Kalo ye san blu kɔnɔ tile don na, o bɛ se ka kɛ kɔrɔtɔya ye: Tile bɛ san na, nka mun na Kalo fana bɛ yen? Jaabi ye ko Kalo makɔnɔ ka dibiya ka yelen. A bɛ Tile yelen ka taa, ani a bɛ se ka san-kunna kɔnɔ Tile fana bɛ san na. I bɛ a ye wa, o bɛ caya Kalo sigiyɔrɔ la, a taamaw la, san hɛrɛya la, ani Kalo yelen ni a kɔrɔfɛ san yelen cɛ ɲɔgɔn ye.
Fɛn min bɛ dɛmɛ kosɛbɛ, o ye Kalo ni Tile cɛ yɔrɔjanya ye. O yɔrɔjanya bɛ yɛlɛma Kalo kalo kɔnɔ, ani o bɛ Kalo yɛlɛma ani tile waati min na a bɛ yɔrɔ ɲuman kɔnɔ ka a lajɛ. Ni i ye san-kunna kɛcogo faamu, tile don na Kalo ye tɛ fɔlɔya ye, i bɛ se ka a ɲini kɔlɔsili la.
Kalo yelen bɛ se ka yɛrɛ jira kosɛbɛ
Kalo tɛ yelen-dòn ye ikomi Tile. Tile yelen bɛ a ka farikolo kabakabalan na, ani o yelen dɔ bɛ segin ka taa Dugukolo ma. Waati kelen na, tile don na san bɛ yɛlɛn, sabu san-nafaraw bɛ Tile yelen filɛ yɔrɔ caman na. O yelen filɛlen bɛ kɛ kɔrɔfɛ ye min kɔnɔ i bɛ Kalo ye.
Fɔlɔ ye fɛn mɛgɛnlen filɛ ka kɛ san jɛman kan: a bɛ se ka ye kosɛbɛ ni a yelen ka bon ani ni a yɔrɔ dajɛ. Kalo ka disiki bɔcogo bɛ bon, ani a Tile-yelenlen farikolo bɛ se ka o yɔrɔjanya jira, musamman ni san hɛrɛra ani Kalo ka san-kunna kɛrɛnkɛrɛnni bɛ yɔrɔ sanfɛ. San suman, sanbɔgɔ sisan, ani Tile yelen bɛ yɔrɔjanya dɔgɔya, wa Kalo min bɛ san-kunna duguma, i bɛ a lajɛ san-nafara caman kɔnɔ.
Kalo taamaw bɛ nafa sɔrɔ, nka o dɔrɔn tɛ fɛn bɛɛ ye. Kalo tulu tilennen dɔ bɛ yelen yɔrɔ dɔgɔya gɛlɛya ka taa Kalo kɔnɔ min yelen tulu ka bon. O bɛ se ka Kalo ɲinin tile don na kɛlɛya. Kalo taamaw min yelen ka bon fana, a bɛ se ka lajɛ gɛlɛya ni a bɛ san-kunna dugu kan wa, walima ni sanbɔgɔ bɛ a datugu. Nka Kalo daminɛ-faraka bɛ se ka ye tile don na, ni a bɛ san jɛman kɔnɔ sanfɛ.
Kalo taama ye Kalo ni Tile cɛ yɔrɔjanya ye
Kalo taamaw tɛ kɛ Dugukolo kɔgɔjɛ la. A bɛ kɛ sabu Kalo bɛ Dugukolo ɲɛfɛta, Tile fana bɛ Kalo farikolo faracɛ dɔ yelen. Dugukolo la, an bɛ o yelenlen faracɛ caman caman ye. Kalo kura bɛ Tile yɔrɔ kelen-kelenna fɛ, wa Kalo tilennen bɛ Tile kɔrɔfɛ yɔrɔ janya dɔrɔn na. Kalo daminɛ taamaw ni laban taamaw waati, Kalo ni Tile bɛ ye san na ikomi o ɲɔgɔn ma yɔrɔ 90 janya, ani an bɛ Kalo disiki faracɛ ye.
O yɔrɔjanya bɛ taama ni tile don na Kalo ye cɛ ɲɔgɔn kan. Ni Kalo ye tulu tilennen walima taamaw caya, a tɛ Tile kɔrɔfɛ kelen-kelenna, o la a bɛ se ka san-kunna kɔnɔ tile waati dɔw la. Kalo daminɛ taamaw la, Kalo bɛ Tile kɔfɛ san na; o kɛra kosɛbɛ tile kɔfɛ waati ɲuman ye, ani a bɛ to yen su fɛ. Kalo laban taamaw la, a bɛ Tile ɲɛfɛ san na ani a bɛ se ka ye tile fɔlɔ waati. Waati yɛrɛ bɛ caya don ni i sigiyɔrɔ la.
Kalo kura dɔ la ka taa kura wɛrɛ ma, waati bɛ don 29.53059. O waati kɔnɔ, Kalo bɛ taa san na kɔrɔfɛ ka yɛlɛma tuma bɛɛ, o la taama bɛ jira Kalo ni Tile cɛ cogo, nka a tɛ se ka fɔ ka kɛndɛ Kalo bɛ yen waati kelen na. Ka Kalo yelen bɛ yɛlɛma cogo faamuya kɛrɛnkɛrɛnnen sɔrɔ, lajɛ Kalo taamaw bɛ cogo min na.
Kalo daminɛ ni laban taamaw ye yɔrɔ ɲumanw ye ka a lajɛ
Ka Kalo lajɛ tile don na fɔlɔ, i ye tilew minnu bɛ Kalo daminɛ walima laban taamaw kɛrɛfɛ, o lajɛ. Kalo min faracɛ yelen, a bɛ disiki dagɛgɛlen jira, ani a Tile ma jan kosɛbɛ, o la a ka ɲinin nɔgɔya ka taa Kalo tulu tilennen fɛ. Kalo daminɛ taamaw bɛ tile kɔfɛ ni su daminɛ waati ɲumanya, Kalo laban taamaw fana bɛ tile fɔlɔ ni tile kɔfɛ waati ɲumanya. O ye cogo dɔw ye, nka o tɛ waati kɛrɛnkɛrɛnnen ye: san-kunna min bɛ i kɛrɛfɛ, sɔnni waati, ani Kalo sigiyɔrɔ bɛɛ bɛ dɛmɛ ka a jira waati min na a bɛ san-kunna kunna.
Kalo taamaw caya fana bɛ se ka lajɛ tile don na. Kalo min bɛ yɛlɛma ka yelen caya, a bɛ se ka ye tile kɔfɛ san na, wa Kalo min yelen bɛ dɔgɔya, a bɛ se ka ye tile fɔlɔ. Kalo faracɛ yelen ka bon bɛ se ka a ye nɔgɔya, nka o yelenya tɛ a lajɛ ni san suman walima sanbɔgɔ la. I bɛ se ka Kalo sɔrɔ ni i ye Tile yɔrɔ filɛlen na yɔrɔ wɛrɛ lajɛ ani ni i ye san yɔrɔ hɛrɛlen ɲini.
Kalo tulu tilennenw ka lajɛli ka gɛlɛn. Kalo min bɛ yelen caya, a bɛ Tile kɔrɔfɛ su fɛ, ani Kalo min yelen bɛ dɔgɔya, a bɛ Tile kɔrɔfɛ tile fɔlɔ. A yelen tulu dɔgɔman bɛ se ka kɛ fɛn ɲuman ye ka lajɛ, nka a yelen yɔrɔ dɔgɔya ani Tile yelen ma jan o bɛ a lajɛli gɛlɛya. I kana Tile lajɛ binokilɛri walima teleskopi kɔnɔ, ani kɔlɔsi kosɛbɛ n'i bɛ Kalo tulu tilennen ɲini Tile kɛrɛfɛ.
Mun na Kalo tilennen tɛ ye tile waati cɛma kosɛbɛ
Kalo tilennen waati, Kalo bɛ Tile kɔrɔfɛ san na. O cogo bɛ a to san-kunna kunna su waati caman na; a bɛ san-kunna kunna Tile banna waati, ani a bɛ san-kunna bɔ Tile fɔlɔ waati. A bɛ se ka ye tile don na, tile fɔlɔ ni tile laban waati kɛrɛfɛ, nka a bɛ san-kunna duguma tile waati cɛma. O la Kalo tilennen ka yelen kosɛbɛ tɛ kɔrɔ ko a bɛ tile kɔfɛ san jɛman kɔnɔ.
Kalo kura waati, san-kunna kɛcogo yɛlɛma: Kalo bɛ Tile yɔrɔ kɛrɛfɛ, ani a ɲɛ fɛ Dugukolo ka a lajɛ yelen dɔgɔman. A bɛ Tile yelen kɔnɔ ka dogo kosɛbɛ, hali ni a bɛ se ka san-kunna kunna tile don na. Kalo tulu tilennen dɔgɔman min bɛ na Kalo kura kɔfɛ walima min bɛ Kalo kura ɲɛfɛ, o bɛ se ka ye Tile banna waati walima Tile fɔlɔ waati, nka o lajɛli ka gɛlɛn. Tile ma jan kosɛbɛ ye kɔlɔsili fɛn ye, tɛ tile don dɔrɔn.
O ye sababu ye min na “Kalo bɛ yen tile don na” tɛ kuma ye taama kelen dɔ kan. Kalo taamaw caman bɛ se ka san kelen kɔnɔ Tile ni Kalo ye. Taama bɛ jira Kalo ɲɛfɛ faracɛ min yelen; yɔrɔjanya bɛ jira yɔrɔ min na i ka Kalo ɲini Tile ma jan; ani i sigiyɔrɔ san-kunna bɛ jira n'i bɛ se ka Kalo ye walima a tɛ.
I sigiyɔrɔ lajɛ walasa ka Kalo ɲini tile don na
Ka Kalo ɲini cogo ɲuman, waati ni yɔrɔ fɔlɔ lajɛ, i kana a kɛ a fɔlɔya dɔrɔn ye. Dugu Kalo lajɛli dasibɔw bɛ i to ka sigiyɔrɔ sugandi ani ka Kalo taama ni a yelenya lajɛ, a bɔli ni a donni waatiw, a san-kunna janya ani yɔrɔjanya, ani san-kunna ɲɛ lajɛli ni yɔrɔko kɛrɛnkɛrɛnnenw. Tile don na lajɛli la, Kalo san-kunna janya bɛ nafa kosɛbɛ: Kalo min bɛ sanfɛ kosɛbɛ, a ka ye nɔgɔya san suman na san-kunna kɛrɛfɛ. A sigiyɔrɔ bɛ jira kompas yɔrɔ la, o bɛ dɛmɛ ka san yɔrɔ ɲuman ɲini i kana san yɔrɔ bɛɛ filɛ ka taa Tile yɔrɔ la.
Ka lajɛli waati dajɛ, tile kɔfɛ hɛrɛman dɔ sugandi Kalo daminɛ taamaw kɛrɛfɛ. Lajɛ sigiyɔrɔ dasibɔ la walasa ka a ye ni Kalo bɛ san-kunna kunna ani yɔrɔ min na a bɛ san na, o kɔfɛ i ye a disiki yelen faracɛ lajɛ san blu dɔ kɔnɔ, min bɛ Tile yɔrɔ janya. Ni i ma a ye kɔfɛ, i ye a lajɛ kokura ni a ye sanfɛta wa, walima ni sanbɔgɔ ni san suman ye yɛlɛma. Taama wɛrɛ la, i ye Kalo taamaw kalandiriye lajɛ walasa ka Kalo daminɛ ni laban taamaw tilew sɔrɔ, o kɔfɛ lajɛ lajɛli waati kɛrɛnkɛrɛnnen la yɔrɔko.
Don dɔ taamasiyɛn bɛ se ka dɛmɛ i ma ka fɛn min i bɛ ye ɲɛsin don kelen ma: Kalo donsegin baarakɛminan bɛ Kalo taama, a yelenya ani Kalo ka kaloɲɛya jira don dɔ la. Baarakɛminanw o bɛ jaabi di ɲininkali wɛrɛw ma, nka ni i ye olu bɛɛ jate kelen na, san-kunna kɛcogo bɛ nɔgɔya ka a lajɛ san yeɲɛ na. Lajɛli la fɛn fɔlɔ ye kɔrɔtɔya ye: Kalo min yelen ka bon ka yɛrɛ jira, ani min ka jan Tile ma kosɛbɛ ka a sɔrɔ kɔlɔsili la, o ɲini.