Ɣleti la ate ŋu akpɔ le ŋkeke me elabena meɖea eƒe kekle le eya ŋutɔ o: ɣe la na eƒe kekle, eye eƒe anyigba keklẽtɔ la ate ŋu aɖe asi le dziƒo bluitɔ dzi. Esi wòle dziŋkeke me, kple afi si nàdi la, le eƒe nɔnɔme ŋu geɖe. Ɣleti ŋutiŋuti la zãnu le zi geɖe; ɣleti ƒe akpa gbãtɔ la zɔna ɖe dziƒo le ŋdɔ me.
Mele “ɣleti ƒe ɣeyiɣi” ɖeka si zɔna ŋkeke sia ŋkeke o. Ɣleti la ɖona eye wòɖona le teƒe la ƒe ɣeyiɣi siwo trɔna, eye ɣeyiɣi mawo le afi si nèle la ŋu. Be nàkpɔ ɣeyiɣi si nyo be nàkpɔe, tsɔ ɣleti ƒe nɔnɔme kple wò dziƒo, ɣedzeƒe kple ɣleti ƒe teƒe le dziƒo ƒo. Site la ƒe ɣleti ƒe nɔnɔme ƒe kalenda na ɣeyiɣi si dzi ɣleti ƒe nɔnɔme trɔ, eye eƒe du didi kplɔ wò yi ɣleti ƒe nɔnɔme ƒe afi si tsɔ ɖe wò teƒe ŋu.
Na ɣleti ƒe nɔnɔme la kplɔ wò ɣeyiɣi
Ɣleti ƒe nɔnɔme nye nyatakaka vevi gbãtɔ, elabena wòɖea ale si ɣleti la do ɖe ɣe la ŋu le dziƒo la fia. Le ɣleti yeye me la, ɣleti la le ɣe la ƒe mɔ dzi, eye wòɖona ɣe ɖoɣeyiɣi me eye wòɖona le ɣe ɖoɣeyiɣi. Eƒe kekle si ɣe la na la to vovo geɖe tso anyigba ŋu, eye esia na wòwɔ na be wòakpɔe le ŋkeke me le dziƒo keklẽtɔ la me. Ɣleti ƒe kekle sue aɖe ate ŋu akpɔ le ɣe ɖoɣeyiɣi ŋgɔ alo emegbe, gake ate ŋu anɔ anyi kple kekle sue.
Ɣleti si le keklẽm, eye wòle tsitsi ɖe akpa gbãtɔ ŋu, la kpɔna bɔbɔe le ɣedzeƒe le ɣe ɖoɣeyiɣi megbe. Le akpa gbãtɔ ƒe ɣeyiɣi me la, ɣleti ɖona le ŋdɔ me, doa ɖe dzi wu le ɣe ɖoɣeyiɣi me, eye wòɖona le zãnu me. Eya ta ele dɔmenyo be woakpɔe le ŋdɔ alo zã eve ƒe gɔmedzedze, eye menye zã me ɣeyiɣi didi ko o. Kekle kple viviti ƒe gɔmedzedze le ɣleti la dzi la kpɔna nyuie le ɣleti ƒe akpa eve alo telescop sue kple ɣleti ƒe akpa eve.
Ɣleti si le keklẽm, eye eƒe kekle wu akpa eve la, le dziƒo le ŋdɔ kple zã ƒe akpa geɖe, eye wòɖona le zãnu megbe. Le ɣleti ŋutiŋuti ƒe ɣeyiɣi me la, ɣleti ɖona le ɣe ɖoɣeyiɣi, le dziƒo zã blibo la me, eye wòɖona le ɣe ɖoɣeyiɣi. Ɣleti ŋutiŋuti megbe la, ɣleti si le viviti me la, ɖona le zã ƒe akpa megbe, eye wòle dziƒo va se ɖe ŋkeke me. Le akpa mamlɛtɔ ƒe ɣeyiɣi me la, ɣleti ɖona le zãnu me, doa ɖe dzi wu le ɣe ɖoɣeyiɣi, eye wòɖona le ŋdɔ me. Ɣleti ƒe kekle sue si le viviti me la kpɔna le ɣedzeƒe le ŋkeke do ŋgɔ.
Esiawo nye nɔnɔme siwo le teƒe ɖeɖe me, menye ɣeyiɣi siwo dzɔna pɛpɛɛpɛ o. Ɣleti ƒe zɔzɔ kple afi si nèle la trɔna ɣeyiɣiwo kple eƒe mɔ le dziƒo. Be nàkpɔ ɣleti ƒe nɔnɔme ŋkɔwo kple alesi wotsɔ wo ƒo ƒu la, zã site la ƒe Agblɔɖe ƒe nyatiwo ƒe ŋkɔdzesi.
Nu si ta woate ŋu akpɔ ɣleti le dziƒo bluitɔ me
Ɣleti la le dziƒo le ŋkeke me le ŋkeke geɖe me elabena eƒe zɔzɔna tsɔe ɖo teƒe vovowo le ɣe la gbɔ. Meɖo ɖe viviti ƒe ɣeyiɣiwo ko me o. Ne menye ɣleti yeye ƒe ɣeyiɣi kple teƒe siwo tsɔ ɖe edzi o la, eƒe kekle si ɣe la na la ƒe akpa aɖe le zi geɖe ɖe asi be woakpɔe ne eƒo anyi le dziƒo, eye dziƒo la ɖi.
Ɣleti kpɔkpɔ le ŋkeke me le kekle kple viviti ƒe vovototo ŋu geɖe. ɣe la na ɣedzeƒe la kekle, eye esia na dziƒo la kekle; woate ŋu akpɔ ɣleti ne eƒe kekle ƒe ɖɔɖɔ le eƒe mɔ ŋu la lolo wu dziƒo la ƒe kekle. Ɣleti si eƒe kekle wu akpa eve alo akpa eve la le zi geɖe be woakpɔe bɔbɔe wu ɣleti ƒe kekle sue. Wòwɔa dɔ sesẽ be woakpɔ ɣleti ƒe kekle sue elabena eƒe kekle ƒe teƒe nye sue eye eƒe teƒe le ɣe la ƒe mɔ ŋu kpuie. Mègadi ɣleti la to ɣe la gbɔ kpɔkpɔ me o; kpɔ ɣleti la ƒe teƒe gbã, eye na ɣe la megakpɔ wò ŋku o.
Nɔnɔme si wòle na ame geɖe be ɣleti nye “zãnu” la tso esia me: viviti na wòkpɔ geɖe, menye esia ta wòɖona zã me ko o. Ɣleti le ŋkeke me kpɔkpɔ nyo wu ne eƒo anyi ɖe dziƒo, ɣedzeƒe la ɖi, eye nànya dziƒo ƒe akpa si ŋu nàkpɔ la.
Nu si ta ɣleti ɖona ɣeyiɣi si wu
Ɣleti la zɔna ɖe ɣetoɖoƒe le eƒe zɔzɔ me le ɣe la ŋu, esi anyigba hã trɔna. Ne anyigba trɔ va se ɖe esime teƒe aɖe le eƒe ŋutilã dzi gale ɖe teƒe ma, ɣleti la hã trɔ va le dziƒo, eya ta anyigba la ele be wòatrɔ ɖe edzi vie wu hafi ɣleti la aba ɖe dziŋgɔli teƒe ma. Esia ta ɣleti ɖona ɣeyiɣi si wu le ŋkeke geɖe siwo sɔ gbɔ dome.
Eɖɔ la, ɣleti ɖona ɣeyiɣi si wu ƒe 50 minutes le ŋkeke sia ŋkeke. Ɣleti ƒe nɔnɔme ƒe tsitre, tso ɣleti yeye ɖeka va ɖo bubu, le 29.53 days me. Le ɣeyiɣi ma me la, ɣleti la zɔna ɖe dziƒo ƒe akpa blibo le ɣe la ŋu. Ne woatsɔ dɔme blibo la ma ɖe ɣeyiɣi ma ŋu la, ekpɔna be ɣleti la zɔna ɖe ɣetoɖoƒe ƒe degrees 12 le ŋkeke sia ŋkeke. Anyigba ƒe trɔtrɔ na dziƒo la tsɔna ɣeyiɣi ƒe degrees 15 le gaƒoƒo ɖeka me, eya ta be anyigba la na ɣleti la ɖo ɖe ɣetoɖoƒe ƒe mɔ ma dzi la hia ɣeyiɣi ƒe 50 minutes abe ale ene.
Ɣeyiɣi ma nye nyateƒe si ɖe teƒe, menye ɣeyiɣi si woate ŋu axɔe abe dzogbe si dzɔna ŋkeke sia ŋkeke ene o. Ɣleti ƒe zɔzɔ ɖe akpa aɖe ŋu, eye menye dɔme blibo kple nɔnɔme ɖeka o, eye eƒe mɔ kple dziŋgɔli la trɔna le afi si nèle kple ɣeyiɣi ŋu. Eya ta ɣleti ɖoɣeyiɣiwo dome ƒe ɣeyiɣi ate ŋu asu alo atsɔ wu nɔnɔme la. Le ɣetoɖoƒe ƒe latitude gaƒoƒo aɖewo gbɔ la, trɔtrɔa ate ŋu anyo ŋutɔ. Kpɔ ɣleti ɖo kple ɖoɣeyiɣi siwo le wò teƒe la, eye mètsɔna ɣeyiɣi ƒe 50 minutes ɖe ɣeyiɣi si nèkpɔ xoxo ŋu zi geɖe o.
Tia nɔnɔme si nèle be nàkpɔ, menye ɣeyiɣi ko o
Ne èdi be nàkpɔ ɣleti ƒe ƒuwo kple towo kple mɔ nyuie la, kpɔ ŋkeke siwo te ɖe akpa gbãtɔ alo akpa mamlɛtɔ ŋu. Teƒe si tsɔ ɣleti ƒe ŋkeke kple zã ma va ƒo, si woyɔna be terminator la, zɔna ɖe eƒe anyigba dzi le ɣeyiɣi mawo me. Kekle si do le teƒe si me gbɔna ƒe ŋgɔ kpɔna fuƒoƒo didiwo le teƒe ma, eye wòɖea anyigba ƒe dzi si kɔ ɖe edzi la fiana; esi ɣe ƒe kekle do ɖe akpa si wòkpɔ la ŋu le ɣleti ŋutiŋuti me la, enya dzɔna wu. Ɣleti ŋutiŋuti la nye nɔnɔme si wòle nu ŋu ŋutɔ ne woakpɔe le ŋku si menye dɔwɔwɔ o me, gake eƒe ɖoɖo ate ŋu akpɔ nɔnɔme sue wu elabena ɣe la ƒe kekle do ɖe eƒe akpa si woate ŋu akpɔ la ŋu geɖe.
Ne èdi be nàkpɔ ɣleti ƒe kekle sue la, kpɔe enumake le ɣe ɖoɣeyiɣi megbe le keklẽm ƒe ɣeyiɣi me, alo le ɣe ɖe dzi ƒe ŋgɔ le viviti me. Ɣleti ƒe kekle suewo le ɣe la ƒe mɔ gbɔ, eya ta woakpɔe ɣeyiɣi sue ko eye woate ŋu axɔ viviti, xɔwo alo towo le eƒe anyigba ƒe didime. Dziŋgɔli si me nu aɖeke mele o la na dɔmenyo. Ne èdi ɣleti le ŋkeke me la, tia ɣeyiɣi si me wòle ɖe dzi wu le dziƒo, afi si ɣedzeƒe sue le wò dome kple eya.
Abe kpɔɖeŋu ene, ɣleti dashboard si nye London la fia ɣleti ƒe nɔnɔme kple eƒe kekle, ɣleti ɖo kple ɖo, eƒe didi kple eƒe azimuth, didime, eye eɖea dziƒo ƒe nɔnɔme kple ɣedzeƒe si le teƒe ma la fiana. Nɔnɔmeawo trɔna le afi si nèle ŋu, eya ta tia wò du to ɣleti dashboard ƒe ŋkɔdzesi me, eye mèɖo ɖe ɣeyiɣi si woɖo na teƒe bubu ŋu o.
Trɔ ɣleti ƒe nɔnɔme wòazu ɣleti kpɔɣeyiɣi
Dze egɔme kple ɣleti ƒe nɔnɔme kple nɔnɔme si nèdi be nàkpɔ. Ne èdi be nàkpɔ ɣleti le zã me la, ɣleti ƒe kekle sue si le tsitsi me alo akpa gbãtɔ la nye nɔnɔme nyui. Ne èdi be yàwɔ zãtɔ ƒe zɔzɔ la, ɣleti ƒe kekle sue si le viviti me alo akpa mamlɛtɔ la ate ŋu anɔ teƒe nyui. Ne èdi be nàkpɔ ɣleti ƒe agbagba blibo la, ɖo ɖe ɣleti ŋutiŋuti ƒe ŋkeke ŋu, gake ɖo ŋku edzi be ɣeyiɣi si ŋu ɣleti la tsɔ va ɖo ŋutiŋuti la menye ɣeyiɣi si wòdo ɖe dzi wu alo wòkpɔna le wò teƒe la me la zi geɖe o.
Emegbe la, kpɔ ɣleti ɖo kple ɖoɣeyiɣi siwo le teƒe la, eye kpɔ ɣleti ƒe didi kple azimuth: didi ɖea ale si wòle dziŋgɔli ŋu ƒe kɔkɔ ɖe dzi fiana, eye azimuth ɖea eƒe teƒe le nyagbe ƒe mɔwo ŋu fiana. Kpɔ ɣedzeƒe la eye bu nu siwo ate ŋu aɖo wò ŋkume le teƒe si nèkpɔna la me. Ɣleti si va ɖe dziŋgɔli ŋu la ate ŋu ana nɔnɔme ŋutɔ kple didi, gake xɔwo, atiwo kple dzokpe ate ŋu aɖe asi le eŋu; ɣleti si doa ɖe dzi wu la le zi geɖe be nàkpɔe nyuie.
Le ɣleti ƒe kalenda si wogblẽ le ɣleti sia ɣleti me la, nàte ŋu atia ɣleti ƒe nɔnɔme ƒe ŋkeke, eye dashboard si tsɔ ɖe du ɖeka ŋu la na wòate ŋu atrɔ ŋkeke ma wòazu dɔwɔɣeyiɣi si ɖe teƒe la ŋu. Ne mèkpɔ ɣleti la le ɣeyiɣi gbãtɔ si nèkɔ ŋku le la me o la, kpɔe ake emegbe: ate ŋu alé ɖe dzi, alé ɖe anyi, alo dze ɣedzeƒe ƒe wɔna ƒe avɔ me, eye menye be mele dziƒo le ŋkeke me o.