Il-Qamar jista’ jidher matul il-jum għax ma jipproduċix id-dawl tiegħu stess: id-dawl tax-Xemx idawlu, u l-wiċċ jgħajjat tiegħu jista’ jispikka fuq sema blu. Jekk ikunx jidher matul il-jum, u fejn għandek tfittex, jiddependi l-aktar mill-fażi tiegħu. Qamar kwinta ġeneralment jidher billejl; Qamar fl-ewwel kwart spiss ikun għoli fis-sema ta’ wara nofsinhar.
Ma hemmx ħin wieħed fiss ta’ kuljum biex tara l-Qamar. Il-Qamar jitla’ u jinżel f’ħinijiet lokali li jinbidlu, u l-ħinijiet jiddependu minn fejn tkun. Biex issib ħin adattat għall-osservazzjoni, qies il-fażi flimkien mal-orizzont lokali, it-temp u l-għoli tal-Qamar fis-sema. Il-kalendarju tal-fażijiet tal-Qamar tas-sit jagħti l-ħinijiet eżatti tal-fażijiet, filwaqt li t-tfittxija għall-belt tiegħu twassal għall-paġni lokali tal-Qamar.
Ħalli l-fażi tgħinek tagħżel il-ħin
Il-fażi hija l-ewwel ħjiel utli għax tgħidlek kemm il-Qamar jidher ’il bogħod mix-Xemx fis-sema. Meta jkun qamar ġdid, il-Qamar ikun qrib id-direzzjoni tax-Xemx, u għalhekk jitla’ madwar tlugħ ix-Xemx u jinżel madwar inżul ix-Xemx. In-naħa mdawla tiegħu tħares l-aktar ’il bogħod mid-Dinja, u għalhekk ikun diffiċli tarah fis-sema mdawwal bi nhar. Qamar irqiq ħafna jista’ jidher ftit qabel tlugħ ix-Xemx jew wara nżul ix-Xemx, iżda jista’ jkun baxx u ċar ħafna.
Qamar dejjem jikber f’forma ta’ qamar irqiq, li qed jikber lejn l-ewwel kwart, spiss ikun l-aktar faċli li tfittex fil-punent wara nżul ix-Xemx. Madwar l-ewwel kwart, il-Qamar jitla’ qrib nofsinhar, ikun fl-ogħla punt tiegħu madwar nżul ix-Xemx u jinżel madwar nofsillejl. Għaldaqstant, jista’ jkun mira tajba għal osservazzjoni wara nofsinhar jew kmieni filgħaxija, u mhux biss għal osservazzjoni tard billejl. Il-linja li tifred id-dawl mid-dell tidher ċara wkoll permezz ta’ trombi jew teleskopju żgħir.
Qamar dejjem jikber u aktar minn nofsu mdawwal ikun jidher għal parti kbira minn wara nofsinhar u filgħaxija, imbagħad jinżel wara nofsillejl. Madwar il-qamar kwinta, jitla’ qrib inżul ix-Xemx, jibqa’ jidher matul il-lejl u jinżel qrib tlugħ ix-Xemx. Wara l-qamar kwinta, Qamar dejjem jonqos u aktar minn nofsu mdawwal ġeneralment jitla’ aktar tard filgħaxija u jibqa’ jidher sa filgħodu. Madwar l-aħħar kwart, jitla’ qrib nofsillejl, ikun għoli madwar tlugħ ix-Xemx u jinżel qrib nofsinhar. Qamar dejjem jonqos f’forma ta’ qamar irqiq l-aktar spiss jidher fis-sebħ fil-lvant.
Dawn huma mudelli approssimattivi, mhux ħinijiet eżatti. L-orbita tal-Qamar u l-post fejn tkun ibiddlu l-ħinijiet u l-mogħdija tiegħu fis-sema. Biex tara kif il-fażijiet imsemmija jintrabtu ma’ xulxin, ara l-indiċi tal-artikli Learn tas-sit.
Għaliex il-Qamar jista’ jidher fuq sema blu
Il-Qamar ikun ’il fuq mill-orizzont matul il-jum f’ħafna ġranet, għax l-orbita tiegħu tgħaddih minn firxa ta’ pożizzjonijiet relattivi għax-Xemx. Ma jkunx fis-sema biss matul is-sigħat tad-dlam. Ħlief meta jkun qrib qamar ġdid, parti mill-wiċċ tiegħu mdawwal mix-Xemx ġeneralment tkun tleqq biżżejjed biex tidher meta jkun ’il fuq mill-orizzont u s-sema jkun ċar.
Il-viżibbiltà matul il-jum hija l-aktar kwistjoni ta’ kuntrast. Ix-Xemx iddawwal l-atmosfera u tagħmel is-sema jgħajjat; il-Qamar jidher meta d-diska mdawla tiegħu tkun tleqq biżżejjed meta mqabbla ma’ dak l-isfond. Qamar aktar minn nofsu mdawwal jew Qamar f’wieħed mill-kwarti ġeneralment ikun mira aktar ċara matul il-jum minn qamar irqiq. Qamar irqiq jista’ jkun diffiċli biex tarah għax l-erja mdawla tiegħu hija żgħira u jkun relattivament qrib id-direzzjoni tax-Xemx. Qatt tfittixx għalih billi tħares lejn ix-Xemx; l-ewwel sib fejn jinsab il-Qamar u żomm għajnejk ’il bogħod mix-Xemx.
L-idea komuni li l-Qamar huwa oġġett ta’ billejl ġejja mill-fatt li fid-dlam jispikka, mhux minn xi regola li tgħid li jitla’ biss billejl. L-aħjar ħin biex tara l-Qamar matul il-jum huwa meta jkun sew ’il fuq mill-orizzont, l-arja tkun ċara u tkun taf f’liema parti tas-sema għandek tfittex.
Għaliex il-Qamar jitla’ aktar tard
Il-Qamar jimxi lejn il-lvant fl-orbita tiegħu hekk kif id-Dinja ddur. Wara li d-Dinja tkun iddur biżżejjed biex punt fuq wiċċha jerġa’ jasal fl-istess post, il-Qamar ikun mexa wkoll fis-sema. Għalhekk, id-Dinja trid iddur ftit aktar qabel ma l-Qamar jerġa’ jasal fl-istess pożizzjoni fuq l-orizzont. Huwa għalhekk li fil-biċċa l-kbira tal-ġranet suċċessivi l-Qamar jitla’ aktar tard.
Medja utli hija madwar 50 minuta aktar tard kuljum. Iċ-ċiklu tal-fażijiet tal-Qamar, minn qamar ġdid għal dak ta’ wara, idum madwar 29.53 jum. Matul dan iż-żmien, il-Qamar idur dawra sħiħa fis-sema relattiv għax-Xemx. Jekk taqsam ċirku sħiħ b’dan iċ-ċiklu, ikollok medja ta’ madwar 12-il grad ta’ ċaqliq lejn il-lvant kuljum. Id-Dinja ddur u ċċaqlaq is-sema b’madwar 15-il grad fis-siegħa, u għalhekk tieħu madwar 50 minuta biex tlaħħaq ma’ dak iċ-ċaqliq.
Dan huwa valur approssimattiv, mhux ħin fiss li tista’ toqgħod fuqu kuljum. L-orbita tal-Qamar hija inklinata u mhijiex ċirku perfett, u l-angolu li l-mogħdija tiegħu tagħmel mal-orizzont jinbidel skont il-post u l-istaġun. B’riżultat ta’ dan, id-dewmien bejn tlugħ il-Qamar u dak ta’ wara jista’ jkun iqsar jew itwal mill-medja. F’xi latitudnijiet għoljin, il-bidla tista’ tkun partikolarment irregolari. Iċċekkja l-ħinijiet lokali tat-tlugħ u nżul minflok iżżid 50 minuta ripetutament.
Agħżel id-dehra, mhux biss il-ħin
Biex tara b’mod ċar il-krateri u l-muntanji, ipprova l-ġranet ta’ madwar l-ewwel jew l-aħħar kwart. Il-konfini bejn il-jum u l-lejl lunari, imsejħa t-terminatur, taqsam il-wiċċ f’dawk il-fażijiet. Id-dawl tax-Xemx li jaqa’ b’angolu baxx jitfa’ dellijiet twal tul dik il-linja, u joħroġ id-dettall tal-wiċċ li jidher aktar ċatt taħt id-dawl aktar dirett tal-qamar kwinta. Il-qamar kwinta huwa impressjonanti meta tħares lejh mingħajr għajnuna, iżda wiċċu jista’ jidher inqas imżewwaq għax id-dawl tax-Xemx jaqa’ aktar direttament fuq in-naħa li tidher.
Biex tara qamar irqiq, ħares lejh ftit wara nżul ix-Xemx meta jkun fil-fażi dejjem tikber, jew qabel tlugħ ix-Xemx meta jkun fil-fażi dejjem tonqos. Il-qamar irqiq ikun qrib id-direzzjoni tax-Xemx, u għalhekk il-ħin li fih jista’ jiġi osservat ikun qasir. L-għoli baxx tiegħu jista’ wkoll jagħmlu vulnerabbli għaċ-ċpar, il-binjiet jew l-għoljiet. Orizzont ċar u mingħajr ostakli jgħin. Biex tara l-Qamar matul il-jum, agħżel ħin meta jkun ogħla fis-sema, fejn ikun hemm inqas atmosfera bejnek u bejn il-Qamar.
Il-paġna lokali għal Londra, pereżempju, turi l-fażi u l-illuminazzjoni, it-tlugħ u nżul tal-Qamar, l-għoli u l-ażimut, id-distanza, u veduta tas-sema bit-temp lokali. Iċ-ċifri jinbidlu skont il-post, għalhekk agħżel il-belt tiegħek mill-indiċi tal-paġni tal-Qamar minflok toqgħod fuq ħin mogħti għal post ieħor.
Biddel fażi fi pjan ta’ osservazzjoni
Ibda billi tagħżel il-fażi u t-tip ta’ dehra li tixtieq. Għal osservazzjoni filgħaxija, Qamar dejjem jikber f’forma ta’ qamar irqiq jew Qamar fl-ewwel kwart huma miri tajbin. Għal mixja qabel is-sebħ, Qamar dejjem jonqos f’forma ta’ qamar irqiq jew Qamar fl-aħħar kwart jistgħu jkunu f’pożizzjoni tajba. Jekk trid tara d-diska kollha, ippjana madwar id-data tal-qamar kwinta, iżda ftakar li l-mument eżatt tal-qamar kwinta mhux neċessarjament ikun meta l-Qamar ikun fl-ogħla punt tiegħu jew saħansitra jidher mill-post fejn tkun.
Imbagħad iċċekkja l-ħinijiet lokali tat-tlugħ u nżul u ara l-għoli u l-ażimut tal-Qamar: l-għoli jgħidlek kemm jinsab ’il fuq mill-orizzont, filwaqt li l-ażimut juri d-direzzjoni tiegħu skont il-kumpass. Iċċekkja t-temp u qis l-ostakli fil-post fejn se tosserva. Qamar li jkun għadu kif tela’ jista’ jidher impressjonanti qrib orizzont imbiegħed, iżda l-binjiet, is-siġar u ċ-ċpar jistgħu jaħbuh; Qamar aktar għoli spiss ikun aktar faċli biex tosservah b’mod ċar.
Il-kalendarju ta’ kull xahar jgħinek tagħżel data skont il-fażi, u paġna tal-belt tgħinek tibdel dik id-data f’opportunità lokali. Jekk ma tarax il-Qamar l-ewwel darba li tħares, erġa’ ċċekkja aktar tard: jista’ jkun qed jitla’ jew jinżel, jew sempliċement ikun moħbi mis-sħab, mhux nieqes mis-sema ta’ matul il-jum.