Miankina amin’ny fotoana nanaovana ny fanisana sy ny zavatra azo sokajiana ho volana voamarina ny valiny fohy. Santionany voafaritra tsara araka ny daty ny fanisana tamin’ny 2023: nahitana zanabolana voajanahary 285 fantatra mihodidina ireo planeta 8. Tsy hoe dika kely amin’ny Volan’ny Tany avokoa ireo. Manomboka amin’ny zavatra madinika tsy ara-drafitra ka hatramin’ny tontolo lehibe noho i Merkiora izy ireo, ary samy hafa be ny endriny sy ny tantarany. Satria mbola mahita sy manamarina volana madinika ny astronoma, dia mety ho lasa mamitaka haingana ny fitambarany raha tsy asiana daty.
Fanisana tamin’ny 2023, isaky ny planeta
Tamin’io fanisana tamin’ny 2023 io, dia tsy nisy volana fantatra i Merkiora sy i Venera. Nanana iray i Tany, 2 i Mars, 95 i Jupiter, 146 i Saturne, 27 i Urano ary 14 i Neptona. Rehefa atambatra ireo isa ireo dia 285 ny fitambarany. Saika izy rehetra dia an’ny planeta goavam-be: 282 ny fitambaran’ny volana fantatra nananan’i Jupiter, Saturne, Urano ary Neptona, raha 3 kosa no nananan’ireo planeta 4 anatiny.
Isa avy amin’ny lisitra ireo, fa tsy filazana hoe raikitra sy farany ny isan’ny volana ananan’ny planeta tsirairay. Mety hiova ny isa rehefa mahita zavatra manjavozavo ny fandinihana, rehefa ahafahana mametra ny fihodinan’izy ireny ny fanarahana fandinihana, na rehefa dinihina indray ny sata misy azy. Mety tsy hitovy koa ny lisitra noho ny daty farany nampiasaina na ny fepetra hamaritana raha voamarina ho volana iray ilay zavatra. Noho izany, tsara kokoa ny mandray ilay fitambarany ho toy ny hoe «fantatra sy voaisa tamin’ity lisitra misy daty ity», fa tsy hoe isan’ny volana rehetra misy.
Misy fanazavana ara-batana momba izany tsy fitoviana izany. Lehibe lavitra noho i Tany ireo planeta goavam-be, ka afaka mitazona zavatra maro mihodidina azy; ahitana vondron’ny volana madinika koa ny faritra ivelany manodidina azy ireo. Maro amin’ireo no tsy ara-drafitra ny endriny ary mihodina amin’ny lalana lavitra na mitongilana. Tsy midika akory ny habetsahan’ny volana fa mitovy amin’ilay Volana mamirapiratra sy boribory hita avy etỳ an-tany avokoa izy rehetra.
Manova ny ambaratongan’ny refy ireo volana lehibe indrindra
Tontolo miavaka ho azy ireo volana lehibe indrindra. I Ganymede, volan’i Jupiter, no volana lehibe indrindra ao amin’ny rafitry ny masoandro, ary manodidina ny 5,268 kilometatra ny savaivony. Lehibe kokoa ny savaivony noho ny an’i Merkiora, izay manodidina ny 4,879 kilometatra. Mahagaga izany fampitahana izany satria planeta i Merkiora, fa zanabolana kosa i Ganymede; ny zava-dehibe amin’ny habeny dia ilay zavatra mihitsy, fa tsy ny sokajy iantsoana azy na ny zavatra ihodidinany.
Manaraka akaiky azy i Titan, volan’i Saturne, izay manodidina ny 5,150 kilometatra ny sakany. Manana atmosfera matevina izy, ary misy farihy sy ranomasina misy hidrôkarbônina ranoka eny amboniny. Samy lehibe noho ny Volan’ny Tany, izay manodidina ny 3,475 kilometatra ny savaivony, i Ganymede sy i Titan. Noho izany, tsy anisan’ireo lehibe indrindra ny namantsika eny amin’ny lanitra, na dia manjaka amin’ny lanitra alina sy namolavola ny kalandrie, ny onjan-dranomasina ary ny fikarohana ataon’ny olombelona aza izy.
Tsy ampy hilazana ny tantara manontolo ny habeny. Kely noho ny Volan’ny Tany i Io, volan’i Jupiter, nefa tena mavitrika ara-volkanika. Kely kokoa koa i Europa; tontolo rakotra ranomandry izy, ary mahatonga azy ho lohahevitra tena mahaliana amin’ny fikarohana siantifika ny eny amboniny sy ny ao anatiny. Manana sahan’andriamby azy manokana i Ganymede. Asehon’ireo fahasamihafana ireo fa fiandohana tsara ny resaka «volana lehibe indrindra», fa tsy filaharana milaza ny lanjany ara-tsiansa. Raha te hahita maso ny fifandraisan’ny volana sy ny planeta ao anatin’ny rafitra lehibe kokoa ianao, dia asehon’ny sarintanin’ny rafitry ny masoandro ifandrimbonana eto amin’ny tranonkala ny toerana misy ny planeta amin’izao fotoana izao.
Jupiter sy Saturne: rafitra feno volana
Matetika atambatra ho Volan’i Galilée ny volana 4 lehibe indrindra an’i Jupiter—Io, Europa, Ganymede ary Callisto—araka ny fandinihan’i Galileo Galilei azy ireo tamin’ny 1610. Lehibe ampy izy ireo ka samy manana ny maha-izy azy: ny velaran’i Io misy volkano, ny ranomandrin’i Europa, ny haben’i Ganymede ary ny velaran’i Callisto feno lavaka vokatry ny fifandonana dia samy mitahiry tantara efatra tena samy hafa momba ny rafitra planeta iray ihany. Vitsy monja amin’ireo zanabolana maro fantatra an’i Jupiter izy ireo.
Mbola ambony kokoa aza ny isan’i Saturne tao amin’ilay fanisana tamin’ny 2023, saingy tsy midika izany fa lehibe avokoa ny volany. Ny ampahany betsaka amin’ny fitambarany dia zanabolana madinika, anisan’izany ireo zavatra mifandray amin’ny peratra sy vondron-volana. Manana an’i Titan koa i Saturne, tontolo miavaka misy atmosfera matevina, ary an’i Enceladus, volana kely kokoa rakotra ranomandry, fantatra amin’ny akora mipoitra avy amin’ny faritra manodidina ny tendrony atsimo. Raisin’ny fanisana ho fidirana iray ny volana voamarina tsirairay; tsy asehony kosa ny habeny, ny asany na ny lanjany amin’ny siansa.
Volana lavitra sy ilay namana akaikin’i Tany
Manampy volana am-polony ao amin’ny lisitry ny planeta i Urano sy i Neptona, ka misy vitsivitsy lehibe sy zanabolana madinika maro ao anatin’izany. Miavaka i Triton, volan’i Neptona, satria mihodina amin’ny lalana mifanohitra amin’ny fihodinan’i Neptona izy. Anisan’ny antony iheveran’ny mpahay siansa fa mety ho voasinton’i Neptona i Triton, fa tsy niforona teo amin’ny fihodinany ankehitriny niaraka tamin’i Neptona, io lalana tsy mahazatra io. Kely lavitra noho i Ganymede sy i Titan ireo volana lehibe an’i Urano, saingy ahitana vatana samihafa, misy ranomandry sy vato, ao anatin’izany.
Tsotsotra ny toeran’ny Volan’ny Tany amin’ny fanisana isaky ny planeta, nefa tena miavaka ny fifandraisany amin’i Tany. Lehibe izy raha oharina amin’ny planeta ivoahany, ary akaiky ampy ka hita maso ho zavatra mamirapiratra sy ahitana antsipiriany. Ny fiovan’ny dingany dia vokatry ny fahazavan’ny Masoandro amin’ny faritra samihafa amin’ny ilany iray amin’ny Volana mitodika amin’i Tany. Hazavain’ny torolalana momba ny dingan’ny Volana izany firindrana izany; ny kalandrian’ny dingan’ny Volana kosa manome ny ora marina isam-bolana isaky ny dingana.
Inona no azon’ny fanisana volana ambara—ary inona no tsy azony ambara
Ny fitambaran’ny volana ananan’ny planeta dia sarin’ny fandinihana sy ny fanasokajiana tamin’ny fotoana iray, ary toy izany koa ny famaritana ny manodidina azy. Sarotra kokoa ny mahita volana madinika sy lavitra noho ny lehibe, ary mila fandinihana ampy ny zavatra vao hita mba hamaritana raha mihodina amin’ny lalana marin-toerana izy. Izany no antony tokony hananana daty ny tabilao mahazatra momba ny fanisana, ary mety tsy hitovy amin’ny lisitra vaovao ny isa nefa tsy hoe niova tampoka ny rafitry ny planeta tao ambadik’izany.
Raha mikasa hijery ny lanitra ianao, dia tsy dia ilaina loatra ny fitambaran’ny volana fa ny fahitana ny Volana avy eo an-toerana. Miankina amin’ny daty sy ny toerana ny dingany, ny ora ipoirany ary ny toerana misy azy; ohatra, ny tabilao momba ny Volana any New York City dia mampiseho ny dingana sy ny ampahany hazavany, miaraka amin’ny fiposahan’ny Volana sy ny filentehany, ny haavony, ny zoro azimota, ny halavirana ary ny fijery ny lanitra miaraka amin’ny toetr’andro eo an-toerana. Mamaly ny fanontaniana hoe firy ny volana voaisa tamin’ny lisitra iray tamin’ny daty voafaritra ny fitambaran’ny rafitry ny masoandro. Hafa kosa ny tantara hitanao rehefa miandrandra: iza amin’izy ireo no eny ambonin’ny faravodilanitrao anio alina.