Kalo dòn ye yɔrɔ yɛrɛ ka kabako ye. Tuma dɔ, kalo bɛ dimi dɔɔni dɔrɔn; tuma dɔ, jii finman ka kɔnɔyɛrɛ bɛ kalo kan i n’a fɔ a bɛ a ɲɛ tigɛ; ani tuma dɔ, kalo dafalen bɛ yɛlɛma finman ni jɛmanɛ yɛrɛma. O cɛsiriw bɛ kɛ sababu ye kalo bɛ taa cogo min na dugukolo jii kɔnɔ. Tɔgɔ saba ninw—penumbra, tilancɛ ani dafa—bɛ fɔ kalo ka don dugukolo jii finmanba kɔnɔ cogo min na, o yɔrɔ tɔgɔ ye umbra ye. Ni i bɛ kɛlɛya dɔn, o bɛ i dɛmɛ ka a dɔn ko mun bɛ kɛ, hali ni yɛlɛma ye fɛn dɔɔni ye. Kalo dòn donw, kɛlɛya waatɛw, a lajanya ni yɔrɔ minw bɛ a ye, o kosɔn, lajɛ kalo dònw lajɛbɔ kɔnɔ min bɛ sisan taamasiyɛn na.
Dugukolo bɛ jii sugu fila bila
Tile ye jɛnniya ka fɛn ye, a ma kɛ yɔrɔ kelen ye. O la, dugukolo bɛ jii kɔnɔyɛrɛ dɔ bila tile ka yeeri tugu yɔrɔ kelen na, ani jii kɔnɔyɛrɛ kɔrɔman dɔ bila yɔrɔ min na tile dɔrɔn bɛ dogo. Jii kɔnɔyɛrɛ ka tile dogo tuguni ye umbra ye; jii kɔnɔyɛrɛ kɔrɔman ye penumbra ye. O lajɔlɔya bɛ kɛ kɛlɛya la: penumbra kɔnɔ, ni mɔgɔ dɔ tun bɛ kalo kan, a tun bɛ tile dɔw ye; nka umbra kɔnɔ, dugukolo tun bɛ tile dogo dafalen na.
Kalo dòn bɛ se ka kɛ kalo dafalen waati dɔrɔn, ni dugukolo tun bɛ tile ni kalo cɛ. Nka kalo dafalen caman bɛ tɛmɛ dugukolo jii sanfɛ walima a jukɔrɔ, sabu kalo ka taamasyɛn sira bɛ 5.14 degiri ye, a ka tilancɛ ni ecliptic ye—dugukolo ka tile ɲɛfɛ taamasyɛn sira. Kalo dafalen ni taamasyɛn sira fila senbɛnw lajɔlɔyɔrɔ la kalo dòn bɛ kɛ. Kalo cɛsiriw kunnafoni bɛ yira mun na kalo ka cɛsiri bɛ taa a yɔrɔ kɛlɛya la ni tile ni dugukolo ye; kalo dòn suguya bɛ taa kalo ka dugukolo jii kɔnɔ taamasyɛn sira la.
Penumbra: dimi dɔɔni ka yiriwa
Penumbra kalo dòn na, kalo bɛ taa dugukolo penumbra kɔnɔ nka a ma don umbra kɔnɔ. Jii finman ka cɛsiri dafalen tɛ tɛmɛ kalo kan. O nɔ na, kalo yɔrɔ dɔ walima a dafalen bɛ sɔrɔ tile yeeri dɔɔni dɔrɔn, ani a bɛ se ka dimi dɔɔni ye, waati caman na a yɔrɔ min bɛ umbra la, o fɛ. O yɛlɛma bɛ se ka tɛmɛ kɔrɔ, tuma min na kalo yɔrɔ dɔɔni dɔrɔn bɛ penumbra kɔnɔ, ka taa kalo dòn daminɛ walima a laban.
O de kosɔn penumbra kalo dòn bɛ se ka kɛ lajɔlɔya yɛrɛ ye, ni k’a kɛ a ma kɛ kabako ye ni ɲɛ ye minnu ma dɛmɛ. A bɛ se ka ye foto la ka tɛmɛ ɲɛ kɔrɔfɛfɛ lajɛ la, nka fotojumɛnni ka cɛsiri yɛrɛ bɛ se ka dimi jira tugu, ka kɛ foto fila lajɔlɔya ka jugu. Ni i bɛ foto ta, i kana foto yɔrɔ ni cɛsiri yɛlɛma; o kɔfɛ, foto lajɔlɔ ni min ta kalo dòn ɲɛfɛ walima a kɔfɛ. Penumbra kalo dòn tɛ kalo bɛ taa sanji kɔnɔ wala a yɛrɛ ka jɛmanɛ yɛlɛma; o ye tile yeeri ka dɔgɔya ye, sabu dugukolo bɛ tile dogo kalo la dɔɔni dɔrɔn.
Misali la, 20 February 2027 penumbra kalo dòn lajɛbɔ la, penumbra waati ye 241 miniti ye. O waati jan ma a fɔ ko kalo bɛna dimi yɛrɛ ye ɲɛ kɔrɔfɛfɛ ka kɛlɛ ni waati kɛmɛ fila na: jii yɛlɛma bɛ kɛ dɔɔni-dɔɔni, ani penumbra ka yɔrɔ kunnafoni bɛ se ka ye ka tɛmɛ a yɔrɔ finman dɔɔni kan. Sisan taamasiyɛn February 2027 kalanati kalandiri bɛ kalo cɛsiri waati jɔnjɔnw jira o kalanati kɔnɔ; kalo dòn lajɛbɔ bɛ kɛlɛya kunnafoniw di.
Tilancɛ: jii finman bɛ taa kalo kan
Tilancɛ kalo dòn bɛ kɛ ni kalo yɔrɔ dɔ bɛ don dugukolo umbra kɔnɔ, nka a yɔrɔ tɔw bɛ bɔ a kɔnɔ. A ɲɛ jira ka fisa ye jii ka yɔrɔ finman, min ka cɛsiri ye kɔɔnɔyɛrɛ ye, bɛ yiriwa kalo ɲɛ kan. Umbra ka da bɛ kɛ kɔɔnɔyɛrɛ ye sabu dugukolo ye kurukuru ye; kalo dònw dɛmɛra lajɛbɛw ka dugukolo ka kurukuru dɔn fɔlɔ hali ɲɛnabɔfɛn caman ma se ka dugukolo foto ta sanfɛma la.
Jii tɛ fɛn kelen ye min sigilen bɛ kalo kan, ani a ka da tɛ cɛsiri kelen ye dafalen na. Tile yeeri min bɛ tɛmɛ dugukolo atmosfɛri kɔnɔ, o bɛ jii ka da yɛlɛma dɔɔni. Hali n’a ye, cɛsiri bɛ ye tile yeeri ka yɔrɔ yelen min bɛ umbra kɔfɛ ni yɔrɔ diman min bɛ umbra kɔnɔ, o cɛ bɛ ye ka tɛmɛ penumbra kalo dòn dimi kan. Kalo tɛ ban tilancɛ kalo dòn waati; a yɔrɔ min bɛ ban umbra la, o ye tile yeeri la.
Kalo ka yɔrɔ min bɛ jii kɔnɔ, o bɛ yɛlɛma kalo dòn ka taamasyɛn sira la. Kalo ka don umbra kɔnɔ dɔɔni, o bɛ a kan finman yɔrɔ dɔɔni dɔrɔn bila; a ka don a kɔnɔ kosɛbɛ, o bɛ se ka kalo dafalen yɔrɔ caman dogo, nka a tɛ a dafalen dogo. Kalo ka yɔrɔ jii kɔnɔ, o de bɛ kalo dòn suguya taamasyɛn; a tɛ kɛ ko lajɛbaga dɔ bɛ se ka o ye walima a tɛ se. Sɔgɔma-yɔrɔ, tile yeere, sankaso ni kalo ka yɔrɔ sanfɛ, o bɛ kalo dòn ka ye cogo yɛlɛma. Dugu dashboard dɔ i n’a fɔ London Kalo ɲɛ bɛ kalo wuli ni kalo dogo waati, sanfɛ lajanya, azimuth ni sankaso jira; o bɛ se ka i dɛmɛ sanfɛma lajɛna ɲɛfɛ.
Dafa: kalo bɛ don umbra kɔnɔ dafalen na
Dafa kalo dòn waati, kalo dafalen bɛ taa dugukolo umbra kɔnɔ. Kalo bɛ se ka ye sabu dugukolo atmosfɛri bɛ tile yeeri dɔ dɔgɔya ka don jii kɔnɔ. Ni tile yeeri bɛ tɛmɛ atmosfɛri kɔnɔ, jɛmanɛ ka yɔrɔ ɲɛfɛw bɛ tɛmɛ cogo min na, o bɛ a dɔgɔya ka tɛmɛ wulenman ka yɔrɔ ɲɛfɛw kan. O la, yeeri min bɛ se ka taa kalo la, waati caman na o ye wulenman walima oranjɛ ye; kalo yɔrɔw bɛ o yeeri jira dugukolo kan lajɛbagaw la.
Kuma min tɔgɔ ye “wulenkalo” ye, o bɛ fɔ kalo ka se ka wulen cogoya la; a tɛ kalo dòn suguya yɛrɛ ye, ani a tɛ a jira ko a ka kan ka wulen cɛsiri dɔ kelen kɛ. Dafa kalo dòn bɛ se ka kɛ kɔpirin cogoya la, jɛmanɛ wulen, finman bɛgɛn walima finmanba kosɛbɛ. Wulen ni yeeri ka bonya bɛ taa tile yeeri jumɛn na min bɛ se ka tɛmɛ dugukolo atmosfɛri kɔnɔ; sanji kɔrɔ, sankaso ni atmosfɛri kɔnɔ sanji-fɛn dɔw bɛ se ka yeeri min bɛ tɛmɛ, o yɛlɛma. Dafa kalo dòn ma a fɔ ko kalo bɛ ban; nka a bɛ se ka kɛ ka a ye jugu ni jii ye finmanba ye walima sankaso ye yelen kosɛbɛ.
Dafa waati ye waati ye min na kalo dafalen bɛ umbra kɔnɔ. A ɲɛfɛ ni a kɔfɛ, dafa kalo dòn bɛ tilancɛ kalo dòn cɛsiriw fana kɔnɔ, ni kalo yɔrɔ bɛ don finmanba jii kɔnɔ ani a bɛ bɔ o kɔnɔ. Misali dɔ lajɛ waati donw na, 31 December 2028 dafa kalo dòn lajɛbɔ la, a dafa waati ye 71.3 miniti ye. Kalo dòn ka kɛlɛya dafalen waati ka jan ni o waati kɔnɔyɛrɛ ye, o la lajɛbagaw minnu bɛ se ka kɛlɛya yɔrɔ dɔ dɔrɔn ye, u bɛ se ka tilancɛ cɛsiri dɔ ye.
Munw ɲɛnabɔ i bɛ lajɛ waati min na
Kalo dòn lajɛ ɲɛ ye, a tɛ ɲɛminɛn dɔw kɔrɔ ka kan; tile dòn ma kɛ i n’a fɔ tile dòn, a tɛ dɛmɛni ɲɛminɛn fɛ. Binocular bɛ se ka i dɛmɛ kalo jii yɛlɛma lajɛ ni a ye; nka a ma kan kosɛbɛ. Yɔrɔ ɲɛsuma dɔ ɲini kalo ɲɛ lajɛ, ani lajɛ kalo dòn ka kɛ waati min na, a bɛna ye i ka yɔrɔ sanfɛ walima a tɛna ye. Kalo dòn lajɛbɔ bɛ lajɛna kunnafoniw di yɔrɔw kelen-kelen na, ani kalo cɛsiriw kalandiri bɛ se ka i dɛmɛ ka cɛsiri waatiw lajɛ kalanati dɔ la.
Penumbra kalo dòn na, dimi ka yiriwa dɔɔni-dɔɔni lajɛ; i kana jii dafalen dɔ mako. Tilancɛ kalo dòn na, kalo jii finman ka kɔɔnɔyɛrɛ da bɛ taa kalo kan cogo lajɛ. Dafa waati, i ye i ɲɛw ye waati di ka ɲɛnabɔ, ani i lajɛ kalo bɛ se ka jɛmanɛ ni cɛsiriw to, k’a kɛ a ma kɛ finman kelen ye. O cɛsiriw bɛ dɛmɛ ka fisa ni i bɛ kɛlɛya kɛlɛya lajɛ, n’a ye i ɲɛ lajɛ kelen dɔrɔn ye: jii ka taamasyɛn dɔɔni-dɔɔni de bɛ yira ko kalo dòn ye penumbra, tilancɛ walima dafa ye.