Yang’anani Mwezi kwa mausiku angapo, ndipo mudzaona kuti zizindikiro zake zodziwika zimakhala pamalo omwewo. Zigwa zazikulu zamdima za pa Mwezi zimakhala zoyang’ana ku Dziko Lapansi, zomwe zingachititse munthu kuganiza kuti Mwezi suzungulira. Koma umazungulira: Mwezi umazungulira kamodzi pa nsonga yake pa ulendo uliwonse wozungulira Dziko Lapansi. Kulumikizana kumeneku, kotchedwa kulumikizana kwa kuzungulira chifukwa cha mphamvu za mafunde okoka, n’kumene kumachititsa kuti nthawi zambiri tione mbali yomweyo ya Mwezi, m’malo moona mbali zonse motsatizana.
Mbali yoyang’ana kwina nthawi zambiri imatchedwa mbali yakutali. Sili mumdima nthawi zonse. Kuwala kwa Dzuwa kumafika pamalo ambiri a Mwezi pa nthawi zosiyanasiyana m’kayendedwe ka Mwezi, ngakhale kuti zigwa zina zakuya za m’mbali za kumpoto ndi kum’mwera kwa Mwezi zimakhala mumdima nthawi zonse. Maonekedwe a kanjira ka Mwezi, kuzungulira kwake ndiponso kugwedezeka kwake kooneka pang’ono zonse zimathandiza kufotokoza zimene timaona.
Kuzungulira kamodzi pa ulendo uliwonse
Mwezi umatenga masiku 27.32166 kuti uzungulire kamodzi poyerekezera ndi nyenyezi zakutali, ndipo masiku 27.32166 kuti uziyende kamodzi mozungulira Dziko Lapansi. Popeza nthawi zimenezi n’zofanana, mbali yomweyo ya Mwezi imapitiriza kuyang’ana ku dziko lathu. Mwezi ukadapanda kuzungulira n’komwe, kusintha kwa malo ake m’kanjira kake kukanachititsa kuti tione mbali zosiyanasiyana za pamwamba pake. M’malo mwake, umazungulira mosalekeza pamene ukuyenda, mogwirizana ndi kanjira kake.
Chitsanzo chodziwika n’kuyenda mozungulira munthu uku mukumuyang’ana. Muyenera kutembenuka kamodzi pa ulendowo, ngakhale kuti munthu amene mukumuyang’anayo amaona mbali yomweyo ya mutu wanu nthawi yonseyo. Sizivuta kuzindikira kuzungulira kwa Mwezi chifukwa kulibe chizindikiro chilichonse pa Dziko Lapansi chimene chingathandize kuona kuzungulirako mosavuta usiku ndi usiku.
Nthawi ya masiku 27.32166 yomwe Mwezi umatenga pozungulira kamodzi si nthawi yochoka pa mwezi wathunthu kufika pa mwezi wathunthu wotsatira. Kayendedwe kameneka ka magawo a Mwezi kamatenga masiku 29.53059 chifukwa pamene Mwezi ukuzungulira Dziko Lapansi, dongosolo la Dziko Lapansi ndi Mwezi nalonso limayenda mozungulira Dzuwa. Mwezi uyenera kuyenda mtunda wowonjezera pang’ono utamaliza ulendo umodzi kuti ubwerere pamzere womwewo wa Dzuwa ndi Dziko Lapansi. Kalozera wa magawo a Mwezi akufotokoza mmene kusintha kwa ngodya pakati pa Dzuwa, Dziko Lapansi ndi Mwezi kumachititsira magawo amene timaona.
Mmene mphamvu za mafunde okoka zinagwirizanitsira kuzungulira kwa Mwezi
Kulumikizana kwa kuzungulira chifukwa cha mphamvu za mafunde okoka kumachitika mphamvu yokoka ikamakhudza chinthu chozungulira kwa nthawi yaitali. Mphamvu yokoka ya Dziko Lapansi imakoka kwambiri mbali ya Mwezi yoyandikana nalo kuposa mbali yakutali. Kusiyana kumeneku kumatambasula Mwezi pang’ono, n’kupangitsa kuti mawonekedwe ake asinthe chifukwa cha mphamvu za mafunde okoka. Pamene kuzungulira kwa Mwezi ndi kanjira kake zinali zisanagwirizane, kusinthaku sikunali pa mzere umodzi ndendende ndi njira yapakati pa Dziko Lapansi ndi Mwezi. Mphamvu yokoka yochokera pamenepa inasintha kuzungulira kwa Mwezi, pamene kukangana kwa mkati kunachititsa kuti mphamvu yozungulira ichepe.
M’kupita kwa nthawi, zotsatira zimenezi zinachedwetsa kuzungulira kwa Mwezi mpaka utayamba kuzungulira kamodzi pa ulendo uliwonse. Mu mkhalidwe umenewu wa kayendedwe kogwirizana, kusintha kwa mawonekedwe a Mwezi chifukwa cha mphamvu za mafunde okoka kumakhalabe pafupi ndi mzere wopita ku Dziko Lapansi, moti mphamvu yobwerezabwereza imene inkasintha kuzungulira kwake imachepa kwambiri. Kulumikizana kwa kuzungulira si mphamvu yapadera imene imasunga mbali imodzi ya Mwezi ili pomwepo; ndi zotsatira zokhazikika za kuzungulira, mphamvu yokoka ndiponso kutayika kwa mphamvu.
Mphamvu za mafunde okoka zikupitirizabe kukhala zofunika m’dongosolo la Dziko Lapansi ndi Mwezi. Mwezi ukuchoka pa Dziko Lapansi pa liwiro la pafupifupi 3.8 cm pachaka. Izi zimachitika chifukwa cha kugwirizana kwa mphamvu za mafunde okoka, komwe kumasamutsa mphamvu ya kayendedwe ka kuzungulira m’dongosololi. Kuyenda kwake kwenikweni sikungathe kuoneka poona kamodzi kokha, koma kumagwirizanitsa kuzungulira kokhazikika kwa Mwezi ndi kusinthana kosalekeza pakati pa kanjira ndi kuzungulira.
Mbali yakutali si mbali yamdima
Mbali yakutali ndi mbali chabe ya Mwezi imene imayang’ana kutali ndi Dziko Lapansi. Imalandira kuwala kwa Dzuwa mofanana ndi mbali yoyandikana nafe pamene Mwezi ukuzungulira dziko lathu. Mwezi ukakhala wathunthu, mbali yoyandikana nafe imaunikiridwa ndipo mbali yakutali nthawi zambiri imakhala itatembenukira kutali ndi Dzuwa; mwezi ukakhala watsopano, mbali yakutali imaunikiridwa pamene mbali yoyandikana nafe nthawi zambiri imakhala mumdima. Kayendedwe kameneka kamasinthasintha pamene Mwezi ukudutsa m’magawo ake.
Komabe, pali chinthu chimodzi chofunika kudziwa: si malo onse pa Mwezi amene amasinthasintha pakati pa kuwala kwa Dzuwa ndi mdima. Pafupi ndi nsonga zakumpoto ndi zakumwera za Mwezi, Dzuwa limakhala lotsika pamwamba pa chizimezime. Pansi pa zigwa zina zakuya pamakhala chitetezo chachikulu kuchokera ku mphepete mwake moti kuwala kwa Dzuwa sikufikako n’komwe, ndipo malowa amakhala mumdima nthawi zonse. Malowa apadera amachitika chifukwa cha mawonekedwe a malo ake ndiponso ngodya yotsika ya Dzuwa, osati chifukwa chakuti ali mbali yakutali.
Choncho mawu akuti “mbali yamdima ya Mwezi” angasocheretse. Nthawi zina amagwiritsidwa ntchito mwamwayi kutanthauza mbali yakutali, koma sakufotokoza mbali imene silipeza kuwala kwa Dzuwa. Kuti muone mmene masiku ndi nthawi za magawo a Mwezi zimasinthira m’kayendedwe kake, gwiritsani ntchito kalendala ya magawo a Mwezi ya mwezi uliwonse.
Kugwedezeka pang’ono kumavumbula mbali ina ya pamwamba pake
Tikayang’ana Mwezi kwa nthawi yaitali, sitimaona theka lake lenileni lokha. Kanira ka Mwezi n’kakopindika pang’ono, choncho liwiro lake m’kanjira limasintha: umayenda mofulumira kwambiri ukakhala pafupi kwambiri ndi Dziko Lapansi, ndipo umayenda pang’onopang’ono ukakhala patali. Liwiro lake lozungulira limakhalabe pafupifupi losasintha, motero kusintha kwa liwiro la kanjira kumachititsa Mwezi kuoneka ngati ukugwedezeka pang’ono kuchokera mbali ina kupita ina. Kuyenda kooneka kumeneku kumatchedwa kugwedezeka kooneka kwa Mwezi potengera kutalika kwake kwa kanjira.
Kugwedezeka kooneka kwa Mwezi potengera kutalika kwake kumpoto kapena kum’mwera kumachokera ku zinthu zina. Nsonga yozungulira ya Mwezi yapendekeka ndi madigiri 1.54 poyerekezera ndi kadulidwe ka kanjira ka Dzuwa, ndipo kanjira kake kapendekeka ndi madigiri 5.14 poyerekezera ndi kadulidwe kameneka. Ngodya zonsezi zimathandiza anthu oonera kuona pang’ono kupitirira nsonga yakumpoto kapena yakum’mwera ya Mwezi pa mbali zosiyanasiyana za ulendo wake. Mtunda wa Mwezi ndi malo amene munthu ali pa Dziko Lapansi nazonso zimasintha pang’ono mmene amaonekera.
Kugwedezeka kooneka kwa Mwezi sikuchititsa kuti mbali yonse yakutali ioneke nthawi imodzi. Kumathandiza anthu oonera kuti azitha kuona pang’ono mbali ina ya m’mphepete mwake pakapita nthawi. Zonse pamodzi, pafupifupi 59 percent ya pamwamba pa Mwezi ingathe kuoneka kuchokera pa Dziko Lapansi nthawi ina, ngakhale kuti pa nthawi iliyonse sioneka yoposa theka. Kuonekera pang’onopang’ono kumeneku n’kumene kumachititsa kuti mapu atsatanetsatane a pamwamba pa Mwezi afike kupitirira mbali imene imaoneka ili pakati tikauona bwinobwino.
Zimene mungazindikire muli pa Dziko Lapansi
Njira yabwino yoonera zotsatirazi ndiyo kufananitsa chinthu chodziwika chomwe chili pafupi ndi m’mphepete mwa Mwezi pa masiku osiyanasiyana. Kugwedezeka kooneka kwa Mwezi kumasuntha m’mphepete mwake pamene ukuoneka, choncho chigwa kapena chigwa chamdima chapafupi ndi m’mphepete chingaoneke bwino kwambiri tsiku lina kuposa tsiku lina. Kusinthaku n’kovuta kuzindikira popanda telesikopu kapena mabinokula, ndipo kusintha kwa mmene Mwezi wayang’anira kumwamba kungapangitsenso kuyerekezera kukhala kovuta. Kumbukirani chinthu chimodzimodzi ndipo yerekezerani zithunzi zimene zaoneka pa magawo ofanana a Mwezi.
Mmene Mwezi umaonekera zimadalira nthawi imene mukuuyang’ana komanso malo amene muli pa Dziko Lapansi. Dashibodi ya Mwezi ya mzinda imasonyeza gawo ndi kuwala kwa Mwezi kwa m’dera lanu, nthawi imene Mwezi utuluka ndi kuloŵa, kutalika kwake pamwamba pa chizimezime ndi azimuth, mtunda wake, ndiponso mmene thambo lilili mogwirizana ndi nyengo ya m’dera lanu. Pokonzekera, kalozera wa nthawi yabwino yoona Mwezi akufotokoza mmene gawo la Mwezi ndi mmene zinthu zilili m’dera lanu zimakhudzira nthawi imene umaoneka pamwamba pa chizimezime. Kuzungulira kwa Mwezi kogwirizana ndi kanjira kake kumafotokoza chifukwa chake mbali yake yodziwika imakhalabe yoyang’ana kwa ife; kugwedezeka kooneka kwa Mwezi kumathandiza anthu oleza mtima kuona pang’ono mbali ina kupitirira m’mphepete mwake.