Супер Ай — Ай Жерге салыштырмалуу жакын турганда болгон толгон Ай. Бул аталыш эки көрүнүштүн бир учурда болушун билдирет: Ай толгон фазада болот жана орбитасынын Жерге жакыныраак бөлүгүндө турат. Бул Ай күтүүсүздөн чоңоюп кетти дегенди билдирбейт жана Ай фазасынын өзүнчө түрү эмес. Айдын фазалары кайталанып туруучу үлгү боюнча өзгөрөт; бул тууралуу Айдын фазалары кандайча өзгөрөрү жөнүндөгү колдонмодон окуй аласыз.
Бул термин асманда укмуштуудай өзгөрүү болот деп күттүрбөсө, пайдалуу болушу мүмкүн. Жакын турган толгон Айдын көрүнгөн диаметри чоңураак болуп, алысыраак турган Айга караганда жарыгыраак көрүнүшү мүмкүн, бирок айырма акырындык менен өзгөрөт. Байкоочу көргөн көрүнүшкө Айдын абалы, жергиликтүү горизонт, аба ырайы жана камеранын жөндөөлөрү да таасир этет.
Перигей менен толгон Ай — эки башка көрүнүш
Ай Жерди сүйрү орбита боюнча айланып, ошондуктан ага чейинки аралык өзгөрүп турат. Орбитадагы эң жакын чекит перигей, ал эми эң алыс чекит апогей деп аталат. Адаттагы аралык перигейде болжол менен 363,300 километр, апогейде 405,500 километр; Жер менен Айдын орточо аралыгы 384,400 километр. Бул аралыктар Жердин борборунан Айдын борборуна чейин өлчөнөт, жер бетинен Айдын бетине чейинки аралык эмес.
Ал эми толгон Ай — фаза: Айдын Жерге караган тарабы Күн тарабынан дээрлик толук жарыктанат. Толгон фаза ар бир 29.53059 күндө кайталанат, ал эми Ай жылдыздарга салыштырмалуу Жерди 27.32166 күндө бир айланып чыгат. Бул циклдердин узактыгы ар башка болгондуктан, толгон Ай ар дайым орбитанын бир эле жеринде болбойт. Кээде ал перигейге салыштырмалуу жакын, кээде андан кыйла алыс болот.
Ушундан улам толгон Ай автоматтык түрдө супер Ай боло бербейт. Айдын аралыгы белгилүү бир аныктамага туура келиши үчүн бул эки көрүнүш жетишерлик жакын убакта болушу керек. Мисалы, 24 December 2026 күнү болгон толгон Ай 356,927 километр аралыкта деп көрсөтүлгөн жана бул сайттын супер Ай үчүн белгилеген чегине туура келет. Ушул туруктуу мисалдан кийинки күндөрдү билүү үчүн Ай фазаларынын календарын колдонуңуз.
Ал канчалык чоң жана жарык болот?
Аралыктын көрүнгөн өлчөмгө таасири перспективага байланыштуу. Жакын турган нерсе көрүү талаасында алысыраак турган ошол эле нерсеге караганда чоңураак орун ээлейт. Перигей менен апогейдеги адаттагы аралыктарды салыштырганда, перигейдеги Айдын көрүнгөн диаметри апогейдегиден болжол менен 12% чоң. Анын көрүнгөн дискинин аянты болжол менен 24% чоң. Бул салыштыруулар орбитадагы адаттагы аралыктардын эң четки маанилерин сүрөттөйт; ар бир толгон Айдын ортосундагы айырманы эмес.
Жакын турган толгон Айдын жарыгыраак көрүнүшүнүн физикалык себеби да бар: Айдан чагылган күн нуру Жерге жеткенче чоңураак аянтка тарайт, ошондуктан аралык көбөйгөн сайын жердин белгилүү бир бөлүгүнө анын азыраагы жетет. Беттин жарыктанышы менен көрүү шарттарынын өзгөрүшүн эске албаган жөнөкөйлөштүрүлгөн салыштырууда жарыктык аралыкка тескери пропорциянын квадраты боюнча өзгөрөт. Бул жерде колдонулган 360,000 километрлик чек арада турган толгон Ай 384,400 километр орточо аралыктагы Айга караганда болжол менен 7% кеңирээк көрүнүп, андан болжол менен 14% көбүрөөк жарык алмак.
Бул сандар Ай жөнөкөй көзгө 7% чоңураак көрүнөт деген кепилдик эмес. Супер Ай менен кадимки толгон Айдын айырмасын түз салыштырмайынча баалоо кыйын болушу мүмкүн. Узун фокустуу объектив, жакынкы пландагы объект же кылдат тандалган кадр сүрөттө Айды алда канча таасирдүү көрсөтө алат. Камеранын жөндөөлөрү ар башка болгон сүрөттөр Айдын асманда канчалык чоң көрүнгөнүнүн ишенимдүү далили боло албайт.
Супер Айдын аныктамалары эмне үчүн айырмаланат?
Супер Ай — бирдиктүү аныктамасы бар расмий астрономиялык категория эмес, эл арасында колдонулган термин. Айрым түшүндүрмөлөр перигейге жакын толгон Айга басым жасайт; башкалары аралык чегин белгилейт же жакындыкты Ай орбитасынын толук аралыгынын үлүшү катары аныктайт. Ошондуктан ар башка календарлар менен макалалар ар башка толгон Айларды супер Ай деп атап, ошол эле учурда Айдын чыныгы абалы тууралуу пикир келишпестикке барбашы мүмкүн. Алар жөн гана ар башка эрежелерди колдонушу мүмкүн.
Бирдей түшүнүк болушу үчүн бул сайт супер Айды Жердин борборунан 360,000 километрден жакын аралыкта турган толгон Ай деп аныктайт. Бул так жана салыштырмалуу катуу чек: перигейдеги адаттагы аралык болжол менен 363,300 километр болгондуктан, перигейге жакын толгон Айдын баары эле бул аныктамага туура келе бербейт. Сайт колдонгон ушул эле аныктама боюнча, микро Ай — 405,000 километрден алыс турган толгон Ай.
Демек, аталыштын өзүнөн көрө анын артындагы аралык көбүрөөк маалымат берет. Бир нече билдирүүнү салыштырганда, алар толгон Ай жөнүндө айтып жатабы, аралык кандай өлчөнгөн жана кайсы чек колдонулган — ушуларды текшериңиз. Түшүм Айы же Мергенчинин Айы сыяктуу салттуу толгон Ай аттары аралыктан башка ат коюу салтын билдирет; бул өзүнчө тема тууралуу толгон Айдын аталыштары колдонмосун караңыз.
Супер Ай Айдын тутулуусун жаратпайт
Супер Ай тутулууну жаратпайт. Экөө тең Күн, Жер жана Айдын өз ара жайгашуусуна байланыштуу, бирок тутулуу үчүн кошумча шарт керек: Ай Жердин көлөкөсүнөн өтүшү зарыл. Айдын орбитасы Жердин Күндү айланып өтүү тегиздигине карата болжол менен 5.14 градуска кыйшайгандыктан, толгон Айлардын көбү ал көлөкөнүн үстүнөн же астынан өтөт. Орбиталардын кесилишине жакын учурда жайгашуу туура келгенде гана Ай тутулуусу болушу мүмкүн.
Керектүү түз тизилүү болсо, жакын турган толгон Ай тутулуу менен дал келиши мүмкүн, бирок жакындык өзүнчө жетиштүү шарт эмес. Ошондой эле аралыкка негизделген аныктама боюнча тутулуу Айды автоматтык түрдө супер Ай кылбайт. Ай тутулуусун көзөмөлдөөчү календарь тутулуу көрүнүштөрүн көрсөтөт; булар Айды байкоонун өзүнчө себептери.
Байкоодо эмнелерге көңүл буруу керек?
Ай горизонтко жакын турганда көп учурда адаттан тыш чоң көрүнөт. Ай иллюзиясы деп аталган бул таасир кеч кирген сайын Ай бир топ жакындап калды дегенди билдирбейт. Орбитадан улам пайда болгон көрүнгөн өлчөмдүн өзгөрүшү чыныгы, бирок горизонттун таасири — өзүнчө кабылдоо көрүнүшү. Жөнөкөй байкоо ыкмасы: кичинекей нерсени колуңузду сунуп кармап, Айдын көрүнгөн туурасын ар кайсы убакта салыштырыңыз; өлчөмүн жалгыз эске таянып баалоодон алыс болуңуз.
Пайдалуу салыштыруу үчүн бир жерден, бир объектив жана бирдей кадрлоо менен тартылган эки толгон Айды караңыз же так өлчөм көрсөткүчү камтылган бир катар сүрөттөрдү салыштырыңыз. Эгер Ай дискинин өзүн баалоону кааласаңыз, салыштыруудан горизонт менен алдыңкы пландагы объекттерди чыгарып коюңуз. Атмосферадагы туман горизонтко жакын Айды кызгылт сары же кызыл кылып көрсөтүшү мүмкүн, бирок бул түс Айдын жакындыгынан эмес, жарыктын калыңыраак аба катмары аркылуу өтүшүнөн пайда болот.
Эң негиздүү күтүм — Айдын чыныгы аралыгы аныктаган жана байкоо шарттары жумшарткан көрүнгөн өлчөм менен жарыктыктын анча чоң эмес өзгөрүшү. Аталышка гана таянбай, аралыкты билүү супер Айды түшүнүүнү жеңилдетет жана орбиталык геометрияны сүрөттөр менен кабылдоо апыртып көрсөтүшү мүмкүн болгон көрүнүштөрдөн айырмалоого жардам берет.