Okubulika kw’Omwezi si kintu kifaanana kye kimu buli kiseera. Oluusi Omwezi gukendeerako ekitangaala katono; oluusi ekisiikirize ekyekulungirivu kibikka ekitundu kyagwo; ate oluusi disiki yonna ey’Omwezi efuuka emmyuufu ey’ekizikiza. Enjawulo esinziira ku ngeri Omwezi gye guyitamu mu kisiikirize ky’Ensi. Amannya gano asatu—okwa penumbra, okwa kitundu n’okwa wonna—galaga obungi bw’Omwezi obuyingira mu kitundu ky’ekisiikirize ekisinga okuba eky’ekizikiza, ekiyitibwa umbra. Okutegeera engeri ekisiikirize gye kikolamu kyanguyiza okumanya ekibaawo, naddala ng’enkyukakyuka tetera kweyoleka. Okufuna ennaku ez’okubulika, ebiseera eby’okutandika n’okukoma, ebbanga okubulika kwe kumala n’ebifo gye kulabikira, kozesa ekiwandiiko ekirambika okubulika kw’Omwezi mu kiseera kino.
Ensi ekola ebika bibiri eby’ekisiikirize
Enjuba kitangaala ekiva mu kintu ekirina obugazi, si nsonga ya kitangaala emu yokka. N’olwekyo Ensi ekola ekitundu eky’omu makkati omusana ogutatuuka, n’ekitundu eky’ebweru omusana ogumu gwokka gwe gubikkiddwa. Ekisiikirize eky’omu makkati kye kiyitibwa umbra; ekisiikirize eky’ebweru ekitono kye kiyitibwa penumbra. Enjawulo eri mu ngeri ekisiikirize gye kikolamu: mu penumbra, omuntu ali ku Mwezi yandisobodde okulaba ekitundu ky’Enjuba, naye mu umbra Ensi yandibadde ebikkidde Enjuba yonna.
Okubulika kw’Omwezi kusoboka Omwezi nga gujjuye gwokka, Ensi bw’eba eri wakati w’Enjuba n’Omwezi. Naye Omwezi ogujjuye ogusinga teguyita mu kisiikirize ky’Ensi, kubanga omwalo gw’Omwezi gweesimbye diguli 5.14 bw’ogeraageranya n’ekituuti, ekipande omwalo gw’Ensi kwe gwetooloola Enjuba. Okubulika kubaawo Omwezi bwe gujjuye okumpi n’ekifo emyalo gyombi we gisalaganira. Ekitabo ekirambika emitendera gy’Omwezi kinnyonnyola ensonga lwaki omutendera gw’Omwezi gusinziira ku kifo kyagwo bw’ogeraageranya n’Enjuba n’Ensi; ekika ky’okubulika kyo kisinziira ku kkubo Omwezi ly’ayitamu mu kisiikirize ky’Ensi.
Okubulika okwa penumbra: okukendeera kw’ekitangaala okutono era okubunye
Mu kubulika okwa penumbra, Omwezi guyita mu penumbra y’Ensi naye ne guteegatta mu umbra. Tewabaawo kkomo lya kizikiza lyeraga bulungi nga lisala mu disiki y’Omwezi. Wabula ekitundu oba Omwezi gwonna bifuna omusana omutono ogutereevu era biyinza okulabika nga biriko ekisiikirize ekitono, emirundi mingi ku ludda oluli okumpi ne umbra. Kiba kyangu obutakitegeera, naddala ku ntandikwa oba ku nkomerero y’ekintu kino, Omwezi bwe guba gukyayingidde mu penumbra mu kitundu kitono.
Eno ye nsonga lwaki okubulika okwa penumbra kuyinza okubaawo ddala nga kintu ekisobola okupimibwa, naye ne kutalabika kwa maanyi eri omuntu alaba n’eriiso ly’obwereere. Kiyinza okweyoleka mu kifaananyi okusinga bw’ogutunuulira mangu, naye ekifaananyi ekikolebwa mu ngeri ey’otoma kiyinza okukyusa obutangaavu ne kikendeeza ekitangaala, ne kikaluubiriza okugeraageranya ebifaananyi. Bw’oba okolera ebifaananyi, teekawo ekifaananyi n’enteekateeka z’ekitangaala nga tebikyuka, obigeraageranye n’ekifaananyi ekyakolebwa ng’okubulika tekunnabaawo oba nga kuwedde. Okubulika okwa penumbra si Mwezi kuyita mu kire oba okwekyusiza obutangaavu; kwe kukendeera kw’omusana mpolampola, Ensi bw’ekoma omusana oguva ku Njuba ne gutatuuka ku Mwezi mu bujjuvu.
Ng’ekyokulabirako, okubulika okwa penumbra okw’omu 20 February 2027 kulagiddwa nga kumala eddakiika 241 mu penumbra. Ekiseera ekyo ekiwanvu tekitegeeza nti Omwezi gunaalabika nga guli mu kizikiza okumala essaawa nnya: ekisiikirize kikyuka mpolampola, era ekitundu ekisinga okuba mu buziba bwa penumbra kye kirabika okusinga okwetegerezebwa okusinga ekkomo lyayo ery’ebweru eritalabika nnyo. Kalenda ya February 2027 eraga ebiseera ebituufu eby’emitendera gy’Omwezi mu mwezi ogwo, ate ekiwandiiko ekirambika okubulika kiwa ebikwata ku kintu ekyo.
Okubulika okwa kitundu: ekisiikirize eky’ekizikiza kyeyongera okubikka Omwezi
Okubulika kw’Omwezi okwa kitundu kubaawo ekitundu ky’Omwezi bwe kiyita mu umbra, ekitundu ekirala ne kisigala ebweru waayo. Akabonero akasinga okweyoleka kwe kuba n’ekitundu ekyekulungirivu ekisinga okuba eky’ekizikiza ekigenda kibikka ekifaananyi ky’Omwezi. Oludda lwa umbra luba lw’ekulungirivu kubanga Ensi ya nkula ya kyesse; okubulika kw’Omwezi kwayamba abalabi okumanya enkula eyo dda nnyo ng’ebyuma ebisindika mu bwengula tebinnasobola kukuba bifaananyi bya Nsi nga biri mu bwengula.
Ekisiikirize si kintu ekikakanyavu ekibikkibwa ku Mwezi, era ekkomo lyakyo teriba limwesimwemu bulungi. Omusana oguyita mu bbanga eryetoolodde Ensi guweweeza ekkomo eryo. Wadde kiri kityo, enjawulo wakati w’ekitundu ekitangaala ekiri ebweru wa umbra n’ekitundu ekitono ekiri munda yaayo etera okweyoleka nnyo okusinga ekisiikirize ky’okubulika okwa penumbra. Omwezi teguvaawo mu kubulika okwa kitundu, era ekitundu ekisigala ebweru wa umbra kisigala kitangaazibwa omusana ogutereevu.
Obungi bw’Omwezi obubikkibwa businziira ku kkubo okubulika kwe kuyitamu. Okuyita katono mu umbra kuleka akatundu akatono ak’ekizikiza; okuyita mu buziba kuyinza okubikka kumpi disiki yonna naye ne kutagibikka yonna. Ekika ky’okubulika kisalibwawo ekifo Omwezi kye gulimu mu kisiikirize, si oba omuntu asobola okukulaba. Ekkomo ly’ekifo, obudde bw’emisana, embeera y’obudde n’ekifo Omwezi kye gulimu mu ggulu byonna bikwata ku kulabika. Ekipande ky’ekibuga nga olupapula lw’Omwezi mu London kiraga ebiseera Omwezi lwe guvaayo n’olwe gubulira, obugulumivu, azimuth n’embeera y’obudde, era bino biyinza okuyamba mu kuteekateeka okulaba eggulu okutwalira awamu.
Okubulika okwa wonna: Omwezi guyingira mu umbra gwonna
Mu kubulika kw’Omwezi okwa wonna, disiki y’Omwezi yonna eyingira mu umbra y’Ensi. Omwezi gukyeyoleka kubanga ebbanga eryetoolodde Ensi likyusa ekkubo ly’omusana ne gumu ku mutono ne guyingira mu kisiikirize. Omusana ogwo bwe guyita mu bbanga, obuziba bw’omusana obumpi obwa bululu busaasaanira nnyo okusinga obuziba obumyufu. N’olwekyo ekitangaala ekisigala ne kituuka ku Mwezi kitera okuba eky’emmyuufu oba eky’orangi, era ettaka ly’Omwezi likyoleka ekitangaala ekyo eri abalabi ku Nsi.
Ebigambo ebimanyiddwa ennyo “Omwezi ogw’omusaayi” bitegeeza okufuuka kwagwo okumyufu okuyinza okubaawo, so si kika kya kubulika kirala oba langi etateekwa kulema kubeerawo. Okubulika okwa wonna kuyinza okulabika ng’okwa langi ya kikomo, emmyuufu ng’amatoffaali, ng’okumyufu okw’ekizikiza oba ng’okw’ekizikiza ennyo. Langi n’obutangaavu bisinziira ku bungi bw’omusana obuyita mu bbanga eryetoolodde Ensi; ekifu n’ebire n’obutundutundu obuli mu bbanga biyinza okukyusa ekitangaala ekisobola okuyitamu. Okubulika okwa wonna tekitegeeza nti Omwezi guvaawo, wadde ng’oyinza okukaluubirwa okugulaba singa ekisiikirize kiba kizikiza nnyo oba eggulu nga litangaala.
Obudde bw’okubulika okwa wonna bwe kiseera Omwezi gwonna we gubeera munda mu umbra. Ng’okubulika okwa wonna tekunnabaawo era nga kuwedde, kubaamu emitendera egy’okubulika okwa kitundu Omwezi bwe guyingira ne guva mu kisiikirize ekisinga okuba eky’ekizikiza. Ng’ekyokulabirako ekirina olunaku, okubulika kw’Omwezi okwa wonna okw’omu 31 December 2028 kulagiddwa nga kulina eddakiika 71.3 ez’okubulika okwa wonna. Omugendo gwonna ogw’okubulika gumala ebbanga eriwanvu okusinga ekiseera ekyo eky’omu makkati, n’olwekyo abalabi abasobola okulaba ekitundu ky’ekintu kino kyokka bayinza okukyalaba omutendera gw’okubulika okwa kitundu.
Eby’okwetegereza ng’olaba okubulika
Okulaba okubulika kw’Omwezi n’eriiso ly’obwereere tekulina bulabe; okwawukana n’okubulika kw’Enjuba, tekwetaagisa biyungirizi bya kukuuma maaso. Ebirawuli biyinza okwanguyiza okwekenneenya ekisiikirize ekikyuka, naye si bya kyetaago. Noonya ekifo ekirungi awali ekifo ekiggule okulaba Omwezi, era okebere oba gunaaba waggulu w’ekkomo ly’ekifo kyo mu kiseera ky’okubulika. Ekiwandiiko ekirambika okubulika kiwa amawulire agakwata ku bifo gye kulabikira, ate kalenda y’emitendera gy’Omwezi eyinza okukuyamba okukebera ebiseera by’emitendera mu mwezi gw’olonze.
Mu kubulika okwa penumbra, tunuulira okukendeera kw’ekitangaala okuseeseetuka okutali kwa bwenkanya, so teweesiga kulaba kkomo lyeraga bulungi. Mu kubulika okwa kitundu, laba oludda lwa umbra olw’ekulungirivu nga lutambula ku disiki. Mu kiseera ky’okubulika okwa wonna, wa amaaso go akabanga gakwatagane n’ekizikiza, era weetegereze nti Omwezi guyinza okusigala n’erangi n’ebintu ebirambulukufu ebigweyolekako mu kifo ky’okufuuka omuddugavu gwonna. Enjawulo zino zisinga kuyamba ng’otunuulira omugendo gwonna mu kiseera, mu kifo ky’okutunuulira eggulu omulundi gumu gwokka: okutambula kw’ekisiikirize mpolampola kwe kulaga oba okubulika kwa penumbra, kwa kitundu oba kwa wonna.