Supermoon jechuun ji’a guutuu yeroo Ji’i gara Lafaatti dhihoo ta’etti mul’atudha. Maqaan waamicha kun wantoota lama yeroo tokkotti ta’an ibsa: Ji’i marsaa ji’a guutuu keessa jira, akkasumas naannoo kutaa orbiitii isaa Lafaatti dhihoo ta’e keessa jira. Kun Ji’i tasa guddata jechuu miti; akkasumas gosa marsaa ji’aa adda ta’e miti. Marsaaleen Ji’aa akkaataa irra deddeebi’amu hordofu; qajeelfama kana keessatti marsaan Ji’aa akkamitti akka hojjetu ibsameera.
Jechi kun faayidaa qabaachuu danda’a, yoo samii keessatti jijjiirama ajaa’ibsiisaa ta’e waadaa galchuu jedhamee hin fudhatamne. Ji’i guutuun dhihoo jiru daayameetira mul’ataa guddaa qaba, akkasumas kan fagoo jiru caalaa ifa ta’ee mul’achuu danda’a, garuu garaagarummaan isaa suuta suutaan mul’ata. Bakki Ji’i jiru, qarqara lafaa naannoo sanaa, haalli qilleensaa fi qindaa’inni kaameraa hundi wanta namni argu irratti dhiibbaa qabu.
Perijii fi ji’i guutuun taateewwan adda addaati
Ji’i orbiitii boca ovoolii qabuun Lafa naanna’a; kanaafuu fageenyi isaa ni jijjiirama. Bakki orbiitii tokko keessatti isa hunda caalaa dhihoo ta’e perijii jedhama; inni isa irraa hunda caalaa fagoo ta’e immoo apojii jedhama. Fageenyi idilee yeroo perijiitti tilmaamaan kilomeetira 363,300, yeroo apojiitti immoo kilomeetira 405,500 dha; fageenyi giddugaleessaa Lafa fi Ji’a gidduu jiru kilomeetira 384,400 dha. Kun fageenya giddugala Lafaatii hanga giddugala Ji’aatti jiruudha; lafa irra dhaabbatanii hanga fuula Ji’aa jiru kan safaramu miti.
Ji’i guutuun garuu marsaa dha: fuulli Ji’aa gara Lafaatti garagale Aduun guutummaatti jechuun ni danda’ama ifa godha. Marsaan guutuun guyyaa 29.53059 keessatti al tokko deebi’a; Ji’inis urjiilee wajjin wal bira qabamee Lafa marsuuf guyyaa 27.32166 fudhata. Marsaaleen kun waan adda addaa ta’aniif, ji’i guutuun yeroo hunda bakka orbiitii tokko irratti hin uumamu. Yeroo tokko tokko perijiitti dhihoo ta’a; yeroo biraa immoo baay’ee irraa fagaata.
Garaagarummaan kun ji’i guutuun hundi ofumaan supermoon kan hin taane maaliif akka ta’e ibsa. Fageenyi Ji’aa hiika murtaa’e tokko guutuuf taateewwan lamaan yeroo walitti dhihoo ta’etti uumamuu qabu. Fakkeenyaaf, ji’i guutuun 24 December 2026 irratti mul’atu fageenya kilomeetira 356,927 irratti argama; kun daangaa supermoon marsariitii kanaa keessatti argama. Fakkeenya murtaa’aa kana booddee guyyaa argachuuf kaalaandarii marsaa Ji’aa fayyadami.
Hammam guddaa fi ifa ta’a?
Fageenyi guddina mul’ataa ilaalcha irratti hundaa’uun jijjiira. Wanti dhihoo jiru wanta fageenya irratti argamu sana caalaa kutaa ilaalcha kee keessaa guddaa ta’ee mul’ata. Fageenya perijii fi apojii idilee fayyadamuun, daayameetirri mul’ataa Ji’aa yeroo perijiitti yeroo apojiitti caalaa tilmaamaan 12% guddaa dha. Bal’inni diskii isaa mul’atu immoo tilmaamaan 24% guddaa dha. Walbira qabamni kun daangaa fageenyaa orbiitii idilee ibsa; garaagarummaa ji’oota guutuu lama hunda gidduu jiru miti.
Ji’i guutuun dhihoo jiru ifa ta’ee mul’achuu danda’uuf sababa qaamaa illee jira: ifni aduu Ji’a irraa calaqqisu gara Lafaatti yeroo imalu bal’ina guddaa irratti faca’a; kanaaf fageenyi yeroo dabalu ifni xiqqaan lafa murtaa’e tokko irra ga’a. Walbira qabama yaadaan qindaa’e keessatti, jijjiirama ifa fuulaa fi haala ilaalchaa dhiisuun, ifni tilmaamaan faallaa iskuweerii fageenyaa wajjin jijjiirama. Daangaa fageenyaa kilomeetira 360,000 asitti fayyadame irratti, ji’i guutuun tokko kan fageenya giddugaleessaa kilomeetira 384,400 irratti argamu caalaa tilmaamaan 7% bal’ata, akkasumas ifa tilmaamaan 14% caalaa argata.
Lakkoofsonni kun ija qullaa keetiin Ji’i 7% guddaa ta’ee akka mul’atu waadaa galuu miti. Garaagarummaan supermoonii fi ji’a guutuu idilee gidduu jiru walbira qabama kallattiin malee murteessuun ulfaataa ta’uu danda’a. Suuraan kaameraa fuula dheeratu fayyadamuun, wanta dursee dhihoo jiru itti dabaluun ykn sirriitti furmaata kaa’uudhaan bifa baay’ee ajaa’ibsiisaa kennuu danda’a. Suuraaleen qindaa’ina kaameraa adda addaatiin kaafaman ragaa amanamaa guddina Ji’i samii keessatti mul’ate hin ta’an.
Hiikawwan supermoon maaliif garaagarummaa qabu
Supermoon jecha beekamaa dha; garuu gosa saayinsii urjii ifatti qindaa’ee hiika bakka hundatti tokko ta’e qabu miti. Ibsi tokko tokko ji’a guutuu perijiitti dhihoo ta’e irratti xiyyeeffata; kan biraan daangaa fageenyaa kaa’a ykn dhihoo ta’uu isaa akka kutaa bal’ina orbiitii Ji’aa tokkootti ibsa. Kanaafuu, kaalaandarii fi barruuleen adda addaa ji’oota guutuu adda addaa supermoon jedhamanii moggaasuu danda’u; garuu waa’ee bakka Ji’i dhugumaan jiru irratti walii hin dhaban. Seera adda addaa qofa fayyadamaa jiraachuu malu.
Walqixxummaa argamsiisuuf, marsariitiin kun supermoon jechuun ji’a guutuu fageenyi giddugala Lafaatii kilomeetira 360,000 gadi ta’e ibsa. Daangaan kun murtaa’aa fi kanneen biroo caalaa dhiphaa dha: fageenyi perijii idilee tilmaamaan kilomeetira 363,300 waan ta’eef, ji’i guutuun hundi perijiitti dhihoo ta’e ulaagaa kana hin guutu. Hiika marsariitii kanaa kan wal simuun, micromoon jechuun ji’a guutuu fageenyi isaa kilomeetira 405,000 caaluudha.
Kanaafuu, maqaan moggaafame fageenya duuba isaa jiru caalaa odeeffannoo xiqqaa kenna. Yeroo ibsaawwan walbira qabdu, ji’a guutuu irratti akka ta’e, fageenyi akkamitti akka safaramu, akkasumas daangaan akkamii akka hojii irra oolu ilaali. Maqaaleen ji’a guutuu aadaa, kan akka Ji’a Midhaan Sassaabuu ykn Ji’a Adamsituu, aadaa moggaasaa biraa ibsu; fageenya irratti hin hundaa’an. Waa’ee mata duree kanaa adda ta’eef qajeelfama maqaa ji’a guutuu ilaali.
Supermoon aduu dhoksuu miti
Supermoon aduu dhoksuu hin fidu. Lamaan isaanii iyyuu qindaa’ina Aduun, Lafaafi Ji’aa wajjin wal qabatu; garuu aduu dhoksuuf haalli dabalataa barbaachisa: Ji’i gaaddisa Lafaatiin keessa darbuu qaba. Orbiitiin Ji’aa dirree orbiitii Lafaatiin Aduu naanna’u wajjin wal bira qabamee tilmaamaan digrii 5.14 jallata; kanaafuu ji’oonni guutuun baay’een gaaddisa sana irraa ol ykn gadi darbu. Qindaa’inni yeroo Ji’i bakka orbiitiin wal qaxxaamuru dhihoo jiru qofa sirriitti walitti dhufuu yoo danda’e aduu dhoksuun uumamuu danda’a.
Ji’i guutuun dhihoo jiru yoo qindaa’inni barbaachisu uumame aduu dhoksuu wajjin wal yeroo tokkotti ta’uu danda’a; garuu dhihoo ta’uun qofti gahaa miti. Akkasumas, aduu dhoksuun hiika fageenya irratti hundaa’e jalatti Ji’i sun ofumaan supermoon ta’a jechuu miti. hordoftuun aduu dhoksuu Ji’aa taateewwan aduu dhoksuu hordofa; isaan sababoota Ji’a ilaaluuf ta’an keessaa kan addaati.
Yeroo ilaaltu maal hubachuu qabda
Yeroo Ji’i qarqara lafaa dhihoo jiru, yeroo baay’ee baay’ee guddaa fakkaata. Miirri beekamaan kun “saffisa mul’ataa Ji’aa” jedhama; galgala sana keessatti Ji’i baay’ee gara Lafaatti dhihaateera jechuun ragaa miti. Orbiitiin isaa kan fidu jijjiiramni guddina mul’ataa dhugaa dha; garuu dhiibbaan qarqara lafaa ilaalcha addaa dha. Qormaata salphaa tokko gochuuf, wanta xiqqaa tokko harka diriirsanii qabachuun Ji’a yeroo adda addaatti mul’atuun isaa walbira qabi; guddina isaa yaadannoo qofa irraa hin murteessin.
Walbira qabama faayidaa qabuuf, bakka tokko irraa kaafamanii, laayinsii fi qindaa’ina suuraa walfakkaataa qaban ji’oota guutuu lama ilaali; yookaan tartiiba tokko keessatti mallattoo safaraa ifa ta’e qabuun walbira qabi. Kaayyoon kee diskii Ji’aa qofa guddina isaatiin madaaluu yoo ta’e, qarqara lafaa fi wantoota fuulduraa walbira qabama keessaa baasii. Aara qilleensaa keessa darbuun Ji’a gadi jiru bifa burtukaanaa ykn diimaa fakkeessuu danda’a; garuu halluun sun ifni qilleensa baay’ee keessa darbuun dhufa, Ji’i dhihoo ta’uu irraa miti.
Wanti sirriitti eegamuu qabu guddina mul’ataa fi ifa keessatti jijjiirama xiqqoo ta’uu isaati; kun fageenya dhugaa Ji’aa irratti hundaa’a, haalota ilaalchaatiin immoo ni laafata. Fageenya beekuun, maqaa waamichaa qofa irratti hirkachuu mannaa, supermoon hubachuun salphaa taasisa; akkasumas geomeetirii orbiitii fi akkaataa suuraaleen fi ilaalchi jijjiirama sana guddisan adda baasuuf gargaara.