Ni i ye Kalo lajɛ su dama dama kɔnɔ, a ka yɔrɔw minnu bɛ yelen, olu bɛ to yɔrɔ kelen na. Kalo ka dugukolo yɔrɔ dibiw ka yɔrɔjanw kelenw bɛ Dugukolo ɲɛ, o bɛ se ka an hakili to i n’a fɔ Kalo ma yɛrɛyɛrɛ. Nka a bɛ yɛrɛyɛrɛ: Kalo bɛ yɛrɛyɛrɛ kelen kɛ a yɛrɛ kan Dugukolo ka taamasira kelen kɔnɔ. A bɛ weele jiwuli sababu la siri; o de sababu ye an bɛ Kalo ka yɔrɔ kelen dɔɔnin de ye, wa a ma bɔ a ka yɔrɔ bɛɛ yira ɲɔgɔn fɛ.
Yɔrɔ min bɛ Dugukolo ɲɛ fɛ, bɛ weele Kalo kɔfɛyɔrɔ. O ma dibi tuma bɛɛ. Tile ka yelen bɛ Kalo dugukolo yɔrɔjan bɛɛ kan Kalo ka kalo taamasira kɔnɔ waati wɛrɛw la, nka kɔlɔ kɔfɛ kɔrɔlen dɔw bɛ to dibi la tuma bɛɛ. Kalo ka taamasira, a ka yɛrɛyɛrɛ, ani a ka yɛlɛma dɔɔnin min bɛ an ɲɛ, olu bɛ an dɛmɛ ka a ye an ka minnu ye.
Yɛrɛyɛrɛ kelen, taamasira kelen
Kalo bɛ waati 27.32166 kɛ ka yɛrɛyɛrɛ kelen kɛ tilejanw ɲɛ, wa a bɛ waati 27.32166 kɛ ka taamasira kelen kɛ Dugukolo ɲɛ. Waati fila bɛ ɲɔgɔn tilan; o de kosɔn Kalo ka ɲɛfɛyɔrɔ kelen bɛ to an ka dugukolo yɔrɔ ɲɛ. Ni Kalo ma yɛrɛyɛrɛ tuguni, a ka taamasira kɔnɔ yɔrɔ min bɛ yɛlɛma, o bɛ Kalo ka yɔrɔ jan wɛrɛw ɲɛ. Nka Kalo bɛ yɛrɛyɛrɛ ka taa a taamasira fɛ, ka a ka yɛrɛyɛrɛ ni taamasira ɲɔgɔn kan.
A ka ɲɛfɔli dafalen ye i ka taa mɔgɔ dɔ yɔrɔ kɔnɔ ka i ɲɛ to a la. I ka i yɛrɛyɛrɛ kelen kɛ ka taa, hali ni mɔgɔ min bɛ i lajɛ bɛ i kɔrɔ yɔrɔ kelen de ye tuma bɛɛ. Kalo ka yɛrɛyɛrɛ ma nɔgɔn ka a ye, baa Dugukolo kan tɔɔrɔya dɔ tɛ yen min bɛna a yɛrɛyɛrɛ jira an na su dama dama kɔnɔ.
Waati 27.32166 ka yɛrɛyɛrɛ ma kɛ Kalo kɔnɔma fila cɛ waati ye. O yɛlɛma taamasira bɛ waati 29.53059 kɛ, baa Kalo bɛ Dugukolo taamasira kɔnɔ, Dugukolo ni Kalo jɛkulu fana bɛ taa Tile taamasira kɔnɔ. Kalo ka taa dɔɔnin ka tɛmɛ taamasira kelen kan, o bɛna a kɛ wa a bɛna Tile, Dugukolo ni Kalo ka ɲɔgɔn kan-yɔrɔ kelen segin. Kalo ka yɛlɛma-yɛlɛma ɲɛfɔli bɛ ɲɛfɔli kɛ Tile, Dugukolo ni Kalo ka yɔrɔ yɛlɛma-yɛlɛma ka yɛlɛma-yɛlɛma minnu bɛ an ɲɛ.
Cogo min na jiwuli ka Kalo siri ɲɔgɔn fɛ
Jiwuli sababu la siri ye kɔlɔ ka baara ye fɛn min bɛ yɛrɛyɛrɛ kɛ, waati caya kɔnɔ. Dugukolo ka kɔlɔ bɛ Kalo ka yɔrɔ Dugukolo la dɔgɔkun na ka tɛmɛ a ka kɔfɛyɔrɔ kan. O yɛlɛma dɔɔnin bɛ Kalo tigɛ dɔɔnin. Waati min na Kalo ka yɛrɛyɛrɛ ni a ka taamasira ma kɛ ɲɔgɔn kan, tigɛli in ma to Dugukolo ni Kalo cɛ yɔrɔ kelen na. O bɛ kɔlɔ ka yɛrɛyɛrɛ yɛlɛma, wa a ka sisan kɔnɔma bɛ yɛrɛyɛrɛ baarakɛcogo ka fanga bɔ.
Waati tɛmɛlen, o baaraw bɛ Kalo ka yɛrɛyɛrɛ dɔgɔya fo yɛrɛyɛrɛ kelen bɛ waati kelen kɛ a taamasira kelen na. O yɛlɛma-ɲɔgɔn-kan yɔrɔ la, Kalo ka tigɛli bɛ to Dugukolo ɲɛ yɔrɔ fɛ dɔɔnin, o la kɔlɔ ka yɛrɛyɛrɛ yɛlɛma ni taamasira ka kɛ dɔɔnin. Jiwuli sababu la siri ma kɛ fanga kɛrɛnkɛrɛnnen ye min bɛ Kalo ɲɛfɛ yɔrɔ kelen to yɔrɔ kelen na; a ye yɛrɛyɛrɛ, kɔlɔ ani fanga bɔli ka sira dafalen ye.
Jiwuli ka baaraw bɛ baara kɛ Dugukolo ni Kalo cɛ tuma bɛɛ. Kalo bɛ bɔ Dugukolo la a ka taa yɔrɔ 3.8 cm san kɔnɔ; jiwuli ka ɲɔgɔn baaraw bɛ kɛli kɔnɔna min bɛ yɛrɛyɛrɛ ka fanga tila dugukolo-jɛkulu kɔnɔ, o ye a sababu ye. I tɛna o taama ye ni lajɛli kelen dɔrɔn ye, nka o bɛ Kalo ka siri yɛrɛyɛrɛ ni taamasira cɛ ɲɔgɔn ka fanga tila-tilelen kɔnɔ.
Kalo kɔfɛyɔrɔ ma kɛ dibi yɔrɔ ye
Kalo kɔfɛyɔrɔ ye yɔrɔ ye min bɛ Dugukolo la kɔfɛ. A bɛ Tile ka yelen sɔrɔ Kalo ka taa an ka dugukolo yɔrɔ kɔnɔ tuma min na. Tile-don, Kalo ɲɛfɛyɔrɔ bɛ yelen, Kalo kɔfɛyɔrɔ bɛ to Tile la kɔfɛ dɔɔnin; Kalo sani-don, Kalo kɔfɛyɔrɔ bɛ yelen, wa ɲɛfɛyɔrɔ bɛ to dibi la dɔɔnin. O yɛlɛma-yɛlɛma bɛ segin a yɛrɛ ma Kalo ka taa a ka yɛlɛma-yɛlɛma kɔnɔ.
Nka fɛn kelen dɔ bɛ yen min ka fisa ka don a la: Kalo yɔrɔ bɛɛ tɛ yɛlɛma Tile ka yelen ni dibi cɛ. Kalo ka kɔrɔ yɔrɔw la, Tile bɛ to sanfɛyɔrɔ la dɔɔnin. Kɔlɔ dɔw ka kɔfɛ yɔrɔw bɛ to a ka kɔrɔ yɔrɔw cɛ, o kosɔn Tile ka yelen tɛ se ka don o yɔrɔw la abada; o bɛ kɛ yɔrɔ dibiw ye minnu bɛ to dibi la tuma bɛɛ. O yɔrɔ kɛrɛnkɛrɛnnenw ka kɛ ka bɔ dugukolo cogo la ani Tile ka yɛlɛn-yɔrɔ dɔɔnin na, a ma kɛ Kalo kɔfɛyɔrɔ sababu la.
O la, “Kalo ka yɔrɔ dibi” kumakan bɛ se ka an lafili. Mɔgɔw bɛ se ka a kɛ baarakɛcogo ye ka kuma Kalo kɔfɛyɔrɔ kan, nka a tɛ yɔrɔ ye min tile ka yelen tɛ se ka taa abada. Ni i b’a fɛ ka Kalo ka yɛlɛma-yɛlɛma don ani waatiw lajɛ sanga kɔnɔ, i ka kalo kɔnɔ o kɔnɔ Kalo ka yɛlɛma-yɛlɛma kalandiriye lajɛ.
Yɛlɛma dɔɔnin bɛ dugukolo yɔrɔ dɔ wɛrɛw yira
Waati bɛ taa, Dugukolo tɛ Kalo ka yɔrɔ tilancɛ kelen dɔrɔn ye. Kalo ka taamasira bɛ kɛ dɔɔnin yɛrɛyɛrɛlen ye, o la a taamasira ka tɛmɛlen yɛlɛma: a bɛ taama sariya la a ka Dugukolo la dɔgɔkun yɔrɔ la, wa a bɛ taama dɔgɔya a bɛ bɔ Dugukolo la yɔrɔjan na. Kalo ka yɛrɛyɛrɛ ma yɛlɛma dɔɔnin. O la, taamasira ka taama yɛlɛma-yɛlɛma bɛ Kalo kɛ i n’a fɔ a bɛ yɛlɛma dɔɔnin yɔrɔ kelen na ka taa yɔrɔ wɛrɛ la. O bɛ weele librasyon longitude la.
Librasyon latitude ka bɔ yɔrɔ wɛrɛ la. Kalo ka yɛrɛyɛrɛbɔ yɔrɔ bɛ yɛlɛma 1.54 degrés Tile ka sira (écliptique) la, wa a ka taamasira bɛ yɛlɛma 5.14 degrés Tile ka sira la. O yɛlɛma fila bɛ kɛ wa lajɛlikɛlaw bɛ se ka Kalo ka kɔrɔ-fɛ yɔrɔjanw lajɛ dɔɔnin taamasira kelen kɔnɔ. Kalo ka Dugukolo la yɔrɔjan ani lajɛlikɛla ka yɔrɔ Dugukolo kan fana bɛ a ka yeli yɛlɛma dɔɔnin.
Librasyon tɛ Kalo kɔfɛyɔrɔ bɛɛ jira an na tuma kelen na. A bɛ lajɛlikɛlaw dɛmɛ ka Kalo ka kɛnɛma yɔrɔ tigɛ dɔɔnin ka taa, waati dama dama kɔnɔ. Bɛɛ lajɛlen, Kalo dugukolo yɔrɔ ka 59 % ɲɔgɔn bɛ se ka ye Dugukolo kan waati dɔ la, nka waati kelen na yɔrɔ tilancɛ dama dama dɔrɔn bɛ yen. O yɛlɛma-yɛlɛma yɔrɔ ɲɛjira cogo la, Kalo dugukolo yɔrɔ ka mapu dafalen bɛ taa a ɲɛfɛyɔrɔ kan ka tɛmɛ a ɲɛfɛ yɔrɔ min bɛ yen an ka yeli kɔrɔman na.
Fɛn minnu ka kan ka lajɛ Dugukolo kan
A ka fisa ka o yeli lajɛ ka Kalo ka kɛnɛma yɔrɔ dɔ min i b’a dɔn, lajɛ don wɛrɛw la. Librasyon bɛ Kalo kɛnɛma ka yɔrɔyɛlɛma kɛ, o la krater walima dugukolo dibi yɔrɔ min bɛ kɛnɛma kɔrɔ la, a bɛ se ka kɛ a ka yelen-yɔrɔ bɛ bon don dɔ la ka tɛmɛ don wɛrɛ kan. Yɛlɛma dɔɔnin in tɛ nɔgɔn ka ye ni i ma teleskopu walima binocular dɔw ta, wa Kalo ka yɔrɔyɛlɛma sanfɛyɔrɔ la fana bɛ se ka lajɛli yɛlɛma. I ka fɛn kelen dɔ to i hakili la, ka yeliw lajɛ minnu kɛra Kalo ka yɛlɛma-yɛlɛma waati kelen kɔnɔ.
I ka yeli bɛ yɛlɛma i ka yɔrɔ Dugukolo kan ani i lajɛ waati la. Dugukolo dugu kelen na Kalo ka lajɛlikɛli dashboard bɛ yira i la Kalo ka yɛlɛma-yɛlɛma ani tile ka yelen yɔrɔ, a ka bɔli ni a ka donni, a ka sanfɛyɔrɔ ani azimut, a ka Dugukolo la yɔrɔjan, ani sanfɛ yeli ni yɔrɔsan hakɛ. Ni i b’a fɛ ka lajɛli labɛn, Kalo lajɛ waati ɲuman ɲɛfɔli bɛ ɲɛfɔli kɛ cogo min na yɛlɛma-yɛlɛma ani yɔrɔ lajɛcogo bɛ waati min na a bɛ sanfɛ yɔrɔ la, olu bɛ baarakɛ. Kalo ka yɛrɛyɛrɛ min bɛ taamasira fɛ ɲɔgɔn kan, o bɛ an ka kɔrɔman ɲɛfɛyɔrɔ to an fɛ; librasyon bɛ waati minnu bɛ taa, o la Kalo kɛnɛma yɔrɔ dɔ wɛrɛw bɛ yira lajɛlikɛlaw ye.