ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਹਿਲਾਲ ਦਾ ਚੰਦ: ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ

ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਪਤਲਾ ਜਿਹਾ ਹਿਲਾਲ ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਈਦ ਅਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਦਾ ਆਗਮਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ। ਪਰ ਹਿਲਾਲ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਆਕਾਸ਼ੀ ਤਾਰੀਖ਼-ਮੋਹਰ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਦੇਖ ਸਕੇ। ਇਹ ਦਿਸੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਚੰਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਥਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਏ ਨਿਯਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਿਜਰੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ 12 ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਹਿਲਾਲ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਛੋਟਾ ਚੰਦਰ ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਲੈਅ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਲੈਅ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਦੀ ਹੈ।

ਨਵਾਂ ਚੰਦ, ਪਹਿਲਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਿਲਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਚੰਦ ਉਹ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੰਯੋਗ ਵੇਲੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ-ਵ੍ਰਿਤੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਇਕਸਾਰਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਚੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਉਲਟ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪਤਲੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਜਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸਲਾਮੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹਿਲਾਲ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਘਟਨਾ ਹੈ: ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਵਧਦਾ ਚੰਦ ਦਿਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਪਿੱਛੋਂ ਪੱਛਮੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਲਾਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਿਲਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੋਗ ਇੱਕ ਗਣਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਲ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਦਿੱਖ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਥਾਨਕ ਨਿਰੀਖਣ-ਸਥਿਤੀ ਹੈ।

ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੇ ਸਹੀ ਸਮਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ-ਕਲਾ ਕੈਲੰਡਰ ਵੇਖਦੇ ਸਮੇਂ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਹਿਲਾਲ ਦਿਸੇਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਵੀ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਖਗੋਲੀ ਨਵੇਂ ਚੰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਔਸਤ ਅੰਤਰਾਲ 29.53059 ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹੋਣੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਲਾਮੀ ਮਹੀਨੇ 29 ਜਾਂ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਦਸ਼ਮਲਵ ਵਾਲੀ ਮਿਆਦ ਦੇ।

ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਹਿਲਾਲ ਦੇਖਣੇ ਵਧੇਰੇ ਔਖੇ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

ਸੰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਘਿਆ ਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਚੰਦ ਦੀ ਉਮਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੱਖ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸੂਰਜੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਹਨੇਰਾ ਹੁੰਦੇ ਸਮੇਂ ਹਿਲਾਲ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਪਰ ਹੋਵੇ।

ਚੰਦ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਵਿਚਲਾ ਕੋਣ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਹਿਲਾਲ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਪਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਰੁੱਤ ਇਸ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਉਮਰ ਦੇ ਦੋ ਹਿਲਾਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

ਇੱਥੇ ਮੱਧਮ ਪੈਂਦੀ ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲਹਿਣ ਵਿਚਕਾਰ ਦੌੜ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਕਾਸ਼ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾਲ ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਡੁੱਬ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਅਤੇ ਚੰਦ ਡੁੱਬਣ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਦਿੱਖਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। ਧੂੜ, ਨਮੀ, ਪਤਲੇ ਬੱਦਲ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸਾਫ਼ਗਾਈ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਤਜਰਬਾ—ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਹਿਲਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇਵੇ।

ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਹੱਦ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ

ਧਾਰਮਿਕ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਮ ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੱਕ ਦੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਿਲਾਲ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੇ ਐਲਾਨ ਦਾ ਸਬੰਧ ਉਸ ਦਿਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਵਾਲੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਨਾਗਰਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੱਕ ਨਾ ਬਦਲੇ।

ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਪਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਰਵਾਇਤ ਵਿੱਚ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ 29ਵੇਂ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵਾਂ ਹਿਲਾਲ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਦਰਸ਼ਨ ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸੇ ਸ਼ਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਿਲਾਲ ਨਾ ਦਿਸੇ, ਤਾਂ ਮੁੱਕ ਰਿਹਾ ਮਹੀਨਾ 30 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਵਾਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਹੀ ਸ਼ਰਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਵੀ ਫ਼ਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਕੁਝ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਅਪਣਾਏ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੂਰਬੀਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਗਣਨਾਵਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੰਦ ਦੀ ਗਣਨਾ ਗ਼ਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਿਰੀਖਣ-ਸਥਿਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੇ ਮਾਪਦੰਡ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਰਮਜ਼ਾਨ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਖਿਸਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ

ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਾ ਖਿਸਕਣਾ ਸਿੱਧਾ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਔਸਤ ਚੰਦਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ, 12 × 29.53059 = 354.36708 ਦਿਨ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਸਲ ਸਾਲ 354 ਜਾਂ 355 ਪੂਰੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ 365¼ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਰ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਲਗਭਗ 11 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਅਗਲੀ ਵਾਰੀ ਰਮਜ਼ਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ 10 ਜਾਂ 11 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ 33 ਸੂਰਜੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੇ ਰੁੱਤੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ: ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਰਮਜ਼ਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਲਾ ਰਮਜ਼ਾਨ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਜੋੜ ਕੇ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਚੰਦ-ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਧੂ ਮਹੀਨਾ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਖ਼ਾਸ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ; ਇਸਲਾਮੀ ਧਾਰਮਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਚੰਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਰਮਜ਼ਾਨ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਖਣੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕੋ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਲੰਮੇ ਵਰਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ। ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਰੁੱਤ ਨਹੀਂ।

ਹਿਲਾਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਣਨਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਕੈਲੰਡਰ

“ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ” ਸ਼ਬਦ ਇੱਕੋ 12-ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੀਖਣ-ਆਧਾਰਿਤ ਤਰੀਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਹਿਲਾਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲੀ ਗਣਨਾਵਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਕਦੇ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਹਿਲਾਲ ਦਿਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਸੰਯੋਗ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਜਾਂ ਚੰਦ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕੋਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਸਾਰਣੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਅਧਿਕ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅੰਕਗਣਿਤੀ ਪੈਟਰਨ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕੈਲੰਡਰ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਮ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ, ਪਰ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਤਾਰੀਖ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਹ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਥਾਂ ਜਾਂ ਰਵਾਇਤ ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਗਣਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਖਗੋਲੀ ਗਣਨਾਵਾਂ ਇਹ ਦੱਸ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਚੰਦ ਕਿੱਥੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਿਹੜੇ ਸਬੂਤ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਕੈਲੰਡਰ ਐਪ ਦੀ ਹਿਜਰੀ ਤਾਰੀਖ਼, ਦਿੱਖ ਦੀ ਪੇਸ਼ੀਨਗੋਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਐਲਾਨ—ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਤ, ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰੋ ਕਿ ਹਰ ਇੱਕ ਅੰਕਗਣਿਤੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ, ਖਗੋਲੀ ਮਾਪਦੰਡ ਜਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਬੇਲੋੜੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਿਲਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ

ਕਿਸੇ ਆਮ ਚੰਦਰਮਾ-ਕਲਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਨਿਰੀਖਣ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮ ਸਮੇਤ ਚੰਦ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਉਚਾਈ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਚੰਦ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਖੋਜ ਵਰਤੋ। ਇਹ ਵਿਹਾਰਕ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਚੰਦ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਹਾਲਾਤ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਹ ਹਿਲਾਲ ਦੀ ਦਿੱਖ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਲੰਡਨ ਚੰਦ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਲੰਡਨ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜਿਓਮੈਟਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਰਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨੇੜਲੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੀਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਨਾ ਢੱਕਣ। ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਦੂਰਬੀਨ ਜਾਂ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਕਦੇ ਵੀ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਨਾ ਕਰੋ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਚੰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਕਾਰ ਕਿਉਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਚੱਕਰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ, ਨਿਰੀਖਣ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਦਰਜ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਹਾਇਕ ਯੰਤਰ ਵਰਤਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਸੰਦਰਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿੱਤੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲੋਂ ਨਿਰੀਖਣ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਰੱਖੋ। ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿਲਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ। ਸੰਭਵ ਝਲਕ ਦਾ ਵੀ ਸਬੰਧਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਵਰਤ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਉਸ ਅਥਾਰਟੀ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਐਲਾਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ ਜਿਸ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਤੁਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋ।