Sawijining gerhana bisa duwé gerhana sanès sing gegandhèngan karo gerhana mau, kanthi jarak kira-kira 18 taun. Kaloroné bisa duwé jejegé benda langit sing padha, jarak Bumi–Rembulan sing padha, lan lintasan sing padha liwat géomètri wewayangané Bumi utawa Rembulan. Sesambungan iki diarani siklus Saros, salah siji tuladha pola sing paling migunani ing astronomi, sing bisa lumaku amarga sawetara ritme sing ora sampurna mèh padha.
Siklus Saros suwéné kira-kira 18 taun, 11 dina lan 8 jam. Iki dudu janjian supaya gerhana sing padha persis katon manèh ing kutha sing padha. Jam tambahan mau ngowahi géomètri saka sisih Bumi sing madhep Rembulan, lan béda-béda cilik saya nglumpuk saka siji balèné gerhana menyang balèné sabanjuré. Saben gerhana kalebu kulawarga sing terus owah, dudu runtutan salinan sing ora ana entèké.
Katalog gerhana rembulan nyathet saben prastawa, jinisé, wektu kontak, suwéné lan panggonan sing bisa ndeleng saka lokasimu. Siklus Saros nerangaké sesambungan sing luwih jero ing antarané sawatara cathetan mau: apa sebabé jinis jejegé benda langit tartamtu bisa bali manèh sawisé puluhan taun.
Telung jam rembulan kudu meh padha
Rembulan nduwèni luwih saka siji siklus sing migunani. Siklus wujudé rembulan, utawa sasi sinodis, rata-rata suwéné 29.53059 dina. Iki ngukur wektu saka rembulan anyar siji menyang rembulan anyar sabanjuré, utawa saka purnama siji menyang purnama sabanjuré. Gerhana srengéngé mbutuhaké rembulan anyar; gerhana rembulan mbutuhaké purnama. Dadi, bali menyang fase sing trep minangka syarat kapisan supaya gerhana bisa baleni.
Jam kapindho ana gandhèngané karo orbit Rembulan sing miring. Bidang orbité nduwèni kemiringan 5.14 derajat marang ekliptika, yaiku bidang orbit Bumi ngubengi Srengéngé. Kaloro bidang iki kepethuk ing sadawané sawijining garis, lan titik-titik papan Rembulan nyabrang bidang kasebut diarani simpul. Gerhana mbutuhaké Rembulan cedhak simpul lan uga ana ing fase sing trep. Wektu saka siji liwaté Rembulan ing simpul tartamtu nganti liwat manèh ing simpul sing padha diarani sasi drakonik, suwéné kira-kira 27.21 dina.
Jam katelu ngukur baliné Rembulan menyang perige, yaiku titik sing paling cedhak karo Bumi. Sasi anomalistik iki suwéné kira-kira 27.55 dina. Jarak mengaruhi ukuran Rembulan sing katon lan kacepetané nalika obah ing orbité, mula baliné siklus iki mbantu njalari gerhana sing sipaté padha.
Sasi-sasi iki béda-béda amarga arah simpul lan perige alon-alon owah. Sasi biasa ora bisa nyelarasaké manèh telung jam mau bebarengan.
Itungan ing sakabèhing 18 taun
Siklus Saros bisa lumaku amarga 223 sasi sinodis mèh padha karo 242 sasi drakonik lan 239 sasi anomalistik. Sawisé interval kasebut, Rembulan bali menyang fase sing kira-kira padha, posisi sing kira-kira padha tumrap simpul, lan panggonan sing kira-kira padha ing siklus jarak saka cedhak nganti adoh.
Yen nganggo dawa rata-rata siklus fase, tuladha itungan iki migunani: 223 × 29.53059 dina = 6,585.32157 dina. Bagéan pecahané, 0.32157 dina, kira-kira padha karo 7 jam 43 menit. Saka kéné asalé katrangan sing kerep dibuletaké, “18 taun, 11 dina lan 8 jam.” Sisan dina tanggalané béda-béda gumantung dina kabisat sing diliwati; kadhangkala kira-kira 10 dina, dudu 11.
Iki mung cocogé cedhak, dudu kelipatan bebarengan sing persis. Jejegé simpul lan jarak ora bali persis kaya sakdurungé, mula gerhana owah nalika umuré kulawarga saya tuwa. Interval nyata ing antarané wektu gerhana sing gegandhèngan uga rada béda-béda, mula nambahaké dawa rata-rata Saros ora bisa nggantèkaké itungan wektu kontak saben prastawa.
Ana siji bab penting manèh: cacah 223 sasi ngubungaké siji gerhana srengéngé karo gerhana srengéngé liyané, utawa siji gerhana rembulan karo gerhana rembulan liyané. Cacah iki ora ngowahi gerhana nalika rembulan anyar dadi gerhana nalika purnama. Kaloroné nduwèni kulawarga Saros dhéwé-dhéwé.
Apa sebabé gerhana sabanjuré pindhah mangulon
Sisa bagéan dina iki duwé akibat gedhé tumrap géografiné. Bumi terus muter nalika interval Saros sabanjuré kliwat. Kira-kira 8 jam padha karo kira-kira saprateloné puteran, mula wilayah sing madhep menyang gerhana pindhah kira-kira 120 derajat bujur mangulon saka siji anggota kulawarga menyang anggota sabanjuré.
Tumrap gerhana srengéngé, iki mbantu nerangaké apa sebabé anggota sabanjuré saka kulawarga sing wis dikenal lumrahé ngliwati bagéan Bumi sing béda. Sanajan jejegé Srengéngé–Rembulan mèh padha karo prastawa sadurungé, panggonanmu wis muter adoh saka posisi sing padha ing sangisoring wewayangan. Lintasané uga pindhah mangalor utawa mangidul nalika jejegé benda langit mau owah.
Tumrap gerhana rembulan, ora ana jalur totalitas sing ciut ngliwati lumahing Bumi. Sing dadi pitakonan yaiku panggonan endi waé sing bisa ndeleng Rembulan ing sadhuwuring cakrawala sajroné saben tahap. Owah-owahan bujur ngganti bagéan donya sing bisa ndeleng prastawa kasebut, sanajan wilayah sing jembar bisa waé padha-padha nyakup lokasi sing padha.
Telung siklus Saros dadi siji exeligmos, suwéné kira-kira 54 taun lan sewulan. Jam-jam tambahané mèh gunggung dadi sedina kebak, saéngga wektu ing sajroné dina nyedhaki wektu wiwitané. Iki ndadèkaké pepadhan géografisé luwih apik, nanging tetep ora njalari gerhana baleni kanthi persis.
Crita uripé kulawarga gerhana
Seri Saros yaiku kulawarga sing kawangun saka gerhana-gerhana sing gegandhèngan mau, kanthi jarak siji siklus Saros. Siklus iku interval balènan; seri yaiku reruntutan prastawa sing disambungaké déning interval kasebut. Akèh seri lumaku bebarengan, lan anggota-anggotané nyelani tanggalan gerhana. Mula, rong gerhana sing dumadi runtut durung mesthi kalebu kulawarga sing padha.
Saben seri suwéné nganti pirang-pirang abad amarga béda cilik ing jejegé simpul nglumpuk kanthi alon. Seri rembulan diwiwiti nalika Rembulan mung mlebu sithik ing penumbra Bumi, bagéan sanjabane wewayangané. Anggota sabanjuré bisa liwat luwih jero ing wewayangan, dadi gerhana sebagian lan, ing sawatara seri, gerhana total. Pungkasane, lintasané dadi saya cethek manèh lan seri mau rampung. Ora saben kulawarga tekan tahap totalitas.
Bédané gerhana rembulan penumbral, sebagian lan total dadi latar visual kanggo mangertèni perkembangan kasebut. Siklus Saros menehi gambaran sing luwih dawa: kategori-kategori mau bisa dadi tahap-tahap béda ing perkembangan sawijining kulawarga, dudu jinis prastawa sing ora ana sesambungané.
Seri srengéngé uga diwiwiti lan dipungkasi nganggo gerhana sebagian, lan gerhana sentral bisa dumadi ing antarané rong tahap mau. Géomètri sing owah bisa ngasilaké anggota sing total, annular utawa hibrida. Pepadhan ing sajroné kulawarga iku nyata, nanging ora tau njamin jinis gerhanané bakal tetep padha.
Apa sing bisa diramal déning para pangamat jaman kuna
Para astronom Babilonia wis ngenali pola balènan ing gerhana rembulan sadurungé ana katrangan fisik modhèren bab obahé orbit. Cathetan sing diklumpukaké nganti pirang-pirang generasi ndadèkaké wong bisa ngubungaké prastawa sing jaraké pirang-pirang taun. Panemuan wigatiné yaiku mangertèni yèn runtutan dawa kuwi nduwèni pola, dudu nganggep saben gerhana minangka pratandha ala utawa kedadéan dadakan sing ora ana sesambungané.
Gerhana rembulan menehi kauntungan praktis kanggo nemokaké pola kaya mangkéné. Gerhana iki bisa dideleng saka akèh pérangan ing sisih wengi Bumi, mula pangamat ing sawijining panggonan luwih akèh kalodhangan kanggo nyeksèni tinimbang gerhana srengéngé total, sing mung ngliwati jalur ciut. Sanadyan mangkono, cuaca, wayah awan lan Rembulan sing ana ing sangisoring cakrawala bisa njalari ana bolongan ing cathetan lokal.
Interval balènan bisa nuduhaké kalodhangan anané gerhana tanpa nyedhiyakaké kabèh katrangan sing dikarepaké pangamat modhèren. Kanggo prédhiksi jalur lokal gerhana srengéngé, utawa wiwitan persisé totalitas gerhana rembulan, dibutuhaké géomètri sing luwih rinci. Mula, daya sajarah Saros dudu presisi sing sampurna, nanging sesambungan sing bisa dipercaya lan ditemokaké saka asil pangamatan tanpa kudu nduwèni téyori gravitasi sing jangkep.
Gunakna siklus iki tanpa janji sing kakehan
Kanggo mbandhingaké kanthi praktis, pilih gerhana rembulan ing katalog, banjur goleka prastawa sing jaraké kira-kira 18 taun luwih awal utawa luwih akhir. Yen katalog nyedhiyakaké nomer Saros, gunakna kanggo ngonfirmasi sesambungané, aja mung ngandelaké jarak tanggalan. Bandhingna jinis lan suwéné gerhana: pepadhan sing cedhak nuduhaké géomètri balènan, déné béda-bédané nuduhaké owah-owahan kulawarga kanthi alon.
Aja mung nandhani tanggalan sing padha 18 taun sabanjuré. Dina tambahan lan jam tambahan uga penting. Gunakna tanggalan fase rembulan kanggo mangertèni wektu purnama kanthi persis, banjur priksa katalog gerhana kanggo wektu kontak wewayangan. Purnama nuduhaké fase sing dibutuhaké, nanging ora njamin Rembulan bakal mlebu ing wewayangané Bumi.
Pungkasan, bedakna anané gerhana lan apa kowé bisa nyeksèni. Dasbor rembulan kutha nyedhiyakaké wektu rembulan metu lan surup, dhuwuré ing cakrawala lan azimuth kanggo mriksa kahanan cakrawala lokalmu. Secara géomètri, gerhana bisa dumadi ing wektu sing trep, nanging Rembulan bisa waé ana ing sangisoring cakrawalamu utawa wiwit nalika isih andhap lan ketutupan bangunan. Saros nerangaké apa sebabé prastawa sing gegandhèngan bali manèh; wektu lokal lan kahanan cakrawala sing nemtokaké apa kowé bisa ndeleng.