ਅਸੀਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਇੱਕੋ ਪਾਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ

ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਲ ਤੱਕੋ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਉਹੀ ਵੱਡੇ ਧੱਬੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ: ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਹਰ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦਰਮਾ ਆਪਣੇ ਧੁਰੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਲਮੇਲ ਨੂੰ ਜਵਾਰੀ ਬੰਧਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਾ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲਗਭਗ ਉਹੀ ਅਰਧਗੋਲਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਉਲਟਲੇ ਅਰਧਗੋਲੇ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੂਰਲਾ ਪਾਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚੰਦਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ’ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤਹ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਡੂੰਘੇ ਖੱਡੇ ਸਦਾ ਲਈ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਕੱਖਾ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਇਸ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਆਭਾਸੀ ਡੋਲਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਇੱਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਲਈ ਇੱਕ ਚੱਕਰ

ਦੂਰਲੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ 27.32166 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ 27.32166 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿਆਦਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਦਾ ਲਗਭਗ ਉਹੀ ਪਾਸਾ ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਚੰਦਰਮਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਘੁੰਮਦਾ, ਤਾਂ ਕੱਖਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਸਾਨੂੰ ਦਿਸਦੇ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੱਖਾ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣਾ। ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁੜਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਦਾ ਉਹੀ ਪਾਸਾ ਦਿਸੇ। ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ ਇੰਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਤ-ਦਰ-ਰਾਤ ਇਸ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।

27.32166 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਘੁੰਮਣ-ਕਾਲ ਇੱਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਚੱਕਰ 29.53059 ਦਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਧਰਤੀ-ਚੰਦਰਮਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਹੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਕਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਕੋਣ ਸਾਨੂੰ ਦਿਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜਵਾਰੀ ਬਲਾਂ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਂਦਾ

ਜਵਾਰੀ ਬੰਧਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਪਿੰਡ ’ਤੇ ਗੁਰੂਤਾ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੁਰੂਤਾ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਦੂਰਲੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਿੱਚ ਕੇ ਲੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਰੀ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ ਅਤੇ ਕੱਖਾ ਦੀ ਗਤੀ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਗਾੜ ਧਰਤੀ-ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਰੂਤਵੀ ਬਲ-ਆਘੂਰਨ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਰੜ ਨੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ।

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਰਾਂ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ ਹੌਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਵਾਰੀ ਵਿਗਾੜ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਘੁੰਮਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਬਲ-ਆਘੂਰਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਰੀ ਬੰਧਨ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਬਲ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਘੁੰਮਣ, ਗੁਰੂਤਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਥਿਰ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।

ਧਰਤੀ-ਚੰਦਰਮਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਜਵਾਰੀ ਅਸਰ ਅੱਜ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜਵਾਰੀ ਪਰਸਪਰ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਾਰਨ ਕੋਣੀ ਸੰਵੇਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂਤਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਹਰ ਸਾਲ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3.8 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਹੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਇਹ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਣ ਨੂੰ ਕੱਖਾ ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।

ਦੂਰਲਾ ਪਾਸਾ ਹਨੇਰਾ ਪਾਸਾ ਨਹੀਂ

ਦੂਰਲਾ ਪਾਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਅਰਧਗੋਲਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੁਆਲੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨੇੜਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵੇਲੇ ਨੇੜਲਾ ਪਾਸਾ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰਲਾ ਪਾਸਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੱਸਿਆ ਵੇਲੇ ਦੂਰਲਾ ਪਾਸਾ ਰੌਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨੇੜਲਾ ਪਾਸਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਆਪਣੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ: ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਆਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ। ਧਰੁਵਾਂ ਨੇੜੇ ਸੂਰਜ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਡੂੰਘੇ ਖੱਡਿਆਂ ਦੇ ਤਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਕਾਰਨ ਇੰਨੇ ਢਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਦੇ ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਖੇਤਰ ਸਦਾ ਲਈ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਧਾਰਨ ਥਾਵਾਂ ਸਥਾਨਕ ਭੂ-ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਘੱਟ ਕੋਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ, ਦੂਰਲੇ ਪਾਸੇ ’ਤੇ ਹੋਣ ਦਾ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਲਈ “ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਪਾਸਾ” ਵਾਲਾ ਮੁਹਾਵਰਾ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੂਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਸ ਅਰਧਗੋਲੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ। ਚੱਕਰ ਦੌਰਾਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਮਹੀਨਾ-ਦਰ-ਮਹੀਨਾ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਵਰਤੋ।

ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਡੋਲਣਾ ਸਤਹ ਦਾ ਹੋਰ ਹਿੱਸਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ

ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਕੱਖਾ ਥੋੜ੍ਹੀ ਅੰਡਾਕਾਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਕੱਖੀ ਗਤੀ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਰ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਹੌਲੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਦਰ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੱਖੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਚੰਦਰਮਾ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਡੋਲਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਭਾਸੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਲਿਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਘੁੰਮਣ-ਧੁਰਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.54 ਡਿਗਰੀ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕੱਖਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 5.14 ਡਿਗਰੀ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਣ ਮਿਲ ਕੇ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਨੂੰ ਕੱਖਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿੰਦੂਆਂ ’ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਪਾਰ ਵੇਖਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਨਿਰੀਖਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਲਿਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪੂਰਾ ਦੂਰਲਾ ਪਾਸਾ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਝਾਤ ਮਾਰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਲਗਭਗ 59 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਲ ’ਤੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤਹ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਨਕਸ਼ੇ ਉਸ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਹੈ

ਇਸ ਅਸਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਰੀਖਾਂ ’ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੇੜੇ ਕਿਸੇ ਪਛਾਣਯੋਗ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ। ਲਿਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦਿਸਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਖਿਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿਨਾਰੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਖੱਡਾ ਜਾਂ ਹਨੇਰਾ ਮੈਦਾਨ ਇੱਕ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਤਾਰੀਖ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦਿਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਰਬੀਨ ਜਾਂ ਬਾਇਨਾਕੁਲਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਤੁਲਨਾ ਨੂੰ ਔਖਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵੇਲੇ ਲਏ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ।

ਦ੍ਰਿਸ਼ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਚੰਦਰਮਾ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਚੰਦ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਡੁੱਬਣ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਅਜ਼ਿਮੁਥ, ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮ ਸਮੇਤ ਆਕਾਸ਼ੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਚੰਦਰਮਾ ਵੇਖਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਕਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਹਾਲਾਤ ਦਿੱਖ-ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲਾ ਘੁੰਮਣਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਉਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਲਿਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਾਰ ਦਾ ਬਦਲਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।