Jasy ikatu ojehecha ára pukukue, ndojapói rupi ijehesape: Kuarahy ohesape chupe, ha ijape hesakãva ikatu ojepillávo yvága hovýva rehe. Oĩpa yvate ára aja, ha moõpa jaheka, odepende tenonderãite ijapýrare. Jasy renyhẽ ojehecha jepi pyhare; Jasy mbyte peteĩha katu ikatu yvate ka'aru yvága ári.
Ndaipóri peteĩ “Jasy aravo” ára ha ára g̃uarã. Jasy osẽ ha oike aravo iñambuévape, ha mba'éichapa oiko upéva odepende moõpa reime. Rejuhu hag̃ua aravo iporãva remaña hag̃ua, embojoaju ijapýra, nde tenda rembe'y, ára reko ha Jasy yvatekuépe yvága ári. Ko ñanduti renda Jasy apýra araka'evegua ome'ẽ aravo tee ijapýra rehegua, ha táva jeheka ogueraha Jasy maranduha tendagua rendápe.
Eipuru ijapýra ereko hag̃ua aravo
Ijapýra ha'e peteĩ techaukaha iporãva tenonderã, ohechauka rupi mboy mombyrypa ojehecha Jasy Kuarahy-gui yvága ári. Jasy pyahúpe, Jasy oĩ Kuarahy gotyo, upévare osẽ Kuarahy resẽ jave ha oike Kuarahy reike jave. Ijape ohesapéva omaña mombyry ñande Yvýgui, ha upévare hasy jahecha hag̃ua ára pukukue resape asýpe. Ikatu ojehecha peteĩ jasy akytã po'i Kuarahy osẽ mboyve térã oike rire, hákatu ikatu oĩ yvy rembe'ýre ha hesakã'ỹ.
Jasy akytã okakuaáva, oñemoag̃uívo Jasy mbyte peteĩha rehe, iporã jepi jaheka kuarahyreike gotyo Kuarahy oike rire. Jasy mbyte peteĩha jerére, Jasy osẽ asajepyte rupi, ijyvatevéva Kuarahy oike jave ha oike pyharepyte rupi. Upévare ikatu jahecha porã ka'aru térã pyharepyte mboyve, ndaha'éi pyharepyténte. Ikatu avei jahecha porã pe vore omboja'óva hesakã ha pytũ, jaipuru jave binóculo térã telescopio michĩva.
Jasy akytã henyhẽva oĩ yvága ári ka'aru ha pyharepyte pukukue, ha upéi oike pyharepyte rire. Jasy renyhẽ jerére, osẽ Kuarahy oike jave, oĩ yvate pyhare pukukue ha oike Kuarahy osẽ jave. Jasy renyhẽ rire, Jasy akytã henyhẽva oñepyrũ jepi osẽ ka'aru rire ha ojehecha pyhareve peve. Jasy mbyte paha jerére, osẽ pyharepyte rupi, ijyvate Kuarahy osẽ jave ha oike asajepyte rupi. Jasy akytã paha ojehecha jepi kuarahyresẽ gotyo, ko'ẽ mboyve.
Ko'ãva ha'e patrón aproximado, ndaha'éi aravo tee. Jasy rape ha nde reimeha omoambue aravo ha mba'éichapa oguata yvága ári. Reikuaa hag̃ua mba'éichapa oñondivepa umi apýra réra, eipuru ko ñanduti renda ñeha'ãrã rehegua kuatiahaipyre rechaukaha.
Mba'érepa Jasy ojehecha yvága hovýva ári
Jasy oĩ yvy rembe'ý ári ára aja heta árape, ijere rupi heta hendápe Kuarahy rovái. Ndopytái pytũ aja añónte. Jasy pyahu hi'aguĩha ára ndaha'éirõ, hova ohesapéva jepi hesakã porã ojehecha hag̃ua oĩ jave yvy rembe'ý ári ha yvága hesakã.
Ára pukukue ojehecha hag̃ua, iñimportanteve joavy resape rehegua. Kuarahy ohesape pe atmósfera, omimbipa yvága; Jasy ojehecha pe disco ohesapéva hesakãramo upe fondo ári. Jasy akytã henyhẽva térã Jasy mbyte jepi hesakãve ára pukukue peteĩ jasy akytã po'ĩgui. Ikatu hasy jahecha peteĩ jasy akytã po'i, sa'ive rupi hendyha ijapére ha hi'aguĩ rupi Kuarahy gotyo. Aníke araka'eve reheka remaña Kuarahy ypýpe; eikuaa raẽ moõpa oĩ Jasy ha ani reheja Kuarahy oikévo nde resa rehe.
Pe temiandu jepivegua Jasy ha'eha “pyharegua mba'e” ou pytũ omyesakãvegui chupe, ndaha'éi peteĩ léi he'íva osẽha pyharepýnte. Jasy ára aja ojehecha porãve oĩ jave yvate yvy rembe'ýgui, ára hesakã ha reikuaa porã mba'e yvága pehẽnguépa remaña va'erã.
Mba'érepa osẽrasy ou késare
Jasy oku'e kuarahyreike gotyo ijere aja, Yvýpe oñemongu'évo. Yvy ojere rire oñemongu'e hag̃ua jey peteĩ hendápe, Jasy avei oku'e yvága ári, upévare Yvy ojereve va'erã michĩmi Jasy og̃uahẽ jey hag̃ua yvy rembe'y peteĩ hendápe. Upévare osẽrasy késare heta ára ojueheguáva.
Mba'éichaitepa oiko jepi: 50 aravo'i késare ára ha ára. Jasy jere, peteĩ Jasy pyahu guive pe ambuépe, ipuku amo 29.53 ára. Upe aja Jasy ojerepa yvága pukukue Kuarahy rovái. Ñamboja'óramo peteĩ jere tuichakue upe jere pukukue rehe, osẽ peteĩ jeiko kuarahyreike gotyo amo 12 grádo ára pukukue. Yvy ojere rupi yvága oguata amo 15 grádo aravo'i pukukue, upévare og̃uahẽ jey hag̃ua Jasy-pe oikotevẽ amo 50 aravo'i.
Ko papapy ha'e peteĩ regla aproximada, ndaha'éi peteĩ alarma ára ha ára ikatúva jajerovia hese. Jasy rape iñakãrapu'ã ha ndaha'éi peteĩ círculo hekojojáva, ha mba'éichapa ijrape ojoaju yvy rembe'ýre iñambue moõpa reime ha mba'e estaciónpe. Upévare aravo oñembohasáva peteĩ osẽrasy guive pe ambuépe ikatu ipukuve térã mbykyve pe promedio-gui. Yvy ape tuichahápe umi tenda yvate gotyo, ikatu iñambue hetaiterei. Ehecha osẽ ha oike aravo tendagua, ani remoĩve jeýnte 50 aravo'i.
Eiporavo mba'éichapa rehecha, ndaha'éi aravonte
Rehecha hag̃ua cráter ha yvytykuéra hesakã porã, ejesareko umi ára Jasy mbyte peteĩha térã paha jerére. Pe vore omboja'óva ára ha pyhare Jasy ári, hérava terminador, ohasa upe jere rupi. Kuarahy resa yvate'ỹva omoheñói kuarahy'ã puku upe vore pukukue, ha upéva ohechauka porãve Jasy ape rehegua yvate ha yvýpe oguejýva, sa'ive ojehecháva Kuarahy resape ou porãite jave Jasy renyhẽme. Jasy renyhẽ iporãiterei jahecha resa rei rehe, hákatu ikatu sa'ive ojehecha ipype umi mba'e iñambuérõ, Kuarahy resape ho'a porãve rupi pe hova ojehechávare.
Jasy akytã po'i rehecha hag̃ua, emaña Kuarahy oike riremi Jasy akytã okakuaáva aja, térã Kuarahy osẽ mboyve Jasy akytã ikangýva aja. Jasy akytã oĩ Kuarahy gotyo, upévare sa'i aravo ikatu jahecha ha ikangy guive yvy rembe'ýre, ikatu ojoko chupe tatatĩ, óga térã yvyty. Oipytyvõ yvy rembe'y hesakã ha mba'eve ndojokóiva. Jasy rehecha hag̃ua ára aja, eiporavo aravo ijyvatehápe yvága ári, upépe sa'ive atmósfera oĩ nde ha Jasy mbytépe.
Techapyrã, Londres maranduha tendagua ohechauka ijapýra ha mba'éichapa ohesape, osẽ ha oike aravo, altitud ha asimut, mombyry, ha peteĩ yvága jehecha ára reko tendagua ndive. Umi papapy iñambue tenda rehe, upévare eiporavo nde táva tee Jasy maranduha rechaukaha rupive, ani rejerovia aravo oñemoĩva ambue hendápe g̃uarãre.
Emoambue peteĩ apýra peteĩ jehecha hag̃ua ñembosako'ípe
Eñepyrũ ijapýra ha mba'eichagua jehechapa reipota reheve. Pyhareve hag̃ua, Jasy akytã okakuaáva térã Jasy mbyte peteĩha ha'e peteĩ jehecha hag̃ua mba'e porã. Reguata hag̃ua ko'ẽ mboyve, Jasy akytã ikangýva térã Jasy mbyte paha ikatu oĩ porã. Rehecha hag̃ua Jasy disco tuichakue, eñembosako'i Jasy renyhẽ ára rehe, hákatu nemandu'a pe aravo tee Jasy renyhẽha ndaha'éi katuete aravo ijyvatevéva térã ojehecha hag̃ua nde reimehápe.
Upéi ehecha osẽ ha oike aravo tendagua ha emaña Jasy altitud ha asimut rehe: altitud he'i mba'éichapa ijyvate yvy rembe'ýgui, ha asimut ohechauka mba'e gotyo oĩ brújula-pe. Ehecha ára reko ha ejesareko umi mba'e ikatúva ojoko nde tenda remaña hag̃ua. Jasy osẽ ramóva ikatu omboheko peteĩ ta'ãnga iporãva yvy rembe'y mombyry ypýpe, hákatu umi óga, yvyramáta ha tatatĩ ikatu omo'ã chupe; Jasy yvatevéva jepi hasy'ỹve jahecha porã hag̃ua.
Káda jasýpe g̃uarã calendario nepytyvõ reiporavo hag̃ua peteĩ apýra ára, ha peteĩ táva maranduha nepytyvõ emoambue hag̃ua upe ára peteĩ oportunidad tendagua-pe. Ndojehechái ramo Jasy remaña ypy jave, ehecha jey upéi: ikatu osẽ hína, oike hína, térã arai omo'ãnte chupe, ndaha'éi ndaipórigui yvága ára pukukue.