Микроай — Ай Жерден салыстырмалы түрде алыс, орбитасының ең шалғай бөлігіне жақын жүргенде болатын толық Ай. Айдың өзі кішіреймейді. Оның дискісі аспанда сәл азырақ орын алады; бұл алыстағы доптың дәл сондай жақындағы доптан кішірек көрінетініне ұқсайды.
Сондықтан микроай суперайға қарама-қарсы құбылыс: бірі Айдың қашықтық ауқымының алыс шетін, екіншісі жақын шетін көрсетеді. Бұлардың ешқайсысы Ай фазасының жеке түрі емес әрі Ай бетіндегі жарық қыраттар мен қараңғы жазықтардың таныс көрінісін өзгертпейді.
Қызықтысы — өлшем айырмасы бар-жоғында емес, ол қаншалықты үлкен және оны байқауға бола ма дегенде. Бірізді түсірілген фотосурет өзгерісті көрсете алады; ал жалғыз толық Айға қарап, оны бағалау таңғаларлықтай қиын.
Микроай деп нені айтады?
«Микроай» сөзінің жалпыға ортақ, астрономияда бекітілген шекті мәні жоқ. Бұл — аспан денелерінің ресми анықталған санаты емес, сипаттамалық атау. Сондықтан әртүрлі басылымдардан қашықтық шектерін немесе уақыт өлшемдерін әрқалай кездестіруге болады. Кейбірі бұл терминді алыс тұрған жаңа Айға да қолданады, бірақ кәдімгі жаңа Ай жарық диск түрінде көрінбейді.
Бұл сайтта микроай деп Жердің центрінен 405,000 км-ден артық қашықтықта тұрған толық Айды атаймыз. Центрден центрге дейін өлшенетін бұл қашықтық геоцентрлік қашықтық деп аталады. Ол Жер бетіндегі бақылаушының орнына қарай өзгеретін қашықтықты емес, бірізді өлшемді негізге алады.
Нақты бір күнді мысалға алсақ, 2027 жылғы 18 шілдедегі толық Айдың геоцентрлік қашықтығы 406,220 км болады және ол осы анықтамаға сай келеді. Ағымдағы фазалардың күндері мен толық Айдың нақты уақытын білу үшін Ай фазалары күнтізбесін пайдаланыңыз.
Апогейдегі толық Ай деген тіркес осы құбылыстың негізін сипаттайды: Ай орбитасының ең алыс нүктесіне жақын кездегі толық Ай. Бұл толық Ай сәті мен апогей сәті міндетті түрде дәлме-дәл сәйкес келеді дегенді білдірмейді. Микроай атауы таңдалған қашықтық шегінен асып түсетіндей апогейге жақын толық Айды қамтуы мүмкін.
Апогей мен толық Ай неге үнемі сәйкес келмейді?
Ай мінсіз шеңбер бойымен емес, эллипс тәрізді орбита бойымен қозғалады. Жерге ең жақын нүкте — перигей, ал ең алыс нүкте — апогей. Айға дейінгі орташа қашықтық 384,400 км, ал перигей мен апогей кезіндегі әдеттегі қашықтықтар тиісінше 363,300 км және 405,500 км. Бұл әдеттегі мәндер өзгермейтін шек емес: Күннің тартылыс күші нақты қашықтықтардың орбитадан орбитаға өзгеруіне ықпал етеді.
Қашықтық пен фаза — екі бөлек ұғым. Қашықтық Айдың созылыңқы орбитасының қай тұсында тұрғанын көрсетеді. Фаза оның Күн жарық түсірген жарты шарының қанша бөлігі бізге қарап тұрғанын білдіреді. Толық Ай Ай Жер аспанында Күнге шамамен қарама-қарсы орналасқанда болады; бұл кезде Ай перигейге, апогейге жақын жерде немесе олардың арасында болуы мүмкін.
Бір жаңа Айдан келесі жаңа Айға дейінгі орташа цикл — синодтық ай — 29.53059 күнге созылады. Бір апогейден келесі апогейге дейінгі цикл — орбитаның басқа ырғағы. Бұл ырғақтар сәйкес келмейтіндіктен, Ай әр толық Ай сайын бірдей қашықтыққа оралмайды.
Сондықтан толық Айлар тізбегіндегі қашықтық біртіндеп жақыннан алысыраққа қарай ауысуы мүмкін. Микроай — екі шарттың, толық фаза мен үлкен қашықтықтың қатар келуі; ол Ай фазаларының цикліне қосылатын қосымша кезең емес.
Ол қаншалықты кішірек көрінеді?
Ай сияқты алыс нысан үшін көрінерлік диаметр қашықтыққа шамамен кері пропорционал. Қашықтықты екі есе арттырса, диск шамамен екі есе жіңішке көрінер еді. Ай қашықтығының ауқымы бұдан әлдеқайда тар, сондықтан нақты өзгеріс шамалы.
Жоғарыда келтірілген әдеттегі қашықтықтарды салыстыру үшін 363,300 санын 405,500-ге бөліңіз. Нәтиже шамамен 0.896 болады. Демек, Ай әдеттегі апогейінде әдеттегі перигейімен салыстырғанда диаметрі бойынша 10.4 пайызға кішірек көрінеді. Бұл салыстыру қашықтықтың әсерін ғана көрсетеді; екі орын да толық Ай фазасына сәйкес келуі шарт емес.
Белгілі бір күндердегі екі толық Айды салыстырғанда нәтиже сәл өзгеше болады. 2026 жылғы 24 желтоқсандағы суперай 356,927 км қашықтықта, ал 2027 жылғы 18 шілдедегі микроай 406,220 км қашықтықта болады. 356,927 санын 406,220-ға бөлсек, шамамен 0.879 шығады: микроай дискісі суперай дискісінен шамамен 12.1 пайызға жіңішке болады.
Сөз қолданысы маңызды. Салыстыруды кері бағытта жасасақ, суперай микроайдан шамамен 13.8 пайызға кең болады, өйткені енді негіз ретінде кішірек диск алынған. Екі тұжырым да бір жұп Айды сипаттайды.
Жақын толық Ай туралы кеңірек түсінік алу үшін суперай дегеніміз не деген мақаланы қараңыз. Сайт суперайға микроай үшін қолданатын геоцентрлік өлшем негізін пайдаланып, Жерден 360,000 км-ден жақын толық Айларды жатқызады.
Көрнекі немесе фотосуреттік салыстыруды дұрыс жасаңыз
Микроай бәрібір кәдімгі толық Ай сияқты көрінеді. Көпшіліктің бірнеше апта немесе ай бұрынғы Ай диаметрі туралы дәл көрнекі жады жоқ, сондықтан аспанға қарап, ол кішкентай сияқты деу сенімді тексеру әдісі емес. Бұған Ай иллюзиясы да әсер етеді: көкжиекке жақын Ай ерекше үлкен көрінуі мүмкін, бірақ мұндай әсер оның Жерге жақындауынан туындамайды.
Фотосурет анығырақ салыстыру жасауға мүмкіндік береді. Екі толық Айды түсіргенде бір камераны, объективті, фокустық қашықтықты және кескін өлшемін қолданыңыз. Бір суретті екіншісінен бөлек үлкейтпеңіз немесе кішірейтпеңіз, ал өлшемі әртүрлі болуы мүмкін скриншоттарды емес, бастапқы файлдарды салыстырыңыз. Мүмкіндігінше Айды көкжиектен биік тұрған кезде түсіріңіз: онда атмосфералық бұрмалану азырақ кедергі жасайды.
Мысалы, жақынырақ толық Ай суретіңізде 1,000 пиксельді қамтиды делік. Жоғарыдағы нақты күндердегі жұп үшін, басқа жағдайлар бірдей болса, алысырақ Ай шамамен 879 пиксель болуы керек. Көріністапқыштан бұл айырманы байқау оңай болмаса да, оны өлшеуге болады. Болжам шамамен алынған, себебі бақылаушыдан Айға дейінгі қашықтық геоцентрлік қашықтықпен дәлме-дәл бірдей емес, әрі бақылау геометриясы әр түсірілім кезінде өзгеруі мүмкін.
Жергілікті Айдың шығуы мен батуы, көкжиектен биіктігі, азимуты, қашықтығы және жергілікті ауа райы көрсетілген аспан көрінісін табу үшін қалалар бойынша Ай тақтасының іздеуін пайдаланыңыз. Бұл мәліметтер Айдың бірін көкжиекке таяу, екіншісін төбеге жақын тұрған кездерде салыстырмай, биіктігі ұқсас бақылау сәттерін таңдауға көмектеседі.
Ғимаратты немесе ағашты кадрға қоссanız, камера орнын да өзгеріссіз ұстаңыз. Алдыңғы пландағы нысаннан алысырақ тұрып, фокустық қашықтығы ұзағырақ объектив қолдансаңыз, Ай сол нысанға қатысты әлдеқайда үлкен көрінуі мүмкін. Мұндай фотосуреттік әсер микроай мен суперай арасындағы шынайы өлшем айырмасын оңай басып кетеді.
Кішірек диск — күңгірттенген Ай тұтылуы емес
Қашықтық диаметрден басқаға да әсер етеді. Дөңгелек дискінің көрінерлік ауданы оның диаметрінің квадратына қарай өзгереді. Жоғарыдағы күндердегі салыстыру үшін 0.879 санын квадраттасақ, шамамен 0.772 шығады, яғни микроай супераймен салыстырғанда көрінерлік ауданы бойынша шамамен 23 пайызға кіші болады.
Жарықтануы мен бақылау жағдайлары бірдей болғанда, кішірек толық Ай дискісі бақылаушыға жалпы алғанда азырақ жарық жеткізеді. Бірақ бұл Ай бетіндегі әрбір жер телімі дәл сол мөлшерде күңгірт көрінеді деген сөз емес. Бір ландшафт кішірек бұрыштық ауданға сығылады; қабылданатын жалпы жарық пен беттің жарықтығы — екі бөлек шама. Тұман, бұлт, биіктік және камера экспозициясы жарықтылықты көзбен салыстыруды жаңылыстыруы мүмкін.
Ай тұтылуы — бөлек құбылыс. Ол Ай апогейге жеткенде емес, Жердің көлеңкесінен өткенде болады. Микроай өздігінен қызармайды, оның шетінен қара дақ түспейді әрі толық Ай фазасынан шықпайды. Көлеңкеге қатысты нақты құбылыстарды тексеру үшін Ай тұтылуларының каталогында тұтылу түрлері, жанасу уақыттары, ұзақтығы және сіз тұрған жерден көріну мүмкіндігі берілген.
Фотосуреттерді түсіндіруде бұл айырмашылықты білу пайдалы: толық дискінің тұтас кішірек көрінуі қашықтықты немесе сурет масштабын көрсетеді, ал диск бойымен жылжитын көлеңке тұтылуды білдіреді. Микроай Айдың орбитада қай жерде тұрғанын сипаттайды; тұтылу оған жететін күн сәулесімен не болып жатқанын сипаттайды.