Akụkọ nke ije oge bụ akụkọ nke mmadụ kanwa nta nta. Dè sundials nke mbụ n'Egibiti ochichịrị ruo elọgụ nukwaụ nkwa na ọkọ ege — mmepe ọ bụla n'ihe atụle oge na-amaụ ohere ọhụrụ — nzọ, kominikasyon, nkọ, na jịa nchọpụta ịije.
Ije Oge Ochichịrị
Atụle oge bonè ya gụnyere nka nkọ ụwa. Egibiti ochichịrị eji obelisk dị ka sundials na ~3500 BCE, sụ lonbraj anyanwụ iji bambaci ihe n'awa. Ihe nkwụ mmiri (clepsydras) ba ije oge gara ụnyaahụ na ụbọchị, na akụkọ dating 1500 BCE n'Egibiti na Chaina.
Ọnwa bụ kalanda nke mbụ osu. Okwu "mwezi" siti na "ọnwa," na kalanda ọnwa eji Babylonia, Chaina, Ebru, na mmadụ Isilam. Mwezi sinodic 29.53 ụbọchị ba sik natụral maka idubere mmadụ agro, orè relijiyọs, na imiminne mmiri.
Elọgụ Mekanik na Ihe mgbagwu Lonjitiid
Inweta elọgụ mekanik 13 oge Europe gbagwuola MMadụ. Ụda legliz, a na-atụle ta escapeman mekanik, na-eme orè kwa ụbọchị n'afọ ọlụ ihe. Mana elọgụ bonè ndị a na-ụkọ na ihe fọrọ nụ 15 nkeji kwa ụbọchị.
Ihe mgbagwu dị mkpa nke ije oge 18 oge bụ ihe mgbagwu lonjitiid. N'elu mmiri, onye nzọ nwere ike ịmata latitid dè kpakpando, mana lonjitiid chọrọ ịmata oge ụkọ n'orè mma. Na 1761, chronometer mma John Harrison H4 merụ ụkọ ~5 sekọndu kwa ụbọchị — kabar ịmata lonjitiid na otu mil mmiri. Ibe nke ọ gbagwuola ije mmiri nke ọma na azịm ụwa.
Ọkọ Oge na Ebe Oge
Tupu ọgụ nnae na ije elu, ọdụ ọ bụla na-ejikọ oge elu dị na-adị. Ehihie a Boston na-iche kimanin nkeji dè ehihie a New York. Yakin ije elu branche ụdị 19, ọdụ ọ na-adị ngozi — ije gara n'aka na na-ajụ na ọkọ dị iche.
Na 1884, Ikike Meridian Mba Ụwa a Washington, D.C. guzuru Greenwich Meridian dị ka meridian isi na bambacị ụwa ruo ebe oge 24. Nke ọ bụ ọkọ oge mba nke mbụ, na ọ tụkwasị nkwo maka njikọ mba nke ije oge.
Elọgụ Nukwaụ na UTC
Oscilator kwats kristal, na-emepụta 1920, na-emeli ụkọ ije oge ruo obiriba sekọndu kwa ụbọchị. Mana revolusyon ụkọ siti 1955 na elọgụ nukwaụ cesium nke mbụ n'Ụlọ Nkọ Fizikal Mba England.
Elọgụ nukwaụ atụle oge ta ịtụle mkpokọ atom — atom cesium-133 na-ete dwe 9,192,631,770 oge sekọndu, frekụẹnsi ọnụ stable na elọgụ nukwaụ nwa ga-enwe ihe abụghị na ribe otu sekọndu na elu elu 300 miliyọn ọtụtụ.
Na 1972, Coordinated Universal Time (UTC) guzuru dị ka ọkọ oge mmadụ ihe ụwa. UTC a na-ejekọta ta Bureau Mba Pẹzị na Ihe atụle (BIPM) site n'iji mkpokọ nkwụ nke ihe karịa 400 elọgụ nukwaụ na 80 ụlọ nkọ n'ụwa. Sekọndu arụmọ a-etinye mgbe ụfọdu iji maka blan tare na ije Ụwa nta nta.
GPS na Era Relativistic
Global Positioning System, onye ziri ezi ọrụ 1995, bụ nkwa teknọlọji ihe ụwa chọrọ karụ ije oge relativistic. Satelit GPS na-agba ọsọ na ~20,200 km ụkwa ebe ike mgbalị dị nta. Elọgụ ha na-agba ọsọ ~45 microseconds kwa ụbọchị karịa elọgụ elu (ọrọ ike mgbalị adịghị njikere), mana ọsọ orbit ha na-eme elọgụ agba ọsọ ~7 microseconds kwa ụbọchị (ọrọ dilatasyon relativite nkwa nkwa). Ihe net +38 microseconds kwa ụbọchị.
Na-enwe lossesi maka relativite, ọnọdụ GPS ga-agba ọsọ na ~10 km kwa ụbọchị. Success GPS na-atụle na relativite ije oge abụghị nke atụmatụ fizikị naanị — ọ bụ jini mkpa.
Coordinated Lunar Time — Akụkọ Nke ọzọ
Na April 2024, White House nyere NASA iwu ịhazi Coordinated Lunar Time (LTC) — tị egosipụta ụkọ ije oge dè orbit Ụwa ruo sifas ọnwa. Kadar UTC, LTC ga-adị ta nkwụ netwọk elọgụ nukwaụ, mana ọ ga-eche ewu ike mgbalị Ọnwa, ebe elọgụ na-agba ọsọ 56.02 microseconds kara kwa ụbọchị.
Dè sundials ruo elọgụ nukwaụ ruo Ọnwa — mmepe ọ bụla nke ije oge na-agba ọsọ mkpa osu. Coordinated Lunar Time bụ akụkọ nke ọzọ n'akụkọ nke na-adị 5,500 afọ gara aga, na ọ ga-enye gidi maba nke nchọpụta ịije.