Lunam in caelo caeruleo interdiu videre potest contradictioni simile videri: Sol lucet, cur igitur Luna quoque conspicitur? Responsum est Lunam tenebris non egere ut luceat. Lucem Solis reflectit, atque supra horizontem tuum esse potest, dum Sol quoque supra eum est. Utrum eam animadvertas, a Lunae situ, phasi, perspicuitate caeli atque discrimine inter superficiem Lunae splendidam et caelum circumiectum pendet.
Indicium utilissimum est angulus inter Lunam et Solem. Hic angulus per mensem lunarem mutatur, atque ita et aspectus Lunae et pars diei qua eam bene observare licet mutantur. Cum hanc geometriam intellexeris, Luna interdiu visa non iam mirum tibi erit, sed rem quam consulto quaerere potes.
Luna satis clara est ut emineat
Luna non est fons lucis sicut Sol. Lux Solis superficiem eius saxeam illuminat, cuius pars ad Terram reflectitur. Eodem tempore caelum interdiu clarum videtur, quia moleculae aeris lucem Solis in multas partes dispergunt. Haec lux dispersa efficit campum contra quem Lunam conspicis.
Commodum exemplum est res pallida contra parietem clarum: facile conspici potest, si satis clara est et fines distinctos habet. Discus Lunae magnus apparens et superficies a Sole illuminata saepe satis discriminis praebent, praesertim cum aer perspicuus est et Luna longe supra horizontem sita est. Nebula levis, nubes tenues et fulgor discrimen minuere possunt; Luna autem humilis per crassiorem atmosphaerae stratum conspici potest.
Phasis interest, sed non sola res est quae valet. Lunula tenuis minorem partem illuminatam habet quam Luna gibba, ideo in caelo diurno difficilius dignosci potest. Etiam phasis clara conspicua esse difficulter potest, si Luna horizonti proxima est aut nubibus obscuratur. Contra, Luna dimidiata spectaculum diurnum manifestum praebere potest, cum alte in caelo sereno sita est.
Phasis ex angulo inter Lunam et Solem pendet
Phases non ex umbra Terrae oriuntur. Fiunt quia Luna Terram circumit, dum Sol unam Lunae partem illuminat. E Terra varias partes eius partis illuminatae videmus. Novilunium eadem fere directione ac Sol situm est, plenilunium autem in directione fere opposita. In quadrante primo et postremo Luna et Sol in caelo circiter 90 gradibus distant, atque discum dimidiatum illuminatum videmus.
Hic angulus phasin cum facultate Lunae interdiu conspiciendae coniungit. Cum Luna lunula vel gibba est, Soli directe opposita non est, ideo per aliquas horas diurnas supra horizontem esse potest. In quadrante primo Luna in caelo ad orientem Solis sita est; plerumque apta est ad observandum post meridiem atque usque ad vesperum conspicua manet. In quadrante postremo ad occidentem Solis sita est, atque saepe mane apparet. Tempus exactum quo eam observare potes a die et loco tuo pendet.
Totus cyclus a novilunio ad novilunium sequens 29.53059 dies durat. Per hunc cyclum Lunae situs continuo mutatur, itaque phasis indicat rationem eius ad Solem, non autem efficit ut certo momento conspiciatur. Pleniorem explicationem formarum illuminatarum quae mutantur lege: quomodo phases Lunae fiant.
Quadrans primus et postremus ad observandum utiles sunt
Si primum interdiu Lunam quaeris, dies circa quadrantem primum aut postremum tempta. Luna dimidiata formam latam distinctam habet, eiusque distantia a Sole efficit ut facilius inveniatur quam lunula tenuissima. Quadrans primus plerumque observationi post meridiem et primo vespere favet; quadrans postremus observationi matutinae et mediae matutinae favet. Haec sunt exemplaria, non tempora horologii certa: horizon localis, tempus anni et situs Lunae omnia valent ad definiendum quando Luna supra lineam horizontis sit.
Phases gibbae quoque interdiu observandae aptae esse possunt. Luna gibba crescens saepe post meridiem in caelo adest, dum Luna gibba decrescens mane conspici potest. Discus magis illuminatus facilius dignosci potest, quamquam eius claritas non efficit ut per nebulam aut nubes conspiciatur. Si a directione Solis avertis oculos et partem caeli serenam perscrutaris, eam invenire potes.
Lunulae difficilius conspiciuntur. Lunula crescens prope Solem in caelo vespertino est, lunula decrescens autem prope eum mane. Curva angusta illuminata conspicua esse potest, sed parva eius pars illuminata et vicinitas fulgori Solis efficit ut difficilius observetur. Numquam Solem per binocula aut telescopium intuere, atque praecipue cave cum lunulam prope Solem quaeris.
Cur plenilunium circa meridiem raro apparet
In plenilunio Luna in caelo Soli opposita est. Ea dispositio efficit ut Luna per magnam noctis partem supra horizontem sit: oritur circa occasum Solis et occidit circa ortum eius. Interdiu prope fines diei conspici potest, sed circa meridiem plerumque infra horizontem est. Itaque plenilunii species clara non significat Lunam in caelo aprico postmeridiano adfuturam esse.
In novilunio geometria contraria valet: Luna prope directionem Solis est, et pars eius nobis versa plerumque non illuminatur. Fulgore Solis plerumque occultatur, etiamsi interdiu supra horizontem esse potest. Lunula tenuissima paulo post novilunium aut paulo ante id interdum circa occasum vel ortum Solis conspici potest, sed observatio difficilis est. Propinquitas Solis, non lux diurna sola, cautionem postulat.
Hac de causa locutio «Luna interdiu apparet» ad unam certam phasin non pertinet. Multae phases eodem tempore ac Sol in caelo esse possunt. Phasis indicat quanta pars faciei Lunae nobis versae illuminetur; distantia angularis indicat quam longe a Sole quaerenda sit; horizon localis autem determinat utrum Luna supra horizontem sit.
Locum tuum ad Lunam interdiu quaerendam utere
Quaestio practica a tempore et directione incipit, non a coniectura. Tabulae Lunae urbium locum eligere sinunt atque phasin et illuminationem Lunae praesentem, tempora ortus et occasus, altitudinem et azimuthum, distantiam atque conspectum caeli cum tempestatibus localibus inspicere. Ad observationem diurnam altitudo praesertim utilis est: Luna altius in caelo sita saepe facilius a nebula prope horizontem distinguitur. Azimuthus directionem eius in horizonte indicat, quo adiuvante rectam caeli partem quaeras, sine eo ut oculos ad Solem vertas.
Ad consilium exemplumque, elige postmeridiem serenum circa quadrantem primum. Inspice tabulam localem ut videas utrum Luna supra horizontem sit et ubi in caelo futura sit, deinde quaere discum eius dimidiatum illuminatum in parte caerulea caeli a Sole remota. Si eam statim non inveneris, iterum quaere cum altius ascenderit aut cum nubes et nebulae motae sint. Ad aliam phasin, utere calendario phasium Lunae ut dies quadrantis primi et postremi invenias, deinde condiciones locales pro tempore observationis inspice.
Quaestio diei certae innixa adiuvare potest ut id quod vides cum die quodam coniungas: instrumentum Lunae natalis phasin Lunae, illuminationem et aetatem lunarem pro die indicat. Haec instrumenta diversas quaestiones solvunt, sed simul efficiunt ut geometria facilius in caelo ipso probetur. Observatio praecipua simplex est: quaere Lunam quae satis illuminata est ut emineat, et satis longe a Sole distat ut tuto reperiatur.