Supermoon nye ɣleti yɔ si dzena esi ɣleti la nye ɖe anyigba ŋu. Ŋkɔ bɔbɔe sia fia nu eve siwo vaa ɖe ɖekae: ɣleti la le ɣleti yɔ ƒe nɔnɔme me, eye wòle eƒe mɔ̃a ƒe teƒe si nye ɖe anyigba ŋu la gbɔ. Menye be ɣleti la doa ŋgɔ enumake o, eye menye ɣleti ƒe nɔnɔme bubu aɖe hã o. Ɣleti ƒe nɔnɔmeawo dzɔna le ɣeyiɣi siwo gbugbɔna me, eye nyatakaka sia le ale si ɣleti ƒe nɔnɔmewo zɔn la me.
Ŋkɔ sia ate ŋu akpe ɖe ŋu, ne womekpɔe abe nu si ɖe ŋugble be yewoakpɔ nɔnɔme si dzea dzi le dziƒo me ene o. Ɣleti yɔ si nye ɖe anyigba ŋu la toa eƒe lolome le dziƒo, eye ate ŋu aklẽ wu esi nye adzɔge, gake nɔnɔme ƒe trɔtrɔ la zɔna le dzidzime me. Ɣleti ƒe teƒe, dziƒo ƒe mɔtata, yame ƒe nɔnɔme kple foto dzraɖo ƒe didiwo katã doa ŋusẽ ɖe nu si kpɔla kpɔna ŋu.
Perigee kple ɣleti yɔ nye nu eve siwo le eme
Ɣleti la zɔna ɖe anyigba ŋu le mɔ si wɔna abe oval ene, ale be didi si le wo dome trɔna. Teƒe si didi le mɔa me sue wu lae woyɔna be perigee, eye teƒe si didi le eme wu lae nye apogee. Didi siwo wòkpɔna zi geɖe nye kilomita 363,300 le perigee, eye kilomita 405,500 le apogee; didi si le anyigba kple ɣleti dome le kpɔɖeŋu me nye kilomita 384,400. Didi siawo tso anyigba ƒe titina va ɣleti ƒe titina, menye didi tso anyigba dzi va ɣleti ƒe goglo o.
Ke ɣleti yɔ nye nɔnɔme: ɣleti ƒe anyigba gbɔna ƒe akpa la le ɣe ƒe klẽ me hampir katã. Nɔnɔme yɔ la va zi 29.53059 ŋkeke ɖesiaɖe, eye ɣleti la ɖoa anyigba ŋu zi 27.32166 ŋkeke, ne wo bue ɖe ɣletiviwo ŋu. Esia ta, ɣleti yɔ mele ɣleti ƒe mɔ ƒe teƒe ma ke me ɣesiaɣi o. Ɛte ŋu ava ɖe perigee gbɔ vie, eye zi bubuwo la, woate ŋu adi didi geɖe.
Esia kpe ɖe ŋu be ɣleti yɔ ɖesiaɖe menye supermoon o. Nu eve la ate ŋu ava ɖe ɖekae ɣeyiɣi si me didi si le ɣleti kple anyigba dome dea adu ɖe ŋkɔa ƒe nɔnɔme si woɖo la me. Le kpɔɖeŋu si dze nyuie me la, ɣleti yɔ si va 24 December 2026 la, woŋlɔe be wòle kilomita 356,927, eye ele le supermoon ƒe didi si wode asi le teƒe sia la me. Zã ɣleti ƒe nɔnɔme ƒe kalenda la hena ŋkeke siwo le ŋgɔ na kpɔɖeŋu sia.
Aleke wòtoa eye wòklẽna sɔ gbɔe?
Didi trɔna nɔnɔme si wòtoa le dziƒo la to ŋku ƒe ɖoɖo me. Nu si nye ɖe ŋku ŋu la, le woƒe nɔnɔme ŋu la, wòtoa wu esi le didi geɖe. Ne woɖo ŋku ɖe perigee kple apogee ƒe didi siwo wòkpɔna zi geɖe ŋu la, ɣleti ƒe lolome si le dziƒo ɖoa ŋgɔ abe 12% ene le perigee wu le apogee. Eƒe ɖeŋu ƒe kɔkɔe toa abe 24% ene. Nɔnɔme siawo fia didi ƒe mlɔetɔwo le ɣleti ƒe mɔ ƒe didi siwo wòkpɔna zi geɖe me, menye to vovototo le ɣleti yɔ eve sia eve dome o.
Nukpɔkpɔ ƒe ŋutɔŋutɔ aɖe hã li si ta ɣleti yɔ si nye ɖe anyigba ŋu ate ŋu aklẽ wu: ɣe ƒe klẽ si ɣleti ƒo ɖe anyigba la, wòyayra ɖe teƒe kɔkɔe wu esi wònɔa didi me, ale be klẽ sue aɖe ko dea anyigba ƒe teƒe ɖesiaɖe me ne didi la toa. Le kpɔɖeŋu si wɔe abe nu si me wòbu trɔtrɔ siwo le ɣleti ƒe akpa dzi kple nukpɔkpɔ ƒe nɔnɔme me ene la, klẽklẽ trɔna abe didi ƒe afɔ ɖeka ƒe afɔ si tsɔa ɖe eme ene. Le kilomita 360,000 ƒe mɔ si wòzãna le afi sia la, ɣleti yɔ la ato abe 7% ene eye wòaxɔ klẽ si le abe 14% ŋutɔ wu ɣleti si le didi si wòkpɔna le kpɔɖeŋu me, kilomita 384,400.
Nɔnɔme siawo mele ŋugbe be wòato abe 7% ene le ŋku si mɔ̃ aɖeke me nya o la me o. Ete ŋu asẽ be woatsɔ supermoon kple ɣleti yɔ bubu aɖe ƒe lolome sɔ ɖe asi, ne wometsɔe le kpɔɖeŋu ɖeka me o. Foto ate ŋu awɔe be nɔnɔme la adze abe nu si le ŋutɔ ŋutɔ ene, to lens si me wɔnuwo le didi me, nu si le ŋgɔ eŋu bɔbɔe, alo foto ƒe aɖaŋu nyuie me. Foto siwo wowɔ to kamera ƒe ɖoɖo vovovowo me la, menye nyatakaka si wòate ŋu axɔ dzi be ɣleti la toa aleke le dziƒo la o.
Nu ka ta wogblɔ supermoon ƒe gɔmeɖeɖe vovovowo
Supermoon nye ŋkɔ si amewo zãna, menye dzɔdzɔme ƒe akpa aɖe si ŋu gɔmeɖeɖe ɖeka si wozãna le afi sia afi la ɖoɖo o. Gɔmeɖeɖe aɖewo de ŋku ɖe ɣleti yɔ si nye ɖe perigee ŋu; bubuwo ɖoa didi ƒe mɔ, alo ɖoa ɣleti ƒe mɔ ƒe didi ƒe akpa aɖe be wòanye didi si wòɖo ŋu. Esia ta, kalenda kple nyatakaka vovovowo ate ŋu ayɔ ɣleti yɔ vovovowo be supermoon, evɔ woɖe asi le ɣleti ƒe teƒe ŋutɔ ŋutɔ ŋu o. Woate ŋu zã mɔ vovovowo ko.
Be woaɖo nɔnɔme ɖeka dzi la, teƒe sia gɔmeɖeɖe be supermoon nye ɣleti yɔ si le kilomita 360,000 wu ɖe anyigba ƒe titina. Mɔ si dze ŋutɔ nyuie aɖe nye esia: perigee ƒe didi si wòkpɔna zi geɖe nye kilomita 363,300, ale be ɣleti yɔ ɖesiaɖe si le perigee gbɔ la medoa adu ɖe eŋu o. Le teƒe sia ƒe gɔmeɖeɖe kple nu si wòle ɖe eŋu la me la, micromoon nye ɣleti yɔ si didi wu kilomita 405,000.
Ŋkɔ la le vevie wu didi si le eƒe megbe o. Ne wòle nyatakaka vovovowo sɔ ɖe asi la, kpɔe ɖa be yewogbɔna ɣleti yɔ ŋu, aleke woɖoa didi la, eye didi ƒe mɔ kae wozãna. ɣleti yɔ ƒe ŋkɔ siwo xɔ gɔmeɖeɖe tso gbãgbã, abe Harvest Moon alo Hunter’s Moon ene, fia ŋkɔɖoɖo ƒe dzɔdzɔme bubu, menye didi o; kpɔ nyatakaka si le ɣleti yɔ ƒe ŋkɔwo ŋu hena nu bubu sia.
Supermoon menye ɣleti ƒe ɖeɖeƒe o
Supermoon mena ɣleti ƒe ɖeɖeƒe va eme o. Ema eve sia eve de ŋku ɖe ɣe, anyigba kple ɣleti ƒe nɔnɔme ŋu, gake ɣleti ƒe ɖeɖeƒe hia nɔnɔme bubu: ɣleti la ate ŋu ato anyigba ƒe viviti me. Ɣleti ƒe mɔ ɖoa abe 5.14 degrees ene ɖe anyigba ƒe mɔ si ƒe anyigba zɔna ɖe ɣe ŋu la ŋu, ale be ɣleti yɔ geɖe to viviti ma ƒe dzi alo te. Esia ko ne nɔnɔmeawo bɔ ɖe mɔ ƒe kpɔɖeŋu gbɔ la ɣleti ƒe ɖeɖeƒe ate ŋu adzɔ.
Ɣleti yɔ si nye ɖe anyigba ŋu ate ŋu ava ɖe ɖeɖeƒe dzi ne nɔnɔme si hia la va eme, gake didi si nye ɖe anyigba ŋu ko mesɔ o. Eya ta hã, ɣleti ƒe ɖeɖeƒe ƒe dzɔdzɔme menye be ɣleti la nye supermoon le didi-ŋu-ɖoɖo ƒe gɔmeɖeɖe me o. ɣleti ƒe ɖeɖeƒe ƒe kpɔɖeŋuƒoƒo la kpɔa ɖeɖeƒe ƒe dzɔdzɔmewo ŋu, siwo nye mɔ bubu si ta amewo kpɔa ɣleti.
Nu si nàkpɔ le ŋkuɖoɖo me
Ɣleti la zi geɖe dze abe nu si le ŋutɔ ŋutɔ ene ne wòle horizon gbɔ. Nukpɔkpɔ sia, si woyɔna be ɣleti ƒe illusion, menye kpɔɖeŋu be ɣleti la de anyigba gbɔ geɖe le zã me o. Eƒe lolome ƒe trɔtrɔ si dzɔna to eƒe mɔ me la nye nu si le nyateƒe me, gake horizon ƒe nɔnɔme nye nukpɔkpɔ bubu. Nukpɔkpɔ ƒe kpɔɖeŋu bɔbɔe nye be nàɖo nu sue aɖe ɖe asi didi me, eye nàtsɔe asɔ ɣleti ƒe lolome si wòkpɔna le ɣeyiɣi vovovowo me; mètsɔ nukpɔkpɔ si le ŋku me ko nàbu lolome o.
Be nàkpɔ to vovototo la nyuie, kpɔ ɣleti yɔ eve siwo wowɔ foto le teƒe ɖeka, tsɔ lens kple foto ƒe ɖoɖo ɖeka zã, alo tsɔ wo sɔ ɖe asi le foto ƒe nuɖoɖo ɖeka me si me lolome ƒe kpɔɖeŋu klẽtɔ li. Ne èdi be nàkpɔ ɣleti ƒe ɖeŋu ko ƒe lolome la, mètsɔ horizon kple nu siwo le ŋgɔ eŋu nàɖo eŋu o. Yame ƒe havɔ ate ŋu awɔe be ɣleti si le te la adze abe tsitsitɔ alo dzĩtɔ ene, gake tsitsi sia tso klẽ si to yame geɖe me, menye be ɣleti la nye ɖe anyigba ŋu ta o.
Nukpɔkpɔ si le nyateƒe ŋu lae nye be wòato vie eye wòaklẽ vie wu, eye didi si le ɣleti kple anyigba dome kple nukpɔkpɔ ƒe nɔnɔmewo ana nu sia nɔ. Ne ènya didi la, menye be nàde ŋku ɖe ŋkɔ bɔbɔe la ko ŋu o, eye esia na wòate ŋu ase supermoon gɔme nyuie—eye wòakpɔ mɔ si dzɔ le mɔ me ɖa le ale si foto kple nukpɔkpɔ ate ŋu atsɔ nu aɖe ƒe nɔnɔme adoa ŋgɔ wu la.