Ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị nke dị ala n’eluigwe n’anyasị nwere ike ịpụta nnukwu mgbanwe na kalenda ndị Alakụba: mmalite Ramadan, ọbịbịa Eid al-Fitr, ma ọ bụ mmalite ọnwa ọzọ dabeere na ọnwa. Ma ọnwa ọhụrụ a abụghị naanị akara ụbọchị dị n’eluigwe nke onye ọ bụla nọ n’ụwa nwere ike ịhụ n’otu oge. Ịhụ ya na-adabere n’ọnọdụ Ọnwa, ebe onye na-ekiri nọ, ọnọdụ ikuku na iwu obodo na-agbaso.
Kalenda ndị Alakụba, nke a na-akpọkwa kalenda Hijri, nwere ọnwa 12 dabeere na Ọnwa. N’adịghị ka kalenda ndị na-eme ka ọnwa ha kwekọọ n’oge dị iche iche n’afọ, ọ naghị etinye ọnwa mgbakwunye mgbe niile iji kwekọọ n’afọ anyanwụ. Ya mere, echiche abụọ dị iche iche na-emetụta ụbọchị ya: ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị na-enyere aka ịtọ mmalite ọnwa, ebe afọ ọnwa nke dị mkpụmkpụ na-eme ka ọnwa ndị ahụ gafee n’oge dị iche iche n’afọ. Sayensị banyere mbara igwe na-akọwa usoro dị n’okpuru ya, ma omume okpukpe na nke nchịkwa na-ekpebi otú usoro ahụ si ghọọ kalenda.
Ọnwa ọhụrụ abụghị ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị a na-ahụ anya nke mbụ
N’ihe banyere sayensị mbara igwe, ọnwa ọhụrụ bụ oge kpọmkwem nke njikọ, mgbe Anyanwụ na Ọnwa nwere otu ogologo ecliptic ma a na-ele ha anya site n’Ụwa. N’oge nhazi a, akụkụ Ọnwa nke ìhè na-enwu na-echekarị n’akụkụ ọzọ anyị na-anaghị ahụ. Ọnwa na-apụtakwa ka ọ dị nso n’Anyanwụ n’eluigwe, nke na-eme ka o sie ezigbo ike ma ọ bụ ghara ikwe omume ịhụ akụkụ ya dị gịrịgịrị nke ìhè na-enwu.
Ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị a na-eji amalite ọnwa ndị Alakụba bụ ihe ọzọ: Ọnwa na-eto eto nke na-apụta mgbe njikọ gasịrị, a na-achọpụtakarị ya n’akụkụ ọdịda anyanwụ nke eluigwe mgbe anyanwụ dasịrị. A na-akpọ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị akarị hilal. Njikọ bụ oge a gbakọrọ nke na-abụ otu n’ụwa niile; ịhụ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị bụ ọnọdụ nlele nke mpaghara ụfọdụ, nke na-amalite mgbe e mesịrị.
Ọdịiche a dị mkpa mgbe a na-agụ kalenda usoro ọnwa nke nwere oge ọnwa ọhụrụ kpọmkwem. Oge ọnwa ọhụrụ e depụtara apụtaghị na a ga-ahụ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị n’anyasị ahụ, ọ naghịkwa akọwa n’onwe ya ụbọchị mbụ nke ọnwa okpukpe. Ogologo oge etiti ọnwa ọhụrụ abụọ nke ndị na-enyocha mbara igwe na-agbakọ bụ ụbọchị 29.53059. Ebe ọ bụ na ọnwa kalenda ga-abụrịrị ụbọchị zuru ezu, ọnwa ndị Alakụba na-adị ụbọchị 29 ma ọ bụ 30, ọ bụghị ogologo oge nwere akụkụ ụbọchị.
Ihe mere ụfọdụ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị ji esi ike ịhụ
Oge gafere kemgbe njikọ, nke a na-akpọkarị afọ Ọnwa, na-akọwa naanị akụkụ ụfọdụ nke ihe na-eme ka a hụ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị. Ka Ọnwa na-aga n’ọwụwa anyanwụ ma e jiri ya tụnyere Anyanwụ, ihu ya nke ìhè na-enwu na-apụtawanye, ebe ebe ọ dị anya n’Anyanwụ n’anya na-abawanye. Ma onye na-ekiri ga-ahụkwa na ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị ahụ dị elu nke ọma n’elu mbara igwe ka chi jiri n’anyasị.
Akụkụ ụzọ Ọnwa si atụ n’ebe mbara igwe na-ezute ala na-eme nnukwu mgbanwe. Otu oge, ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị nwere ike ịdịtụ elu karịa ebe anyanwụ dara, ma oge ọzọ ọ ga-adị nnọọ nso n’akụkụ ala. Ogo latitude na oge n’afọ na-agbanwe nhazi a. Ya mere, ọnwa ọhụrụ abụọ dị gịrịgịrị ndị yiri otu afọ nwere ike iweta ihe isi ike dị nnọọ iche n’ịhụ ha, ọbụna tupu igwe ojii abata.
E nwekwara asọmpi n’etiti ọchịchịrị na-abawanye nwayọọ nwayọọ mgbe chi jiri na ọdịda Ọnwa. Ozugbo anyanwụ dasịrị, eluigwe nwere ike ịdịkwa na-enwu nke ukwuu; ka oge na-aga, ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị ahụ nwere ike ịbanye n’ime ikuku na-adịghị ahụkebe ma ọ bụ daa n’okpuru mbara igwe. Oge dị n’etiti ọdịda Anyanwụ na ọdịda Ọnwa bara uru, ma ọ naghị ekwe nkwa na a ga-ahụ Ọnwa. Uzuzu, iru mmiri, igwe ojii dị gịrịgịrị, ịdị ọcha ikuku na ahụmịhe onye na-ekiri so na ihe dị mkpa. Enweghị otu oke afọ Ọnwa nke na-ekwe nkwa na a ga-eji anya gba ọtọ hụ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị n’ebe niile.
Mmalite ụbọchị n’anyasị na ụbọchị mmalite dị iche iche
N’usoro ofufe okpukpe, ụbọchị ndị Alakụba na-amalite mgbe anyanwụ dara, ọ bụghị n’etiti abalị. Ya mere, anyasị nke na-amalite ụbọchị mbụ nke Ramadan na-abịa tupu obubu ọnụ ụbọchị ahụ, nke na-amalite n’isi ụtụtụ ruo mgbe anyanwụ dara. N’otu aka ahụ, ọkwa a mara ọkwa mgbe a hụchara ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị n’anyasị metụtara ụbọchị malitelarị n’usoro a na-agụta ụbọchị site n’ọdịda anyanwụ, n’agbanyeghị na ụbọchị kalenda obodo agaghị agbanwe ruo etiti abalị.
N’usoro ịhụ ọnwa ọtụtụ ndị na-agbaso, ndị na-ekiri na-achọ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị mgbe anyanwụ dasịrị n’ụbọchị nke 29 nke ọnwa na-agwụ. Ọ bụrụ na ịhụ ya nke a nabatara egosi na ọnwa ọhụrụ amalitela, ọnwa ahụ na-amalite n’anyasị ahụ. Ọ bụrụ na ahụghị ya, ọnwa na-agwụ na-abụ ụbọchị 30. Ihe ndị a chọrọ kpọmkwem iji nabata akaebe na itinye iwu a n’ọrụ dị iche n’etiti ndị ọchịchị.
Obodo dị iche iche nwekwara ike ịdị iche n’ebe ha si ekpebi ihe nlele mpaghara a ga-anabata. Ụfọdụ na-eji ihe a hụrụ n’obodo ma ọ bụ mpaghara ha; ndị ọzọ na-anabata ihe a hụrụ n’ebe dị anya dịka iwu ha si dị. Ha nwekwara ike ịdị iche n’ihe gbasara iji ngwa anya ma ọ bụ ọrụ mgbakọ. Ya mere, ụbọchị mmalite dị iche iche apụtaghị n’ezie na mmadụ gbakọrọ ọnọdụ Ọnwa n’ụzọ na-ezighị ezi. O nwere ike ịbụ na otu ndị ahụ na-etinye iwu dị iche iche n’ọrụ n’ọnọdụ nlele dị iche iche.
Ihe mere Ramadan ji agafe oge dị iche iche n’afọ
Mgbanwe oge a na-ahụ n’afọ na-esite kpọmkwem n’usoro mgbakọ kalenda ahụ. Ọ bụrụ na e jiri nkezi usoro Ọnwa, 12 × 29.53059 na-enye 354.36708 days. Afọ kalenda ndị Alakụba n’ezie nwere ụbọchị zuru ezu 354 ma ọ bụ 355, dabere n’usoro ọnwa ha na usoro kalenda e ji eme ihe. N’agbanyeghị nke ahụ, ha dị mkpụmkpụ karịa afọ anyanwụ, nke dị ihe dịka 365¼ ụbọchị.
Ọdịiche ahụ dị ihe dịka ụbọchị 11 n’afọ anyanwụ ọ bụla. N’ihi ya, Ramadan na-amalitekarị ihe dịka ụbọchị 10 ma ọ bụ 11 tupu oge ya na kalenda Gregorian n’oge ọ bụla ọ lọtara ọzọ. N’ihe dịka afọ anyanwụ 33, ọ na-agafe usoro oge niile nke afọ. Mgbanwe a na-eji nwayọọ nwayọọ aga, ọ bụghị ịwụli na mberede: Ramadan a mere n’oge ọkọchị ga-esochi nke ọzọ nke malitere ntakịrị tupu ya na kalenda anyanwụ.
Ihe kpatara ya bụ na enweghị mmezi oge n’afọ site n’itinye ọnwa mgbakwunye. Kalenda ndị jikọtara usoro ọnwa na anyanwụ na-etinye ọnwa ọzọ n’afọ ụfọdụ iji mee ka ọnwa ha nọrọ nso n’oge ụfọdụ n’afọ; kalenda okpukpe ndị Alakụba anaghị eme otú ahụ. Kama, ọnwa ya na-anọgide na-agbaso Ọnwa.
Nke a na-enwekwa mmetụta n’ebe dị iche iche n’ụwa. Mgbe Ramadan dabara n’oge ọkọchị n’akụkụ ugwu nke ụwa, ọ na-adaba n’oge oyi n’akụkụ ndịda. Ya mere, otu ọnwa a na-akpọ otu aha nwere ike ịgụnye ibu ọnụ ehihie dị ogologo n’otu mpaghara na nke dị mkpụmkpụ n’ebe ọzọ. Ọnwa nke dabeere na Ọnwa nwere ebe kwụsiri ike n’usoro kalenda, ọ bụghị oge afọ ọ na-adịgide adịgide.
Kalenda ndị dabeere n’ịhụ ọnwa na kalenda ndị a gbakọrọ
Okwu ahụ bụ “kalenda ndị Alakụba” nwere ike ịpụta ụzọ dị iche iche e si ekenye ụbọchị n’ime otu usoro ọnwa 12. Usoro ndị dabeere n’ịhụ ọnwa na-adabere n’ịhụ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị nke a nabatara. Usoro ndị ọzọ na-eji mgbakọ mbara igwe, mgbe ụfọdụ iji buru amụma ma a ga-ahụ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị, ma mgbe ụfọdụ iji tinye iwu akọwapụtara nke metụtara njikọ, ọdịda Anyanwụ ma ọ bụ ọdịda Ọnwa. Usoro ndị a niile abụghị otu.
Kalenda ndị Alakụba tabular na-eji ụzọ ọzọ: ọ na-eji usoro mgbakọ nke ogologo ọnwa na ụbọchị afọ itule, kama ikpebi ọnwa ọ bụla site n’ihe a hụrụ ọhụrụ. Kalenda ndị dị otú a bara uru maka ịtụgharị ụbọchị na ọrụ gbasara akụkọ ihe mere eme, ma ụbọchị e tụgharịrị abụghị ụbọchị obodo ụfọdụ hụrụ n’ezie. Ihe ndekọ akụkọ ihe mere eme nwekwara ike ghara ịkọwa nke ọma ebe e ji eme ihe ma ọ bụ usoro e gbasoro.
Ọ dịghị mkpa ịhụ mgbakọ na nlele anya ka ihe na-emegiderịta onwe ha. Mgbakọ mbara igwe nwere ike igosi ebe Ọnwa kwesịrị ịdị ma nyere aka nyochaa akụkọ banyere ịhụ ya. Ajụjụ okpukpe bụ ụdị ihe akaebe ndị ọchịchị ga-anabata ka ha jiri malite ọnwa.
N’ihi nke a, ụbọchị Hijri dị na ngwa kalenda, maapụ amụma banyere ịhụ ọnwa, na ọkwa obodo na-enye azịza nye ajụjụ ndị metụtara ibe ha ma dị iche. Tupu i jiri ha tụnyere, chọpụta ma nke ọ bụla na-egosi ntụgharị mgbakọ, iwu mbara igwe, ma ọ bụ nlele a nabatara.
Ịkwadebe ịchọ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị n’enweghị ikwu ihe karịrị akarị
Malite n’ebe ị ga-anọ na-ekiri, ọ bụghị akara izugbe nke usoro Ọnwa. Jiri ọrụ ịchọ obodo maka ibe ozi Ọnwa nke mpaghara gị lelee oge Ọnwa ga-eji daa, ịdị elu ya, akụkụ azimuth ya na ihe a ga-ahụ n’eluigwe, yana ihu igwe mpaghara. Ihe ndị a na-enyere aka ịza ajụjụ bara uru: kedu ebe ị ga-eche ihu, Ọnwa ọ dị n’elu mbara igwe, ọnọdụ ihu igwe ò nwere ike igbochi ya? Ha abụghị mkpebi gọọmentị gbasara ịhụ ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị.
Dịka ọmụmaatụ, ibe ozi Ọnwa nke London na-enye nkọwa nlele mpaghara ndị ahụ maka London. E kwesịghị iche na nhazi Ọnwa dị n’ebe ahụ metụtara obodo dị anya. Ebe dị mma maka nlele nwere mbara igwe ọdịda anyanwụ doro anya, nke ụlọ ma ọ bụ ugwu ndị dị nso na-adịghị ekpuchi. Chere ruo mgbe Anyanwụ dasịrị kpamkpam tupu ịmalite ịchọ ya, ekwekwala ka ihe igwe anya ma ọ bụ teliskop tụgharịa n’ebe Anyanwụ nọ.
Ọ bụrụ na ịchọrọ ịmata ihe mere ọdịdị akụkụ Ọnwa nke ìhè na-enwu ji agbanwe, ntuziaka usoro Ọnwa na-akọwa usoro ahụ. Mgbe ị na-akọ ihe ị hụrụ, dee ebe ịnọ, oge i lere anya, ọnọdụ igwe na ma ị jiri ngwa anya. Nkọwa ndị a na-eme ka nlele ahụ baa uru karịa foto na-enweghị nkọwa.
N’ikpeazụ, kewapụ ilele eluigwe n’onwe gị na ikpebi ụbọchị okpukpe. Ịnwale ma ghara ịhụ ya na-egosi naanị na ị hụghị ọnwa ọhụrụ dị gịrịgịrị n’ọnọdụ ndị ahụ. Ọ bụrụ na i chere na ị hụrụ ihe, a ka ga-enyocha ya dịka usoro obodo ahụ si dị. Maka mmalite ibu ọnụ ma ọ bụ mmemme, gbasoo ọkwa nke ndị ọchịchị ma ọ bụ obodo nke kalenda ya ka ị na-agbaso.