ເລື່ອງລາວຂອງການບອກເວລາ ກໍຄືເລື່ອງລາວຂອງອາລະຍະທຳມະນຸດເອງ. ຈາກນາລິກາແດດອັນທຳອິດໃນອີຢິບບູຮານ ຈົນເຖິງໂມງອະຕອມທີ່ໃຊ້ກຳນົດເວລາດວງຈັນປະສານງານ, ຄວາມກ້າວໜ້າແຕ່ລະຂັ້ນໃນການວັດເວລາໄດ້ເປີດທາງໃຫ້ຄວາມສາມາດໃໝ່ໆ — ການນຳທາງ, ການສື່ສານ, ວິທະຍາສາດ ແລະ ບັດນີ້ຄືການສຳຫຼວດອະວະກາດ.
ການບອກເວລາໃນສະໄໝບູຮານ
ການວັດເວລາໃນຍຸກຕົ້ນອາໄສການສັງເກດທາງດາລາສາດ. ປະມານ 3500 BCE ຊາວອີຢິບບູຮານໃຊ້ເສົາໂອເບລິສກ໌ເປັນນາລິກາແດດ, ຕິດຕາມເງົາຂອງດວງອາທິດເພື່ອແບ່ງເວລາກາງເວັນອອກເປັນຊົ່ວໂມງ. ໂມງນ້ຳ (ເຄລັບຊີດຣາ) ໃຊ້ບອກເວລາຫຼັງຄ່ຳ ແລະ ໃນມື້ທີ່ມີເມກ, ໂດຍມີບັນທຶກການໃຊ້ໃນອີຢິບ ແລະ ຈີນຕັ້ງແຕ່ 1500 BCE.
ດວງຈັນເປັນປະຕິທິນທຳອິດຂອງມະນຸດ. ຄຳວ່າ «ເດືອນ» ມີຮາກຄຳມາຈາກ «ດວງຈັນ», ແລະ ອາລະຍະທຳບາບີໂລນ, ຈີນ, ເຮັບເຣີ ແລະ ອິສລາມ ລ້ວນແຕ່ໃຊ້ປະຕິທິນຈັນທະຄະຕິ. ເດືອນຈັນທະຄະຕິທີ່ມີຄວາມຍາວ 29.53 ມື້ ເປັນວົງຈອນຕາມທຳມະຊາດ ສຳລັບຕິດຕາມລະດູການປູກພືດ, ພິທີທາງສາສະໜາ ແລະ ຮູບແບບການຂຶ້ນລົງຂອງນ້ຳທະເລ.
ໂມງກົນຈັກ ແລະ ບັນຫາເສັ້ນແວງ
ການປະດິດໂມງກົນຈັກໃນຢູໂຣບສະຕະວັດທີ 13 ໄດ້ປ່ຽນແປງສັງຄົມຢ່າງສຳຄັນ. ລະຄັງໂບດທີ່ຄວບຄຸມດ້ວຍກົນໄກຄວບຄຸມຈັງຫວະ ໄດ້ຊ່ວຍກຳນົດຕາຕະລາງປະຈຳວັນໃຫ້ເປັນມາດຕະຖານໃນຊຸມຊົນຕ່າງໆ. ແຕ່ໂມງຍຸກຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມແມ່ນຍຳພຽງປະມານ 15 ນາທີຕໍ່ມື້.
ສິ່ງທ້າທາຍໃຫຍ່ດ້ານການບອກເວລາໃນສະຕະວັດທີ 18 ແມ່ນບັນຫາການຫາເສັ້ນແວງ. ໃນທະເລ, ນັກເດີນເຮືອສາມາດຫາເສັ້ນຮຸ້ງໄດ້ຈາກດວງດາວ, ແຕ່ການຫາເສັ້ນແວງຕ້ອງຮູ້ເວລາທີ່ແນ່ນອນຂອງສະຖານທີ່ອ້າງອີງ. ໃນປີ 1761, ໂມງຈັບເວລາທາງທະເລ H4 ຂອງ John Harrison ຮັກສາເວລາຄາດເຄື່ອນພຽງປະມານ 5 ວິນາທີ ຕະຫຼອດການເດີນທາງຂ້າມມະຫາສະໝຸດແອດແລນຕິກ — ພຽງພໍທີ່ຈະຫາເສັ້ນແວງໄດ້ຄາດເຄື່ອນບໍ່ເກີນປະມານ 1.25 ໄມລ໌ທະເລ. ຄວາມກ້າວໜ້າຄັ້ງນີ້ເຮັດໃຫ້ການເດີນເຮືອຂ້າມມະຫາສະໝຸດ ແລະ ການຄ້າທົ່ວໂລກປອດໄພຂຶ້ນ.
ເວລາມາດຕະຖານ ແລະ ເຂດເວລາ
ກ່ອນມີໂທລະເລກ ແລະ ລົດໄຟ, ແຕ່ລະເມືອງໃຊ້ເວລາສຸລິຍະຄະຕິທ້ອງຖິ່ນຂອງຕົນເອງ. ຕອນທ່ຽງໃນ Boston ຕ່າງຈາກຕອນທ່ຽງໃນ New York ຫຼາຍນາທີ. ເມື່ອທາງລົດໄຟເຊື່ອມຕໍ່ບັນດາເມືອງໃນສະຕະວັດທີ 19, ຄວາມສັບສົນນີ້ກໍກາຍເປັນອັນຕະລາຍ — ລົດໄຟທີ່ແລ່ນເທິງຮາງດຽວກັນອາດໃຊ້ເວລາຈາກໂມງທີ່ບໍ່ຄືກັນ.
ໃນປີ 1884, ກອງປະຊຸມເສັ້ນເມຣິດຽນສາກົນທີ່ Washington, D.C. ໄດ້ກຳນົດເສັ້ນເມຣິດຽນ Greenwich ໃຫ້ເປັນເສັ້ນເມຣິດຽນຫຼັກ — ຊຶ່ງເປັນພື້ນຖານໃຫ້ທາງລົດໄຟ ແລະ ປະເທດຕ່າງໆສ້າງເຂດເວລາ 24 ເຂດຂອງໂລກໃນຊ່ວງຫຼາຍທົດສະວັດຕໍ່ມາ. ນີ້ແມ່ນມາດຕະຖານເວລາລະດັບໂລກຄັ້ງທຳອິດ ແລະ ເປັນຮາກຖານໃຫ້ການປະສານງານການບອກເວລາລະຫວ່າງປະເທດ.
ໂມງອະຕອມ ແລະ ເວລາສາກົນປະສານງານ
ເຄື່ອງກຳເນີດສັ່ນສະເທືອນຂອງຜລຶກຄວອດສ໌ ເຊິ່ງພັດທະນາຂຶ້ນໃນຊຸມປີ 1920 ໄດ້ເພີ່ມຄວາມແມ່ນຍຳໃນການບອກເວລາໃຫ້ຄາດເຄື່ອນພຽງເສດສ່ວນຂອງວິນາທີຕໍ່ມື້. ແຕ່ການປະຕິວັດທີ່ແທ້ຈິງເກີດຂຶ້ນໃນປີ 1955 ດ້ວຍໂມງອະຕອມຊີຊຽມທີ່ໃຊ້ງານໄດ້ຈິງເຄື່ອງທຳອິດ ທີ່ຫ້ອງທົດລອງຟີຊິກແຫ່ງຊາດໃນອັງກິດ.
ໂມງອະຕອມວັດເວລາໂດຍນັບຈັງຫວະການສັ່ນຂອງອະຕອມ — ອະຕອມຊີຊຽມ-133 ສັ່ນຢ່າງແນ່ນອນ 9,192,631,770 ຄັ້ງຕໍ່ວິນາທີ, ເປັນຄວາມຖີ່ທີ່ຄົງທີ່ຫຼາຍ ຈົນໂມງອະຕອມສະໄໝໃໝ່ຈະບໍ່ເດີນໄວ ຫຼື ຊ້າໄປເຖິງ 1 ວິນາທີໃນໄລຍະ 300 ລ້ານປີ.
ໃນປີ 1972 ໄດ້ກຳນົດເວລາສາກົນປະສານງານເປັນມາດຕະຖານເວລາພົນລະເຮືອນຂອງໂລກ. ເວລານີ້ຖືກຮັກສາໄວ້ໂດຍ ສຳນັກງານສາກົນວ່າດ້ວຍນ້ຳໜັກ ແລະ ມາດຕະວັດ (BIPM) ໂດຍໃຊ້ຄ່າສະເລ່ຍຖ່ວງນ້ຳໜັກຈາກໂມງອະຕອມຫຼາຍກວ່າ 400 ເຄື່ອງ ໃນຫ້ອງທົດລອງ 80 ແຫ່ງທົ່ວໂລກ. ບາງຄັ້ງມີການເພີ່ມວິນາທີອະທິກະ ເພື່ອຮັກສາໃຫ້ເວລາສາກົນປະສານງານສອດຄ່ອງກັບການໝຸນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີເລັກນ້ອຍຂອງໂລກ.
ຈີພີເອສ ແລະ ຍຸກສຳພັດທະພາບ
ລະບົບກຳນົດຕຳແໜ່ງທົ່ວໂລກ ເຊິ່ງໃຊ້ງານໄດ້ຢ່າງເຕັມຮູບແບບໃນປີ 1995 ເປັນເທັກໂນໂລຊີພົນລະເຮືອນຊະນິດທຳອິດທີ່ຕ້ອງໃຊ້ການແກ້ໄຂເວລາຕາມທິດສະດີສຳພັດທະພາບ. ດາວທຽມຂອງລະບົບກຳນົດຕຳແໜ່ງທົ່ວໂລກໂຄຈອນຢູ່ທີ່ຄວາມສູງປະມານ 20,200 ກິໂລແມັດ, ບ່ອນທີ່ແຮງໂນ້ມຖ່ວງຂອງໂລກອ່ອນກວ່າ. ໂມງຂອງດາວທຽມເດີນໄວກວ່າໂມງເທິງພື້ນດິນປະມານ 45 ໄມໂຄຣວິນາທີຕໍ່ມື້ (ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເວລາຈາກແຮງໂນ້ມຖ່ວງ), ແຕ່ຄວາມໄວໃນການໂຄຈອນຂອງມັນເຮັດໃຫ້ໂມງເດີນຊ້າລົງປະມານ 7 ໄມໂຄຣວິນາທີຕໍ່ມື້ (ການຂະຫຍາຍຕົວຂອງເວລາຕາມສຳພັດທະພາບພິເສດ). ຜົນລວມສຸດທິແມ່ນ +38 ໄມໂຄຣວິນາທີຕໍ່ມື້.
ຫາກບໍ່ແກ້ໄຂຕາມສຳພັດທະພາບ, ຕຳແໜ່ງຈາກລະບົບກຳນົດຕຳແໜ່ງທົ່ວໂລກຈະຄາດເຄື່ອນປະມານ 10 ກິໂລແມັດຕໍ່ມື້. ຄວາມສຳເລັດຂອງລະບົບນີ້ພິສູດວ່າ ການບອກເວລາຕາມສຳພັດທະພາບບໍ່ແມ່ນພຽງຟີຊິກທິດສະດີ — ແຕ່ເປັນວິສະວະກຳທີ່ຈຳເປັນ.
ເວລາດວງຈັນປະສານງານ — ບົດຕໍ່ໄປ
ໃນເດືອນເມສາ 2024, ທຳນຽບຂາວໄດ້ສັ່ງໃຫ້ NASA ກຳນົດ ເວລາດວງຈັນປະສານງານ — ຂະຫຍາຍການບອກເວລາຢ່າງແມ່ນຍຳຈາກວົງໂຄຈອນຂອງໂລກໄປສູ່ພື້ນຜິວດວງຈັນ. ຄືກັນກັບເວລາສາກົນປະສານງານ, ເວລາດວງຈັນປະສານງານຈະກຳນົດໂດຍເຄືອຂ່າຍໂມງອະຕອມ, ແຕ່ຈະຄຳນຶງເຖິງແຮງໂນ້ມຖ່ວງທີ່ອ່ອນກວ່າຂອງດວງຈັນ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ໂມງເດີນໄວຂຶ້ນ 56.02 ໄມໂຄຣວິນາທີຕໍ່ມື້.
ຈາກນາລິກາແດດ ຜ່ານໂມງອະຕອມ ຈົນເຖິງດວງຈັນ — ທຸກຂັ້ນຕອນຂອງການບອກເວລາໄດ້ຂະຫຍາຍຂອບເຂດການເຂົ້າເຖິງຂອງມະນຸດ. ເວລາດວງຈັນປະສານງານແມ່ນບົດລ່າສຸດໃນເລື່ອງລາວທີ່ເລີ່ມຕົ້ນມາແລ້ວ 5,500 ປີ, ແລະ ມັນຈະເປັນພື້ນຖານໃຫ້ຍຸກໃໝ່ແຫ່ງການສຳຫຼວດ.