މަހުގެ އިކްލިޕްސް އެއް ގޮތެއްގެ ބަލާލުމެއް ނޫނެވެ. ބައެއްފަހަރު މަހުގެ އަލި މަޑުވެ ދަޑިކޮޅެއް ފެންނަނީ؛ އަނެއްފަހަރު ކަޅު ވަށްމަޑިއެއް މަހުގެ ސަފްޙާއިން ކޮޅެއް ކަޑާލާފަދައިން ފެންނަނީ؛ އަދި ބައެއްފަހަރު މަހުގެ ހުރިހާ ބިންމަތި ކަޅު ރަތް ކުލައަކަށް ވަނީއެވެ. ފަރަގުވަނީ މަސް ބިމުގެ ހިޔަނި ކަނޑައިދާ ގޮތުންނެވެ. ޕެނަމްބްރަލް، ބައިކުއްލި އަދި ކުއްލި މި ނަންތައް ބުނަނީ މަހުގެ ކިހާބައެއް ހިޔަނިގެ އެންމެ ކަޅު ބައިކަމަށްވާ އަމްބްރާއަށް ވަދެފައިވޭތޯއެވެ. ހިޔަނިގެ ހިސާބު އެނގުމުން ކޮބާތައް ހިނގަނީތޯ އަބަދު އެނގޭނެ، ޚާއްސަކޮށް ބަދަލު މަޑުމަޑުން ފެންނަ ވަގުތު. އިކްލިޕްސްގެ ތާރީޚު، ސަމްޕަރކުރާ ވަގުތުތައް، މުއްދަތު އަދި ތަނުން ފެންނާނެތޯ ބެލުމަށް، ލައިވް މަހުގެ އިކްލިޕްސްތަކުގެ ކެޓަލޮގް ބަލާ.
ބިމުން ދެބާވަތުގެ ހިޔަނި އުފެއްދޭ
އިރު އަލިކަން ފެތުރިފައިވާ އަލިކަމެކެވެ، ނޫނީ ކުދި ބިންދަކެއް ނޫނެވެ. އެހެންވެ ބިމުން އިރުގެ އަލިކަން ސީދާ ހުއްޓޭ މެދުގެ ހިޔަނިއެއް އަދި އިރުގެ ބައެއް ފަރިތަކަމެއް ފޮރުވޭ ބޭރުގެ ހިޔަނިއެއް އުފެދެއެވެ. މެދުގެ ހިޔަނި އަމްބްރާއެވެ؛ މަޑު ބޭރުގެ ހިޔަނި ޕެނަމްބްރާއެވެ. މި ދެބައިގެ މެދުގެ ސަރަޙައްދު ހިސާބުވާނީ ޖިއޮމެޓްރީއިންނެވެ: ޕެނަމްބްރާގައި މަހުން ބެލޭ ބަލަނިވެރިޔަކަށް އިރުގެ ބައެއް ފެންނާނެ، އަމްބްރާގައި އިރު ހުރިހާއިން ބިމުން ފޮރުވޭނެއެވެ.
މަހުގެ އިކްލިޕްސް ހިނގޭނީ ފުރިހަމަމަހުގައި އެކަނިއެވެ، އެވަގުތު ބިން އިރާއި މަހާ ދެމެދުގައި އޮންނާނެއެވެ. އެކަމަކު މަހުގެ ބައެއް ވަގުތު ބިމުގެ ހިޔަނިއާ މަތީން ނުވަތަ ދަށުން ދާތީ އެއްވެސް އިކްލިޕްސް ނުހިނގައެވެ؛ އެއީ މަހުގެ ބުރުގެ މަގު، އިރާ އެހުރި ބިމުގެ ބުރުގެ ފްލޭންއާ ގުޅޭގޮތުން 5.14 ޑިގްރީ އަނެއްބައިކުރެވިފައި އޮތުމުންނެވެ. ފުރިހަމަމަހުގެ ވަގުތު، މި ދެ ބުރުގެ ފްލޭން ކަނޑާ ތަނަށް ދާހިސާބުގައި އިކްލިޕްސް ހިނގައެވެ. މަހުގެ ފޭސްތަކުގެ ރަނގަޅު ގައިޑް އިން މަހުގެ ފޭސް އިރާއި ބިމާ ގުޅޭ މަގާމުން ހިނގަނީ ކީއްވެތޯ ބަޔާންކުރެއެވެ؛ އިކްލިޕްސްގެ ބާވަތް ނިންމާލަނީ މަސް ބިމުގެ ހިޔަނިއާ މެދު ދާ މަގުންނެވެ.
ޕެނަމްބްރަލް: މަޑު އަދި ފެތުރިފައިވާ އަލި ކުޑަވުން
ޕެނަމްބްރަލް އިކްލިޕްސްއެއްގައި މަސް ބިމުގެ ޕެނަމްބްރާއަށް ވަދެ، އަމްބްރާއާ ދުރުވެ ދާނެއެވެ. މަހުގެ ބިންމަތިމަތީން ރޭކަނޑާފަދަ ކަޅު ހަނިކޮޅެއް ނުދާނެއެވެ. އެއްގޮތަށް، މަހުގެ ބައެއް ނުވަތަ ހުރިހާބައެއް އިރުގެ ސީދާ އަލިކަން ކުޑަކޮށް ލިބޭތީ، އަލިކަން މަޑުވި ފަދައިން ފެނިދާނެއެވެ؛ އެއީ ގިނައިން އަމްބްރާއާ އެންމެ ގާތް ފަރާތުގައެވެ. ހިނގުން ފެށޭ ނުވަތަ ނިމޭ އަވަހު، މަހުގެ ކުޑަ ބައެއް ފެނަމްބްރާގައި އޮތުމުން، މި އަސަރު އެނގިގަތުން ދަތިވެދާނެއެވެ.
މިއީ ޕެނަމްބްރަލް އިކްލިޕްސް އެއް ހަގީގީ، ހިސާބުކުރެވޭ ގުޅުމެއް ކަމަކު ނަނގާނގަދަ ފަދައިން ފެންނަނީ ކީއްވެތޯއެވެ. އަވަހަކަށް ބެލުމަށްވުރެ ފޮޓޯއެއްގައި އެނގިދާނެ؛ އެކަމަކު ކެމެރާގެ އޮޓޯ އެކްސްޕޯޝަރުން މަޑުވުން އިސްލާހުކޮށް، ފޮޓޯތައް އަޅާކިޔުން ދަތިކުރެވިދާނެއެވެ. ފޮޓޯތައް ނަގާނަމަ، ފްރޭމިންގް އަދި އެކްސްޕޯޝަރުގެ ސެޓިންގްތައް އެއްގޮތަށް ބެހެއްޓި، އިކްލިޕްސްއާ ކުރިން ނުވަތަ ފަހުން ނަގި ފޮޓޯއާ އަޅާކިޔާށެވެ. ޕެނަމްބްރަލް އިކްލިޕްސްއަކީ މަސް ވޯލެއްގައި ދާތަނެއް ނުވަތަ އޭގެ އަލިކަން އޭގެއްގެ ގޮތުން ބަދަލުވާ ތަނެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ބިމުން އިރުގެ އަލިކަން މަހަށް ބައިކޮށް ހުއްޓުމުން އުފެދޭ އަލިކަން މަޑުވުމެކެވެ.
މިސާލަކަށް، 20 ފެބްރުއަރީ 2027 ގެ ޕެނަމްބްރަލް އިކްލިޕްސްގެ ޕެނަމްބްރަލް މުއްދަތު 241 މިނެޓުކަމަށް ލިސްޓްކުރެވިފައިވެއެވެ. މި ދިގު މުއްދަތުން މަސް ހަތަރު ގަޑިއިރު ކަޅުވެ ފެންނާނެ މާނައެއް ނޫނެވެ: ހިޔަނިގެ ބަދަލު މަޑުމަޑުން ހިނގައެވެ، އަދި ޕެނަމްބްރާގެ އެންމެ މެދުގެ ބައި ދުރުގެ ކުދި ކަޅުވުމަށްވުރެ އެނގިދާނެއެވެ. ލައިވް ފެބްރުއަރީ 2027 ކަލަންޑަރު އެ މަހުގެ މަހުގެ ފޭސްތަކުގެ އަދިއްތަ ވަގުތުތައް ދޭއެވެ، އިކްލިޕްސްގެ ކެޓަލޮގްއިން ހިނގުމުގެ ތަފްސީލުތައް ދޭއެވެ.
ބައިކުއްލި: ކަޅު ވަށްމަޑި މަހުގެ މަތިން ފެތުރޭ
ބައިކުއްލި މަހުގެ އިކްލިޕްސްއެއް ހިނގަނީ މަހުގެ ބައެއް އަމްބްރާއަށް ވަދެ، ބާކީ ބައި އޭގެ ބޭރުގައި އޮތުމުންނެވެ. އެންމެ ފާހަގަކުރެވޭ ދެކޭ ނިޝާނަކީ ބޮޑު ކަޅު ވަށްމަޑިއެއް މަހުގެ ސަފްޙާމަތިން ފެތުރި ދިޔުމެވެ. އަމްބްރާގެ ކޮޅު ވަށްމަޑިވަނީ ބިން ވަށް ކަމުންނެވެ؛ އުޑުގައި ބިމުގެ ފޮޓޯ ނަގާނެ މަޝްރޫއުތައް އުފެދުމުގެ ކުރިންވެސް މަހުގެ އިކްލިޕްސްތަކުން ބަލަނިވެރިން އެ ވަށް ކަން ދަނެގަތެވެ.
ހިޔަނި އަކީ މަހުމަތީގައި ބެހެއްޓިފައިވާ ބަރު އެއްޗެއް ނޫނެވެ، އޭގެ ކޮޅުވެސް ފުރިހަމަ ދިލައެއް ނޫނެވެ. ބިމުގެ ޖައްވުން ފާރަވާ އިރުގެ އަލިކަން ހިޔަނިގެ ކޮޅު މަޑުކުރައެވެ. އެއީ އޮތަސް، އަމްބްރާގެ ބޭރުގައިވާ އަލި ބައާއި އެތެރޭގައިވާ މަޑު ބައިގެ މެދުގެ ފަރަގު ޕެނަމްބްރަލް އިކްލިޕްސްގެ ހިޔަނިއަށްވުރެ ގިނައިން ފާހަގަވެއެވެ. ބައިކުއްލި އިކްލިޕްސްއެއްގައި މަސް ނައްތާނުވެއެވެ، އަދި އަމްބްރާގެ ބޭރުގައި ހުރި ބައި އިރުގެ ސީދާ އަލިކަމުން އަލިވެފައި އޮންނާނެއެވެ.
މަހުގެ ކިހާބައެއް ފޮރުވޭނީ އިކްލިޕްސްގެ މަގުން ފަރަގުވެއެވެ. އަމްބްރާއަށް މަޑުމަޑުން ވަދެލުމުން ކުޑަ ކަޅު ކޮޅެއް ފެންނާނެ؛ އިތުރަށް އެތެރެއަށް ދިޔުމުން ހުރިހާ ބިންމަތި ނުފޮރުވައި އެންމެގިނަ ބައެއް ފޮރުވިދާނެއެވެ. ބާވަތް ނިންމާލަނީ ހިޔަނިއާ މެދު މަހުގެ މަގާމުންނެވެ، ބަލަނިވެރިޔަކަށް އިކްލިޕްސް ފެނޭތޯއިން ނޫނެވެ. ތަނުގެ އުފުލު، ދުވަހުގެ އަލިކަން، މޫސުމާއި އުޑުގައި މަހުގެ މަގާމު ހުރިހާ ކަމަކުން ފެނުމަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ލަންޑަންގެ މަހުގެ ޞަފްޙާ ފަދަ ސިޓީ ޑޭޝްބޯޑެއްގައި ތަނީ މަހު އުފެދޭ އަދި އޮއްސޭ ވަގުތު، އުސްމިން، އަޒިމަތު އަދި މޫސުން ދައްކާއިރު، އުޑު ބެލުމުގެ އާންމު ތަރުތީބަކަށް އެހީވެދާނެއެވެ.
ކުއްލި: މަސް ފުރިހަމައިން އަމްބްރާއަށް ވަދެއެވެ
ކުއްލި މަހުގެ އިކްލިޕްސްގައި މަހުގެ ހުރިހާ ބިންމަތި ބިމުގެ އަމްބްރާއަށް ވަދެއެވެ. މަސް އަދިވެސް ފެންނަނީ ބިމުގެ ޖައްވު އިރުގެ އަލިކަމުގެ ބައެއް ހިޔަނިއަށް ވާރުވާތީއެވެ. އެ އަލިކަން ޖައްވުން ދާއިރު ކުޑަ ނޫ ތިމިރި ރަނގަޅަށް ފެތުރޭތީ، މަހަށް ފޯރާ އަލިކަމުގައި ރަތް އަދި އޮރެންޖު ކުލައެއް ގިނައިން ހުންނާނެއެވެ. އަދި މަހުގެ ބިންމަތި އެ އަލިކަން އިންކާސްކޮށް ބިމުގައި ހުރި ބަލަނިވެރިންނަށް ފޮނުވައެވެ.
އާންމު ބަސްކޮޅު «ލޭ މަސް» އަކީ މިފަދަ ރަތް ކުލައިގެ ފެނުމަށް ބުނާ ނަމެކެވެ؛ އެއީ ވަކި އިކްލިޕްސްގެ ބާވަތެއް ނޫނެވެ، ނުވަތަ ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުލައެއްވެސް ނޫނެވެ. ކުއްލި އިކްލިޕްސްއެއް ބްރަސް ކުލައިގެ، ރާޅުރަތް، ކަޅު ބުރައުން ނުވަތަ ވަރަށް ކަޅު ގޮތަކަށް ފެންނަން ހުރިދާނެއެވެ. ކުލަ އަދި އަލިކަން ބައެއް ހިސާބުން ބިމުގެ ޖައްވުން ކިހާ އިރުގެ އަލިކަން ފާރަވެފައި ދާތޯއިން އަސަރުކުރެއެވެ؛ ޖައްވުގެ ހަޒް، ވޯލު އަދި ކުދި ނުވަތަ ބޮޑު ރަނގަޅުތައް އެ އަލިކަމަށް އަސަރުކުރެއެވެ. ކުއްލި އިކްލިޕްސްއެއް މަސް ފެންނަން ނުހުންނަނީ މާނައެއް ނޫނެވެ، އެކަމަކު ހިޔަނި ވަރަށް ކަޅު ނަމަ ނުވަތަ އުޑު އަލި ނަމަ ބެލުން ދަތިވެދާނެއެވެ.
ހުރިހާ މަސް އަމްބްރާއެއްގައި ހުރާ ވަގުތަށް ކުއްލި މަރުޙަލާ ބުނެއެވެ. އެއާ ކުރިންނާއި ފަހުން، މަހުގެ ބިންމަތި އެ އެންމެ ކަޅު ހިޔަނިއަށް ވަދައި ބޭރުވާއިރު، ކުއްލި އިކްލިޕްސްގެ ބައިކުއްލި މަރުޙަލާތަކެއްވެސް ހިމެނޭނެއެވެ. ތާރީޚީ މިސާލަކަށް، 31 ޑިސެމްބަރ 2028 ގެ ކުއްލި މަހުގެ އިކްލިޕްސްގައި 71.3 މިނެޓުގެ ކުއްލި މުއްދަތެއް ލިސްޓްކުރެވިފައިވެއެވެ. އިކްލިޕްސްގެ ހުރިހާ ސިލްސިލާ އެ މެދުގެ މުއްދަތަށްވުރެ ދިގުވާތީ، ހިނގުމުގެ ބައެއް ފަހަރު އެކަނި ފެންނަ ބަލަނިވެރިންނަށްވެސް ބައިކުއްލި މަރުޙަލާއެއް ފެނިދާނެއެވެ.
ބެލާއިރު ކޮބާތަކަށް ބަލާށެވެ
މަހުގެ އިކްލިޕްސް ހަމަ ކަންފަތުން ބެލުން އަމާންކަން ލިބިފައިވެއެވެ؛ އިރުގެ އިކްލިޕްސްއާ ޚިލާފަށް އެއަށް ރައްކާތެރި ފިލްޓަރެއް ބޭނުންނުވެއެވެ. ބައިނޮކިއުލަރސްއިން ހިޔަނިގެ ބަދަލު ރަނގަޅަށް ބެލިދާނެ، އެކަމަކު އެއީ އިޚްތިޔާރީއެކެވެ. މަސް ފެންނަން ލުއި ތަނެއް ހޯދައި، އިކްލިޕްސް ހިނގާ ވަގުތު މަސް ތިބާގެ ތަނުގެ އުފުލުގެ މަތީ ހުންނާނެތޯ ބަލާށެވެ. އިކްލިޕްސްގެ ކެޓަލޮގްއިން ތަނުން ފެންނާނެތޯ ދޭއިރު، މަހުގެ ފޭސްތަކުގެ ކަލަންޑަރުއިން އިޚްތިޔާރުކުރި މަހެއްގެ ފޭސްގެ ވަގުތުތައް ބަލައިދެއެވެ.
ޕެނަމްބްރަލް އިކްލިޕްސްއެއްގައި، ސާފު ކޮޅެއް އެދިގެން ނޫން، މަޑުމަޑުން އަދި ތަފާތު ގޮތަކަށް އަލިކަން ކުޑަވުން ބަލާށެވެ. ބައިކުއްލި އިކްލިޕްސްއެއްގައި ވަށްމަޑިވާ އަމްބްރާގެ ކޮޅު މަހުގެ މަތީން ފެތުރި ދާތަން ބެލާށެވެ. ކުއްލި މަރުޙަލާގައި، ކަންފަތުން އަލިކަން ހަދާން މަޑުކޮށް، މަސް އެއްގޮތަށް ކަޅުނުވެ ކުލައާއި ތަފްސީލުތައް ހުރިދާނެތޯ ފާހަގަކުރާށެވެ. އިކްލިޕްސްގެ ސިލްސިލާ ބެލުމުން މި ފަރަގުތައް އެނގޭނެ، އުޑަށް އެއްފަހަރު ބެލުމުން ނޫނެވެ: ހިޔަނި މަޑުމަޑުން ފެތުރި ދިޔުމުންނެވެ އިކްލިޕްސް ޕެނަމްބްރަލް، ބައިކުއްލި ނުވަތަ ކުއްލި ކަމަށް އެނގޭނީ.