Ай күндүз да көрүнүшү мүмкүн, анткени ал өзүнөн жарык чыгарбайт: аны Күндүн нуру жарыктандырат, ал эми жарык бети көк асмандын фонунда даана көрүнөт. Күндүз асманда болобу жана аны кайдан кароо керектиги көбүнчө фазасына жараша болот. Толгон Ай көбүнчө түнкүсүн көрүнөт; биринчи чейректеги Ай болсо түштөн кийин асманда бийик турат.
Айды күн сайын көрө турган бирдиктүү «убакыт» жок. Ай ар кайсы жергиликтүү убакта чыгып-батат, анын графиги турган жериңизге жараша болот. Көрүүгө ыңгайлуу убакытты аныктоо үчүн Айдын фазасын жергиликтүү горизонт, аба ырайы жана Айдын асмандагы бийиктиги менен бирге эске алыңыз. Сайттагы Айдын фазаларынын календары фазалардын так убактысын көрсөтөт, ал эми шаар боюнча издөө жергиликтүү Ай маалыматтарына алып барат.
Убакытты фазасына карап тандаңыз
Фаза — убакытты аныктоодо пайдалуу алгачкы белги, анткени ал Ай асманда Күндөн канчалык алыста көрүнөрүн көрсөтөт. Жаңы Ай учурунда Ай Күн тарапка жакын болот, ошондуктан күн чыккан маалда чыгып, күн батканда батат. Анын жарык тарабы негизинен Жерден тескери карагандыктан, жарык күндүзгү асманда көрүү кыйын. Өтө ичке жарым Ай күн чыкканга чейин же күн баткандан кийин бир аз убакыт көрүнүшү мүмкүн, бирок ал горизонтко жакын жана күңүрт болот.
Биринчи чейрекке карай чоңоюп жаткан Айды күн баткандан кийин батыш тараптан кароо көбүнчө жеңилирээк. Биринчи чейректин тегерегинде Ай чак түштө чыгып, күн батар маалда эң бийик чекке жетип, түн ортосуна жакын батат. Демек, аны түн бир оокумда гана эмес, түштөн кийин же кечкисин да байкоого болот. Жарык менен көлөкөнүн чек арасын дүрбү же чакан телескоп менен оңой көрүүгө болот.
Чоңоюп жаткан томпок Ай түштөн кийин жана кечинде асманда болуп, түн ортосунан кийин батат. Толгон Ай күн баткан маалда чыгып, түн бою асманда туруп, күн чыккан маалда батат. Толгон Айдан кийин кичирейип жаткан томпок Ай адатта кечирээк чыгып, эртең мененкиге чейин көрүнүп турат. Акыркы чейректин тегерегинде Ай түн ортосунда чыгып, күн чыккан маалда бийик болуп, чак түштө батат. Кичирейип жаткан жарым Ай көбүнчө таңга жуук чыгыштан көрүнөт.
Бул так белгиленген убакыттар эмес, болжолдуу көрүнүштөр. Айдын орбитасы жана сиз турган жер убакыттарга жана Айдын асмандагы жолуна таасир этет. Фазалардын аталыштары кандайча байланышарын билүү үчүн сайттагы үйрөнүү материалдарынын тизмесин колдонуңуз.
Ай эмне үчүн көк асманда көрүнөт
Ай көп күндөрү күндүз горизонттон жогору болот, анткени анын орбитасы Күнгө карата ар кандай орундардан өтөт. Ал караңгы убакыт менен гана чектелбейт. Жаңы Айга жакын учурларды эске албаганда, горизонттон жогору турган Айдын жарык бетинин кандайдыр бир бөлүгү асман ачык болсо көрүнүүгө жетиштүү жарык болот.
Күндүз көрүнүүсү негизинен контрастка байланыштуу. Күн атмосфераны жарыктандырып, асманды жарык кылат; Ай жарык диски ошол фонго караганда жетишерлик даана көрүнгөндө байкалат. Томпок Ай же чейрек Ай күндүз ичке жарым Айга караганда көбүнчө даана көрүнөт. Ичке жарым Айды көрүү кыйын болушу мүмкүн, анткени анын жарык аянты чакан жана ал Күн тарапка салыштырмалуу жакын жайгашат. Аны издеп Күндүн жанына карабаңыз; адегенде Айдын ордун аныктап, Күндү көз алдыңызга албаңыз.
Айды «түнкү асман объектиси» деп эсептөө караңгыда анын даана көрүнүшүнө байланыштуу, түнкүсүн гана чыгат деген эрежеге эмес. Күндүзкү Ай асманда кыйла бийик турганда, аба ачык болуп, асмандын кайсы бөлүгүн кароо керектигин билгенде оңой байкалат.
Ай эмне үчүн кечирээк чыгат
Жер айланып турганда, Ай өз орбитасында чыгышты көздөй жылат. Жердин белгилүү бир чекити кайра ошол абалга келиш үчүн жетиштүү айлангандан кийин, Ай да асманда ордун өзгөртүп калат. Ошондуктан Ай ошол эле горизонттук абалга жетиши үчүн Жер дагы бир аз көбүрөөк айланышы керек. Ушундан улам Ай көпчүлүк удаалаш күндөрдө кечирээк чыгат.
Орточо эсеп менен Ай күн сайын болжол менен 50 мүнөткө кеч чыгат. Бир жаңы Айдан кийинки жаңы Айга чейинки фазалык цикл болжол менен 29.53 күнгө созулат. Бул убакыт ичинде Ай Күнгө салыштырмалуу асманды толук айланып чыгат. Толук айлампаны ушул циклдин узактыгына бөлсөк, чыгышты көздөй күнүнө болжол менен 12 градус жылары чыгат. Жердин айлануусунан асман саатына болжол менен 15 градус жылат, демек, ал жылышты кууп жетүүгө болжол менен 50 мүнөт кетет.
Бул так күн сайын коңгуроо койгондой ишенимдүү сан эмес, болжолдуу эреже. Айдын орбитасы кыйшайыңкы жана кемчиликсиз тегерек эмес, анын жолу горизонт менен кандай бурч түзөрү турган жериңизге жана мезгилге жараша өзгөрөт. Натыйжада Айдын удаалаш чыгыштарынын ортосундагы убакыт орточо көрсөткүчтөн кыска же узун болушу мүмкүн. Айрым бийик кеңдиктерде бул өзгөрүү өзгөчө бир калыпта эмес. 50 мүнөттү кайра-кайра кошо бергендин ордуна, жергиликтүү чыгуу жана батуу убактысын текшериңиз.
Саатты эле эмес, көрүнүштү тандаңыз
Айдагы кратерлерди жана тоолорду даана көрүү үчүн биринчи же акыркы чейректин тегерегиндеги күндөрдү тандаңыз. Айдын күндүзгү жана түнкү бөлүктөрүнүн ортосундагы чек — терминатор — ошол маалда Айдын бетин кесип өтөт. Ал чек арада Күндүн жапыз бурчтан тийген нуру узун көлөкөлөрдү жаратып, толгон Айдагыдай түз тийген жарыкта анча байкалбаган рельефти даана көрсөтөт. Толгон Ай көзгө абдан таасирдүү көрүнөт, бирок Күндүн нуру көрүнүп турган бетке түзүрөөк түшкөндүктөн, анын бети азыраак ой-дөң көрүнүшү мүмкүн.
Ичке жарым Айды чоңоюп жаткан фазасында күн баткандан көп өтпөй, же кичирейип жаткан фазасында күн чыкканга чейин караңыз. Жарым Айлар Күн тарапка жакын болгондуктан, аларды көрүүгө боло турган убакыт кыска, ал эми горизонтко жакын жайгашуусу туманга, имараттарга же дөңсөөлөргө тоскоолдук жаратат. Горизонттун ачык, тоскоолдуксуз болгону жакшы. Күндүз Айды көрүү үчүн ал асманда бийигирээк турган учурду тандаңыз: анда сиз менен Айдын ортосундагы атмосферанын катмары жукараак болот.
Мисалы, Лондондун жергиликтүү барагы фазаны жана жарыктанган бөлүгүн, Айдын чыгышы менен батышын, бийиктигин жана азимутун, аралыкты, ошондой эле жергиликтүү аба ырайы менен асмандын көрүнүшүн көрсөтөт. Маалыматтар турган жериңизге жараша өзгөрөт, андыктан башка жер үчүн берилген убакытка ишенбестен, Ай тууралуу шаардык маалыматтардын тизмесинен өзүңүздүн шаарыңызды тандаңыз.
Фазаны байкоо планына айландырыңыз
Алгач фазаны жана кандай көрүнүштү каалаарыңызды аныктаңыз. Кечки байкоо үчүн чоңоюп жаткан жарым Ай же биринчи чейректеги Ай ыңгайлуу. Таңга маал сейилдөө үчүн кичирейип жаткан жарым Ай же акыркы чейректеги Ай ылайыктуу болушу мүмкүн. Айдын толук дискин көргүңүз келсе, толгон Ай датасына карап пландаңыз, бирок толгон учур Ай асманда эң бийик турган же сиз турган жерден көрүнгөн убакытка дал келбеши мүмкүн экенин унутпаңыз.
Андан кийин жергиликтүү чыгуу жана батуу убактысын текшерип, Айдын бийиктиги менен азимутун караңыз: бийиктик анын горизонттон канчалык өйдө турганын, ал эми азимут компас боюнча кайсы багытта экенин көрсөтөт. Аба ырайын тактап, байкоо жүргүзө турган жериңиздеги тоскоолдуктарды эске алыңыз. Жаңы чыккан Ай алыскы горизонтко жакын турганда өзгөчө таасирдүү көрүнүшү мүмкүн, бирок имараттар, бак-дарактар жана туман аны жаап коюшу мүмкүн; бийигирээк турган Айды байкоо көбүнчө оңой.
Ай сайынкы календарь фазаны тандаганга жардам берет, ал эми шаардык маалыматтар барагы ошол датаны жергиликтүү байкоо мүмкүнчүлүгүнө айландырат. Биринчи караганыңызда Ай көрүнбөсө, кийинчерээк кайра текшериңиз: ал чыгып же батып жатышы мүмкүн, же күндүзгү асманда жок болгондуктан эмес, булуттар жаап турган болушу мүмкүн.