɔrɔ kelenna la, a tɛ sigi san waati kelenna la abada.
Kalo-faranfara ɲɛnabɔ kalandiriye ni jateminɛ kalandiriye
“Islam kalandiriye” kumakan bɛ se ka kɔrɔ ye cogo caman ye ka tilew sigi kalo tile 12 kɔnɔ. ɲɛnabɔ cogo dɔw bɛ kalo-faranfara ɲɛnabɔli minnu bɛ sɔnna kɔfɛ. Cogo wɛrɛw bɛ saniya jateminɛw kɛ; tuma dɔ la, olu bɛ kalo-faranfara ɲɛbɔli se ka kɛ jateminɛ, tuma wɛrɛ la, olu bɛ sariya kelen sigi conjunction, tile donna walima kalo bɔli kan. Cogo in bɛɛ tɛ kelen ye.
Jateminɛ islam kalandiriye bɛna cogo wɛrɛ kɛ: a bɛ kalo tile hakɛ ni san-jate tilew sigi jateminɛ cogoya la, a tɛ kalo kura bɛɛ jateminɛ ɲɔgɔn fɛ. Kalandiriye in ka nafolo bɛ tile yɛlɛma ni tariku ɲɛnabɔli la, nka tile yɛlɛma tile tɛ kɔrɔ ye ko jama dɔ ye o tile kɛra ye. Tariku sɛbɛnw fana bɛ se ka cɛtigɛ la yɔrɔ walima sariyakɛ cogoya min bɛ kɔrɔ, o kan.
Jateminɛ ni ɲɛnabɔli man kan ka kɛ ɲɔgɔn kɛlɛ ye. Saniya jateminɛw bɛ se ka kalo sigiyɔrɔ jira ani ka dɛmɛ ka ɲɛnabɔli sɛbɛnna dɔn. Diinɛ ɲininkali ye: sariya jɔnbɔbaga bɛ se ka sɔn sereya jɔn ma walasa ka kalo kura daminɛ.
O de kosɔn, Hijri tile min bɛ kalandiriye app kɔnɔ, kalo-faranfara ɲɛbɔ mapu ani jama ka fɔli bɛ ɲininkali minnu ka ɲɔgɔn fɛ, o tɛ ɲininkali kelen ye. Sani ka olu kɛlɛ, a ka kan ka jira wa o ye jateminɛ cogoya ye, saniya jateminɛ sariya ye, walima ɲɛnabɔli min sɔnna ye.
Kalo-faranfara ɲɛnabɔli labɛn ka tɛ fɔ ko a tiɲɛ senuma
Daminɛ ɲɛnabɔyɔrɔ la, i kana daminɛ kalo tile taamasiyɛ dɔ bɛɛna ye. Baarakɛ dugu ɲininkali ye ka kalo dashboard sigiyɔrɔna lajɛ, walasa ka kalo bɔli, a ka yɔrɔ sanfɛ, azimuti ni sankolo jɛlenya ni sigiyɔrɔna sanko lajɛ. O bɛ dɛmɛ ɲininkali nafolo la: i ka kan ka ɲɛnabɔ sankolo min na, kalo bɛ kɛnɛma sanfɛ wa, ni waati cogoya bɛ se ka a ɲɛnabɔli bali wa? O tɛ kalo-faranfara ɲɛbɔli sariya dɔgɔya fɔli ye.
Misali la, London kalo dashboard bɛ London ka ɲɛnabɔyɔrɔna fɔliw jira. I kana a taama cogoya jate dugujan dugutɔgɔ wɛrɛ la. ɲɛnabɔyɔrɔ ɲuman bɛ kɛnɛma kɛnɛma ye tile donna yɔrɔ la, min tɛ gɛlɛn kɛ fɛnw walima kɔrɔw ka kalo ɲɛnabɔli bali. I ye tile bɔli dafalen lajɛ k’a sɔrɔ ka ɲini, wa i kana kalo kan binocular walima teleskopi sigi tile kan abada.
Ni i bɛna faamu ko yeelenfɛn cogoya bɛna mun na yɛlɛma, Kalo ka cogoya yɛlɛma kunnafoniw bɛ kalo taamali fɔ. Kalo-faranfara ɲɛnabɔli kunnafoni la, sɛbɛn i ka sigiyɔrɔ, ɲɛnabɔ waati, sankolo cogoya ani i ye optik baara kɛ wa. O kunnafoniw bɛ ɲɛnabɔli ka nafolo bonya ka tɛmɛ foto min tɛ kunnafoni kɛrɛnkɛrɛnnen bɔ.
Kɔfɛ, yɛlɛma i yɛrɛ ka sankolo lajɛli ni diinɛ tile latigɛli cɛ. Ni i ma kalo-faranfara ye, o bɛ jira dɔrɔn ko i ma a ye o waati cogoya kɔnɔ. Ni i ye fɛn dɔ dɔgɔman ye, o fana ka kan ka lajɛ ni jama min ka sariya bɛ, olu ka baarayɔrɔ kɔfɛ. Ka sumaya walima donin-fɛ tile daminɛ, i ye sariya jɔnbɔbaga walima jama min ka kalandiriye i bɛ ta, olu ka fɔli kɔfɛ.