Elke 29,53 dagen voltooit de Maan een volledige faasen-cyclus — van de onzichtbare nieuwe maan door de briljante volle maan en terug. Deze fasen hebben landbouw, navigatie, en kalenders voor duizenden jaren geleid. Vandaag laat de Maanfasekalender je elke fase volgen met precieze tijden berekend met astronomische algoritmen.
Waarom de Maan fasen heeft
De Maan produceert geen eigen licht — het weerkaatst zonlicht. Terwijl de Maan om Aarde draait, kijken verschillende delen van zijn verlichte zijde naar ons, wat de faasen-cyclus creëert.
Op enig gegeven moment wordt precies de helft van de Maan verlicht door de Zon (de helft die naar de Zon kijkt). De fasen die we observeren hangen af van de hoek tussen de Zon, Aarde, en Maan. Wanneer de Maan tussen Aarde en Zon ligt, zien we zijn donkere zijde — een nieuwe maan. Wanneer Aarde tussen de Maan en Zon ligt, zien we de volledig verlichte zijde — een volle maan.
De 8 fasen van de maancyclus
Nieuwe maan — De Maan ligt tussen Aarde en Zon. De verlichte zijde kijkt van ons weg, waardoor de Maan onzichtbaar is (0% verlicht). Dit markeert dag 0 van de synodische cyclus.
Wassende maan — Een dun streepje licht verschijnt aan de rechterkant van de Maan (op het noordelijk halfrond). Verlichtingsgraad groeit van 0% tot 50%. De wassende maan is vaak zichtbaar kort na zonsondergang.
Eerste kwartier — Precies de helft van het zichtbare gezicht van de Maan is verlicht (50%). Ondanks de naam "kwartier" lijkt de helft van de Maan verlicht — het heet "eerste kwartier" omdat de Maan een kwart van de weg door zijn cyclus is.
Wassende gibbeuse maan — Meer dan de helft van de Maan is verlicht, groeiend naar vol. "Gibbeuse" komt van het Latijnse woord voor "bult".
Volle maan — Het gehele zichtbare gezicht van de Maan is verlicht (100%). De Maan gaat op bij zonsondergang en gaat onder bij zonsopgang, waardoor het zichtbaar is de hele nacht. Dit vindt plaats rond dag 14,8 van de cyclus.
Afnemende gibbeuse maan — De verlichtingsgraad begint af te nemen van vol. Het verlichte deel krimpt van de rechterkant.
Laatste kwartier — De helft van de Maan is weer verlicht (50%), maar nu de tegenovergestelde helft van het eerste kwartier. De Maan is drie kwart door zijn cyclus.
Afnemende maan — Een dun streepje blijft over, zichtbaar in de vroege ochtend voor zonsopgang. De cyclus zet zich dan opnieuw in met de volgende nieuwe maan.
De synodische maand
De volledige faasen-cyclus — van één nieuwe maan tot de volgende — wordt een synodische maand genoemd, en duurt ongeveer 29,53 dagen (29 dagen, 12 uren, 44 minuten). Dit verschilt van de sidische maand (27,32 dagen), de tijd die de Maan erover doet om Aarde ten opzichte van de sterren te omcirkelen.
De synodische maand is langer omdat terwijl de Maan Aarde omcirkelt, Aarde ook langs zijn baan rond de Zon beweegt. De Maan heeft de extra ~2,2 dagen nodig om "in te halen" en op dezelfde Zon-Aarde-Maan-hoek terug te keren.
Maanfasen en getijden
De maanfase beïnvloedt direct de getijden op Aarde. Tijdens nieuwe manen en volle manen zijn Zon en Maan uitgelijnd, en hun zwaartekrachten combineren om groter getijdenbereik genaamd springtijen te creëren. Tijdens de kwartier-fasen staan Zon en Maan loodrecht, wat hun trekkingen gedeeltelijk opheft, en creëert kleiner getijdenbereik genaamd doodtijen.
Deze zwaartekrachtinteractie is ook waarom de Maan langzaam van Aarde af beweegt — ongeveer 3,8 centimeter per jaar — en waarom Aarde's rotatie geleidelijk vertraagt.
Maanfasen bijhouden
De Maanfasekalender op deze site berekent precieze faasentijden met het Meeus astronomische algoritme. Je kunt dagelijkse verlichtingspercentages, exacte tijden voor alle grote faase-gebeurtenissen, en de huidige maandag zien. Voor een dieper begrip van de berekeningsmethode, zie Hoe lunaire tijd wordt berekend.