Ekilipsi ya sanza ezali te likambo moko oyo emonanaka ndenge moko ntango nyonso. Na ntango mosusu, Sanza ekómaka kaka mwa molili; na ntango mosusu, elili ya moindo ezwaka eteni ya elongi na yango lokola ebu; mpe na ntango mosusu, diske mobimba ya Sanza ekómaka motane ya molili. Bokeseni yango eutaka na ndenge oyo Sanza elekaka na kati ya elili ya Mabele. Bankombo misato—penumbra, ya ndambo mpe ya mobimba—elimbolaka eteni boni ya Sanza ekɔtaka na eteni ya molili mingi koleka ya elili yango, oyo babengaka umbra. Koyeba ndenge oyo biloko yango etalanaka esalisaka yo oyeba makambo nini ezali kosalema, mingimingi ntango mbongwana ezali moke. Mpo na koyeba badati ya bikilipsi, ngonga oyo biteni na yango ebandaka, ntango oyo eumelaka mpe bisika oyo ekoki komonana, salela kataloga ya bikilipsi ya sanza oyo ezongisamaka sika ntango nyonso.
Mabele esalaka mitindo mibale ya bilili
Moi ezali liziba ya pole oyo ezali monene, kasi ezali te lokola esika moko ya pole. Yango wana, Mabele esalaka eteni ya katikati epai pole ya Moi ekɔtaka te, mpe eteni ya libándá epai kaka ndambo ya Moi nde ebombami. Elili ya katikati ezali umbra; elili ya libándá oyo ezali pɛpɛlɛ mingi ezali penumbra. Bokeseni yango eutaka na ndenge oyo biloko etalanaka: na penumbra, moto oyo azali na Sanza akokaki komona eteni ya Moi; kasi na umbra, Mabele elingaki kozipa Moi mobimba.
Ekilipsi ya sanza ekoki kosalema kaka na sanza ya mobimba, ntango Mabele ezali kati na Moi mpe Sanza. Kasi basanza mingi ya mobimba elekaka likoló to na nse ya elili ya Mabele mpo nzela oyo Sanza ebalukaka ezali kogumbama na angle ya 5.14 degrés soki tokokanisi yango na ecliptique, plan oyo Mabele ebalukaka zingazinga ya Moi. Ekilipsi esalemaka ntango sanza etondi esalemi pene na esika oyo baplan yango mibale ekatisani. Mokanda ya biteni ya Sanza elimboli mpo na nini eteni ya Sanza emonanaka ndenge na ndenge engebene esika na yango na boyokani na Moi mpe Mabele; lolenge ya ekilipsi etaleli na nsima nzela oyo Sanza eleki na elili ya Mabele.
Penumbra: molili ya pɛpɛlɛ mpe oyo epalangani
Na ekilipsi ya penumbra, Sanza elekaka na penumbra ya Mabele kasi ekɔtaka te na umbra. Elili moko ya moindo oyo ezali na ndelo polele elekaka te na diske ya Sanza. Kasi, ndambo to Sanza mobimba ezwaka mwa pole ya Moi moke koleka mpe ekoki komonana lokola ezali na elili ya pɛpɛlɛ, mbala mingi na ngámbo oyo ezali pene na umbra. Ezali pɛtɛɛ koleka yango, mingimingi na ebandeli to na nsuka ya likambo yango, ntango kaka eteni moke ya Sanza ezali na penumbra.
Yango wana, ekilipsi ya penumbra ekoki kozala likambo ya solo, oyo boyokani ya biloko na likoló emonisi mpe tokoki komeka yango, atako ekoki komonana polele te na miso. Ekoki komonana malamu na fɔtɔ koleka na kotala yango nokinoki, kasi ndenge fɔtɔ ezwamaka na masini oyo ebongisaka pole yango moko ekoki kosala ete molili emonana te mpe kokómisa mpasi mpo na kokokanisa bafɔtɔ. Soki ozali kokanga bafɔtɔ, batela ndenge ya kotya fɔtɔ mpe mabongisi ya pole ndenge moko, mpe kokanisa yango na fɔtɔ oyo ozwi liboso to nsima ya ekilipsi. Ekilipsi ya penumbra ezali te Sanza oyo ezali koleka na kati ya lipata to oyo ezali kobongola kongɛnga na yango moko; ezali kokita malɛmbɛmalɛmbɛ ya pole oyo euti na Moi mpo Mabele epekisaka mwa ndambo ya pole na yango ekóma na Sanza.
Na ndakisa, ekilipsi ya penumbra ya 20 February 2027 ezali na ntango ya penumbra ya 241 minutes. Ntango wana molai elingi koloba te ete Sanza ekomonana polele lokola ezali na molili na boumeli ya bangonga minei: elili ebongwanaka malɛmbɛmalɛmbɛ, mpe ekoki komonana malamu koleka na eteni oyo penumbra ezali makasi koleka, kasi na ndelo na yango ya libándá oyo ezali kaka mwa molili. Kalendriye ya February 2027 oyo ezongisamaka sika ntango nyonso ezali na ngonga ya sikisiki ya biteni ya Sanza na sanza yango, nzokande kataloga ya bikilipsi ezali na makambo ya ekilipsi yango.
Ya ndambo: elili ya moindo ekendaka na likoló ya Sanza
Ekilipsi ya sanza ya ndambo esalemaka ntango eteni moko ya Sanza ekɔtaka na umbra, kasi eteni mosusu etikalaka libándá na yango. Elembo oyo emonanaka polele koleka ezali eteni moko ya moindo oyo ezali na ndelo ya lokola libungutulu mpe oyo ezali kokola na likoló ya Sanza. Ndelo ya umbra ezali na lokola libungutulu mpo Mabele ezali ya zingazinga; bato oyo batalaki bikilipsi ya sanza basalisaki bato báyeba lolenge yango banda kala, liboso ete bamasini ya likoló ekanga Mabele na fɔtɔ uta na molɔ́ngɔ́.
Elili ezali te eloko ya makasi oyo etyami likoló ya Sanza, mpe ndelo na yango ezali polele mpenza te. Pole ya Moi oyo elekaka na mopepe oyo ezingeli Mabele elɛmbisaka ndelo yango. Atako bongo, bokeseni kati na eteni oyo ezali kongɛnga libándá ya umbra mpe eteni oyo ezali na molili mingi kati na yango emonanaka mingi koleka molili ya ekilipsi ya penumbra. Sanza ebungaka te na ntango ya ekilipsi ya ndambo, mpe eteni oyo ezali naino libándá ya umbra etikalaka kongɛnga na pole ya Moi.
Eteni boni ya Sanza ekozipama etaleli nzela ya ekilipsi. Koleka mwa moke na kati ya umbra etikaka kaka eteni moke ya moindo; koleka na mozindo ekoki kozipa mingi ya diske kozanga kozipa yango mobimba. Lolenge ya ekilipsi etaleli esika oyo Sanza ezali na kati ya elili, kasi etaleli te soki moto akoki komona likambo yango. Esika oyo otali likoló, pole ya moi, météo mpe esika oyo Sanza ezali na likoló nyonso etalelaka ndenge ekoki komonana. Lokasa ya engumba lokola lokasa ya Sanza ya London emonisaka ntango Sanza ebimaka mpe elalaka na esika yango, bosanda na yango na likoló, azimute mpe météo; makambo yango ekoki kosalisa yo obongisa ndenge ya kotala likoló.
Ya mobimba: Sanza ekɔtaka mobimba na umbra
Na ntango ya ekilipsi ya sanza mobimba, diske mobimba ya Sanza elekaka na kati ya umbra ya Mabele. Sanza emonanaka naino mpo mopepe oyo ezingeli Mabele egumbisaka mwa pole ya Moi mpe etindaka yango na kati ya elili. Ntango pole yango elekaka na mopepe yango, balongi ya bule oyo ezali mokuse epanzanaka koleka balongi ya motane. Yango wana, pole oyo etikalaka mpe ekómaka na Sanza ezalaka mbala mingi motane to orange, mpe likoló ya Sanza ezongisaka pole yango epai ya bato oyo bazali na Mabele.
Maloba oyo bato bayebaka mingi, “sanza ya makila,” elobelaka ndenge oyo Sanza ekoki komonana motane, kasi elakisi te lolenge mosusu ya ekilipsi to langi moko oyo esengeli komonana. Ekilipsi ya mobimba ekoki komonana lokola motane ya kwivre, motane ya litiki, motane ya molili to mpe ya moindo makasi. Langi mpe kongɛnga etalelaka ndambo na yango ndenge pole ya Moi elekaka na mopepe ya Mabele; londende, mapata mpe biloko mikemike oyo ezali na mopepe ekoki kobongola pole oyo elekaka. Ekilipsi ya mobimba elingi koloba te ete Sanza ebungaka, atako ekoki komonana mpasi soki elili ezali mpenza moindo to likoló ezali kongɛnga.
Ntango Sanza mobimba ezali na kati ya umbra nde babengaka totality. Liboso mpe nsima ya ntango yango, ekilipsi ya mobimba ezalaka mpe na biteni ya ekilipsi ya ndambo, ntango diske ya Sanza ekɔtaka mpe ebimaka na elili ya moindo koleka. Na ndakisa ya dati moko, ekilipsi ya sanza mobimba ya 31 December 2028 ezali na totality ya 71.3 minutes. Molongo mobimba ya ekilipsi eumelaka koleka ntango yango ya katikati, yango wana bato oyo bakoki komona kaka ndambo ya likambo yango bakoki naino komona eteni ya ekilipsi ya ndambo.
Makambo ya kotala ntango ozali kotala ekilipsi
Kotala ekilipsi ya sanza na miso ezali na likama te; na bokeseni na ekilipsi ya Moi, esɛngaka te kosalela biloko ya kobatela miso. Binokle ekoki kosalisa yo otala malamu ndenge elili ezali kobongwana, kasi ezali na ntina ya kosalela yango te. Luka esika oyo okoki komona Sanza polele mpe tala soki ekozala likoló ya ndelo ya esika ofandi na ntango ya ekilipsi. Kataloga ya bikilipsi epesaka makambo oyo etali bisika ekilipsi ekoki komonana, mpe kalendriye ya biteni ya Sanza ekoki kosalisa yo otala ngonga ya biteni ya Sanza na sanza oyo oponi.
Na ekilipsi ya penumbra, luka komona ndenge pole ezali kokita malɛmbɛmalɛmbɛ mpe na bokeseni, kasi kozela te ndelo moko oyo ezali polele. Na ekilipsi ya ndambo, tala ndenge ndelo ya umbra oyo ezali na lokola libungutulu ezali koleka na likoló ya diske. Na ntango ya totality, tika miso na yo emesana na molili mpe tala ete Sanza ekoki kozala naino na langi mpe makambo oyo emonanaka polele, na esika ya kokóma moindo ndenge moko. Bokeseni yango emonanaka malamu soki otali molongo mobimba ya likambo yango na esika ya kotala likoló mbala moko kaka: kotambola ya malɛmbɛmalɛmbɛ ya elili nde emonisaka soki ekilipsi ezali ya penumbra, ya ndambo to ya mobimba.