ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧੀ ਲਗਭਗ 18 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਰੀ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਂ ਜਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਜਿਆਮਿਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਾਰੋਸ ਚੱਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲਾਹੇਵੰਦ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਈ ਅਧੂਰੀਆਂ ਲੈਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ ਮੇਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਾਰੋਸ ਲਗਭਗ 18 ਸਾਲ, 11 ਦਿਨ ਅਤੇ 8 ਘੰਟੇ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੱਕੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਮੁੜ ਲੱਗੇਗਾ। ਵਾਧੂ ਘੰਟੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜਿਆਮਿਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹਰ ਦੁਹਰਾਅ ਨਾਲ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਫ਼ਰਕ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਕਲਾਂ ਦੀ ਬੇਅੰਤ ਲੜੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਸੰਪਰਕ ਸਮੇਂ, ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੋਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਡੂੰਘੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗ੍ਰਹਿ-ਸਥਿਤੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਮੇਲ ਖਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ
ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਹੇਵੰਦ ਚੱਕਰ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕਲਾ-ਚੱਕਰ, ਜਾਂ ਸਿਨੋਡਿਕ ਮਹੀਨਾ, ਔਸਤਨ 29.53059 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਤੱਕ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਨਵਾਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਹੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣਾ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ।
ਦੂਜੀ ਘੜੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੱਖੀ ਤਲ 5.14 ਡਿਗਰੀ ਕੋਣ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ-ਵ੍ਰਿਤ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕ੍ਰਾਂਤੀ-ਵ੍ਰਿਤ ਉਹ ਤਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਲ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਮਾ ਇਸ ਤਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਗੰਢਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਸਹੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਗੰਢ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਗੰਢ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਉਸੇ ਗੰਢ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਡ੍ਰੈਕੋਨਿਕ ਮਹੀਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 27.21 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੈ।
ਤੀਜੀ ਘੜੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਭੂ-ਉਪਕੇਂਦਰ, ਅਰਥਾਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਬਿੰਦੂ, ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਐਨੋਮੈਲਿਸਟਿਕ ਮਹੀਨਾ ਲਗਭਗ 27.55 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਰੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦਿਸਣ ਵਾਲੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕੱਖ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਘੜੀ ਦਾ ਦੁਹਰਾਅ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਮਹੀਨੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਗੰਢਾਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਉਪਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਮਹੀਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕਦਾ।
18 ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ
ਸਾਰੋਸ ਇਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 223 ਸਿਨੋਡਿਕ ਮਹੀਨੇ ਲਗਭਗ 242 ਡ੍ਰੈਕੋਨਿਕ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ 239 ਐਨੋਮੈਲਿਸਟਿਕ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੰਦਰਮਾ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਗੰਢ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਥਾਂ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਔਸਤ ਕਲਾ-ਚੱਕਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਰਤ ਕੇ ਇੱਕ ਲਾਹੇਵੰਦ ਗਿਣਤੀ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: 223 × 29.53059 ਦਿਨ = 6,585.32157 ਦਿਨ। ਦਸ਼ਮਲਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ, 0.32157 ਦਿਨ, ਲਗਭਗ 7 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 43 ਮਿੰਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ “18 ਸਾਲ, 11 ਦਿਨ ਅਤੇ 8 ਘੰਟੇ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿੰਨੇ ਅਧਿਕ ਸਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ 11 ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਗਭਗ 10 ਦਿਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਲਗਭਗ ਮੇਲ ਹੈ, ਕੋਈ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਸਾਂਝਾ ਗੁਣਜ ਨਹੀਂ। ਗੰਢ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਦੇ ਪਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਲ ਸਮਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਔਸਤ ਸਾਰੋਸ ਮਿਆਦ ਜੋੜ ਦੇਣਾ, ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਸਮੇਂ ਗਿਣਨ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ: 223 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ। ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਸਾਰੋਸ ਪਰਿਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਗਲਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਖਿਸਕਦਾ ਹੈ
ਦਿਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਵਾਧਾ ਭੂਗੋਲ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲਾ ਸਾਰੋਸ ਅੰਤਰਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਧਰਤੀ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ 8 ਘੰਟੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅਗਲੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦਾ ਖੇਤਰ ਲਗਭਗ 120 ਡਿਗਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਅਗਲਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਉਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪਹਿਲੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸਥਾਨ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਆਪਣੀ ਉਹੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਹਟ ਚੁੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਰਾਹ ਉੱਤਰ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀ ਖਿਸਕਦਾ ਹੈ।
ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਪੂਰਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤੰਗ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਘਟਨਾ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਖਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਾਰੋਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਤਰਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਐਕਸੇਲੀਗਮੋਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ 54 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਧੂ ਘੰਟੇ ਮਿਲ ਕੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਫਿਰ ਵੀ ਬਿਲਕੁਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਗ੍ਰਹਿਣ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
ਇੱਕ ਸਾਰੋਸ ਲੜੀ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਰੋਸ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਾਲ ਹੈ; ਲੜੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੜੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਲੜੀਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੱਕੋ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੋਣ।
ਹਰ ਲੜੀ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੰਢ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਫ਼ਰਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਲੜੀ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਇਆ-ਛਾਂ, ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਦੀ ਛਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸੇ, ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਡੂੰਘੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੰਡਿਤ, ਤੇ ਕੁਝ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਹ ਲੰਘਣ ਹੋਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੜੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਛਾਇਆ-ਛਾਂ ਵਾਲੇ, ਖੰਡਿਤ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਰਕ ਇਸ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਦਿੱਖ ਵਾਲਾ ਪਿਛੋਕੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੋਸ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੰਮਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਅ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵੀ ਖੰਡਿਤ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਦਲਦੀ ਜਿਆਮਿਤੀ ਨਾਲ ਲੜੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਪੂਰਨ, ਕੜੇ-ਵਰਗਾਕਾਰ ਜਾਂ ਸੰਕਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਸਮਾਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਪੁਰਾਤਨ ਨਿਰੀਖਕ ਕੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ
ਬਾਬਲੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਦੇ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਲਏ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕੱਖੀ ਗਤੀ ਬਾਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕ ਸਮਝ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ। ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹ ਪਛਾਣਨਾ ਸੀ ਕਿ ਲੰਮੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਗਨ ਜਾਂ ਅਚਾਨਕ ਘਟਨਾ ਸਮਝਣਾ।
ਅਜਿਹੇ ਨਮੂਨੇ ਲੱਭਣ ਲਈ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਇੱਕ ਅਮਲੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਤ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਦਾ ਨਿਰੀਖਕ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪੂਰਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਤੰਗ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਮੌਸਮ, ਦਿਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਥਾਨਕ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਥਾਵਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।
ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ ਨਿਰੀਖਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਰਾਹ ਦੀ, ਜਾਂ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਪੂਰਨ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਸਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਿਆਮਿਤੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੋਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਾਕਤ ਬਿਲਕੁਲ ਸਟੀਕਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ: ਇਹ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੰਬੰਧ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੁਤਵਾਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਥਿਊਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸਮਝੋ, ਪਰ ਵਾਅਦਾ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਕਰੋ
ਅਮਲੀ ਤੁਲਨਾ ਲਈ, ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਚੰਦਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਚੁਣੋ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਘਟਨਾ ਲੱਭੋ। ਜੇ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੋਸ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ। ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ: ਨੇੜਲੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੁਹਰਾਈ ਗਈ ਜਿਆਮਿਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਫ਼ਰਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਦਲਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
18 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੀ ਉਹੀ ਕੈਲੰਡਰ ਤਾਰੀਖ਼ ਸਿੱਧੀ ਹੀ ਨਾ ਲਿਖ ਲਵੋ। ਵਾਧੂ ਦਿਨ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਘੰਟੇ ਵੀ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੰਦਰ ਕਲਾ ਕੈਲੰਡਰ ਵਰਤੋ, ਫਿਰ ਛਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿਣ ਸੂਚੀ ਵੇਖੋ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਲਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇਗਾ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋਣ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਣ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਰੱਖੋ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਚੰਦਰਮਾ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਤੁਹਾਡੇ ਸਥਾਨਕ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਂਚਣ ਲਈ ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਨ, ਚੰਦ ਡੁੱਬਣ, ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਕੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਆਮਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇਖਣ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਦਰਮਾ ਤੁਹਾਡੀ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨੀਵਾਂ ਹੋਣ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੋਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਬੰਧਿਤ ਘਟਨਾ ਕਿਉਂ ਮੁੜ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।