နေရောင်နာရီမှ လစံတော်ချိန်အထိ — အချိန်တိုင်းတာမှုသမိုင်း

အချိန်တိုင်းတာမှု၏ ဇာတ်ကြောင်းသည် လူ့ယဉ်ကျေးမှု၏ ဇာတ်ကြောင်းပင်ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်အီဂျစ်ရှိ ပထမဆုံးနေရောင်နာရီများမှ ညှိနှိုင်းထားသည့် လစံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ပေးသည့် အက်တမ်နာရီများအထိ အချိန်တိုင်းတာမှု တိုးတက်မှုတစ်ခုစီသည် လမ်းညွှန်သွားလာရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ သိပ္ပံပညာနှင့် ယခုအခါ အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးတို့အတွက် စွမ်းဆောင်နိုင်မှုအသစ်များကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

ရှေးခေတ်အချိန်တိုင်းတာမှု

အစောဆုံးအချိန်တိုင်းတာမှုများသည် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုများကို အခြေခံခဲ့သည်။ ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ဘီစီ 3500 ဝန်းကျင်တွင် ကျောက်တိုင်များကို နေရောင်နာရီအဖြစ် အသုံးပြုကာ နေ၏အရိပ်ကို စောင့်ကြည့်၍ နေ့အလင်းရောင်ကို နာရီများအဖြစ် ပိုင်းခြားခဲ့ကြသည်။ ရေနာရီများ (clepsydra) ကို ညဘက်နှင့် မိုးအုံ့သောနေ့များတွင် အချိန်တိုင်းတာရန် အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ အီဂျစ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ဘီစီ 1500 ကတည်းက အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းများရှိသည်။

လသည် လူသားတို့၏ ပထမဆုံးပြက္ခဒိန်ဖြစ်ခဲ့သည်။ “လ” ဟူသော စကားလုံးသည် “moon” မှ ဆင်းသက်လာပြီး ဗာဗုလုန်၊ တရုတ်၊ ဟီဘရူးနှင့် အစ္စလာမ်ယဉ်ကျေးမှုများတွင် လပြက္ခဒိန်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ 29.53 ရက်ကြာသော လဆန်းမှ လဆန်းအထိ ကာလသည် စိုက်ပျိုးရာသီများ၊ ဘာသာရေးအခမ်းအနားများနှင့် ဒီရေတက်ကျမှုများကို ခြေရာခံရန် သဘာဝစက်ဝန်းတစ်ခုကို ပေးစွမ်းခဲ့သည်။

စက်နာရီများနှင့် လောင်ဂျီကျုဒ်ပြဿနာ

13 ရာစု ဥရောပတွင် စက်နာရီများကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းက လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ လွတ်ကျယန္တရားများဖြင့် ထိန်းညှိထားသော ဘုရားကျောင်းခေါင်းလောင်းများက လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများအနှံ့ နေ့စဉ်အချိန်ဇယားများကို တစ်ပြေးညီဖြစ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုအစောပိုင်းနာရီများသည် တစ်ရက်လျှင် 15 မိနစ်ခန့်သာ တိကျခဲ့သည်။

18 ရာစု၏ အဓိကအချိန်တိုင်းတာမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုမှာ လောင်ဂျီကျုဒ်ပြဿနာဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ပြင်တွင် ရေကြောင်းပြသူတစ်ဦးသည် ကြယ်များကိုကြည့်၍ လတ္တီကျုဒ်ကို သတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း လောင်ဂျီကျုဒ်ကို သိရှိရန် ရည်ညွှန်းနေရာတစ်ခုရှိ အချိန်အတိအကျကို သိထားရန် လိုအပ်သည်။ 1761 ခုနှစ်တွင် John Harrison ၏ ပင်လယ်သွားခရိုနိုမီတာ H4 သည် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်းသည့် ခရီးစဉ်တစ်ခုလုံးအတွင်း အချိန်ကွာဟမှုကို 5 စက္ကန့်ခန့်အတွင်း ထိန်းထားနိုင်ခဲ့ပြီး၊ လောင်ဂျီကျုဒ်ကို ရေမိုင် 1.25 ခန့်အတွင်း တိကျစွာ သတ်မှတ်နိုင်ရန် လုံလောက်ခဲ့သည်။ ဤအောင်မြင်မှုကြောင့် သမုဒ္ဒရာဖြတ် ရေကြောင်းသွားလာမှုနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုတို့ လုံခြုံစိတ်ချလာခဲ့သည်။

စံတော်ချိန်နှင့် အချိန်ဇုန်များ

ကြေးနန်းနှင့် မီးရထားများ မပေါ်မီက မြို့တိုင်းသည် မိမိတို့၏ ဒေသစံနေအချိန်ကို သီးခြားသတ်မှတ်ထားကြသည်။ ဘော်စတွန်တွင် မွန်းတည့်ချိန်သည် နယူးယောက်တွင် မွန်းတည့်ချိန်ထက် မိနစ်အနည်းငယ် ကွာခြားခဲ့သည်။ 19 ရာစုတွင် မီးရထားလမ်းများက မြို့များကို ဆက်သွယ်ပေးလာသောအခါ ဤရှုပ်ထွေးမှုသည် အန္တရာယ်ရှိလာခဲ့သည် — ရထားလမ်းတစ်ခုတည်းပေါ်ရှိ ရထားများသည် မတူညီသောနာရီများကို အခြေခံ၍ ပြေးဆွဲနေနိုင်ခဲ့သည်။

1884 ခုနှစ်တွင် ဝါရှင်တန်ဒီစီ၌ ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မရီဒီယန်ညီလာခံက ဂရင်းနစ်မရီဒီယန်ကို အဓိကမရီဒီယန်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသတ်မှတ်ချက်သည် နောက်ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း မီးရထားလုပ်ငန်းများနှင့် နိုင်ငံများက ကမ္ဘာ့အချိန်ဇုန် 24 ခုကို တည်ဆောက်ရာတွင် အခြေခံဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပထမဆုံးကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အချိန်စံနှုန်းဖြစ်ပြီး အချိန်တိုင်းတာမှုကို နိုင်ငံတကာအဆင့်တွင် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အခြေခံအုတ်မြစ် ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။

အက်တမ်နာရီများနှင့် UTC

1920 ပြည့်နှစ်များတွင် တီထွင်ခဲ့သော ကွတ်ဇ်ပုံဆောင်ခဲ တုန်ခါစက်သည် အချိန်တိုင်းတာမှုတိကျမှုကို တစ်ရက်လျှင် စက္ကန့်၏ အစိတ်အပိုင်းများအထိ တိုးတက်စေခဲ့သည်။ သို့သော် အမှန်တကယ် တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုမှာ 1955 ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ရှိ အမျိုးသားရူပဗေဒဓာတ်ခွဲခန်းတွင် ပထမဆုံး လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သော စီစီယမ်အက်တမ်နာရီကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

အက်တမ်နာရီများသည် အက်တမ်များ၏ တုန်ခါမှုအကြိမ်ရေကို ရေတွက်ခြင်းဖြင့် အချိန်ကို တိုင်းတာသည် — စီစီယမ်-133 အက်တမ်များသည် တစ်စက္ကန့်လျှင် အတိအကျ 9,192,631,770 ကြိမ် တုန်ခါကြပြီး၊ ထိုကြိမ်နှုန်းသည် အလွန်တည်ငြိမ်သဖြင့် ယနေ့ခေတ် အက်တမ်နာရီများသည် နှစ်ပေါင်း 300 သန်းအတွင်း စက္ကန့်တစ်စက္ကန့်မျှပင် မမြန်သွား၊ မနှေးသွားနိုင်ပါ။

1972 ခုနှစ်တွင် ညှိနှိုင်းထားသော ကမ္ဘာ့အချိန် (UTC) ကို ကမ္ဘာ့အရပ်ဘက်သုံး အချိန်စံအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ UTC ကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ဓာတ်ခွဲခန်း 80 ခုမှ အက်တမ်နာရီ 400 ကျော်၏ အလေးချိန်ပေးပျမ်းမျှတန်ဖိုးကို အသုံးပြု၍ အလေးချိန်နှင့်တိုင်းတာမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာဗျူရို (BIPM) က ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ကမ္ဘာ၏ အနည်းငယ်မမှန်သော လည်ပတ်မှုနှင့် UTC ကို ကိုက်ညီစေရန် ရံဖန်ရံခါ ရက်ထပ်စက္ကန့်များ ထည့်သွင်းပေးသည်။

GPS နှင့် နှိုင်းရဗေဒခေတ်

1995 ခုနှစ်တွင် အပြည့်အဝလည်ပတ်နိုင်ခဲ့သော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတည်နေရာပြစနစ်သည် နှိုင်းရဗေဒဆိုင်ရာ အချိန်ပြင်ဆင်ချက်များကို လိုအပ်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အရပ်ဘက်နည်းပညာဖြစ်သည်။ GPS ဂြိုဟ်တုများသည် အမြင့် 20,200 km ခန့်တွင် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်နေပြီး ထိုနေရာတွင် ကမ္ဘာ့ဆွဲအား ပိုမိုအားနည်းသည်။ ၎င်းတို့၏ နာရီများသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ နာရီများထက် တစ်ရက်လျှင် 45 မိုက်ခရိုစက္ကန့်ခန့် ပိုမြန်စွာ သွားသည် (ဆွဲအားကြောင့် အချိန်နှေးကွေးမှု)၊ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းကြောင့် နာရီများသည် တစ်ရက်လျှင် 7 မိုက်ခရိုစက္ကန့်ခန့် ပိုနှေးစွာ သွားသည် (အထူးနှိုင်းရဗေဒကြောင့် အချိန်နှေးကွေးမှု)။ စုစုပေါင်းအကျိုးသက်ရောက်မှုမှာ တစ်ရက်လျှင် +38 မိုက်ခရိုစက္ကန့် ဖြစ်သည်။

နှိုင်းရဗေဒဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်ချက်များမရှိပါက GPS တည်နေရာများသည် တစ်ရက်လျှင် 10 km ခန့် ရွေ့လျားလွဲချော်သွားမည်ဖြစ်သည်။ GPS ၏အောင်မြင်မှုက နှိုင်းရဗေဒအခြေပြု အချိန်တိုင်းတာမှုသည် သီအိုရီရူပဗေဒမျှသာ မဟုတ်ဘဲ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အင်ဂျင်နီယာပညာဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။

ညှိနှိုင်းထားသည့် လစံတော်ချိန် — နောက်အခန်း

2024 ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အိမ်ဖြူတော်က NASA အား ညှိနှိုင်းထားသည့် လစံတော်ချိန် (LTC) ကို သတ်မှတ်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့ပြီး တိကျသောအချိန်တိုင်းတာမှုကို ကမ္ဘာပတ်လမ်းမှ လမျက်နှာပြင်အထိ တိုးချဲ့ပေးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။ UTC ကဲ့သို့ပင် LTC ကို အက်တမ်နာရီများ၏ ကွန်ရက်တစ်ခုဖြင့် သတ်မှတ်မည်ဖြစ်သော်လည်း၊ နာရီများသည် တစ်ရက်လျှင် 56.02 မိုက်ခရိုစက္ကန့် ပိုမြန်စွာ သွားသည့် လ၏ အားနည်းသောဆွဲအားကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်မည်ဖြစ်သည်။

နေရောင်နာရီများမှ အက်တမ်နာရီများ၊ ထို့နောက် လအထိ — အချိန်တိုင်းတာမှုဆိုင်ရာ ခြေလှမ်းတိုင်းသည် လူသားတို့၏ လက်လှမ်းမီမှုကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စေခဲ့သည်။ ညှိနှိုင်းထားသည့် လစံတော်ချိန်သည် နှစ်ပေါင်း 5,500 နောက်ကြောင်းရှိသော ဇာတ်လမ်း၏ နောက်ဆုံးအခန်းဖြစ်ပြီး စူးစမ်းလေ့လာရေး၏ နောက်ထပ်ကြီးမားသောခေတ်ကို ဖြစ်နိုင်စေမည်ဖြစ်သည်။