Karabo e khutšoanyane e itšetlehile ka hore na palo e entsoe neng le hore na ke eng e nkoang e le khoeli e tiisitsoeng. Setšoantšo sa bohlokoa sa nako e itseng ke lenane la 2023: le ile la bala lisathalaete tsa tlhaho tse 285 tse tsejoang tse potolohang lipolanete tse robeli. Boholo ba tsona e ne e se lintho tse nyenyane tse tšoanang le Khoeli ea Lefatše. Li fapana ho tloha linthong tse nyenyane, tse se nang sebopeho se lekanang, ho ea mafatšeng a maholo ho feta Mercury, ’me li na le libaka le histori tse fapaneng haholo. Kaha litsebi tsa linaleli li ntse li sibolla le ho tiisa likhoeli tse nyenyane, kakaretso e se nang letsatsi e ka khelosa kapele.
Palo ea 2023, polanete ka polanete
Setšoantšong seo sa 2023, Mercury le Venus li ne li se na likhoeli tse tsejoang. Lefatše le ne le e-na le e le ’ngoe, Mars e ’meli, Jupiter 95, Saturn 146, Uranus 27 ’me Neptune 14. Ha lipalo tseo li kopanngoa, kakaretso ke 285. Hoo e ka bang likhoeli tsohle li ho lipolanete tse khōlō: Jupiter, Saturn, Uranus le Neptune li ne li e-na le likhoeli tse 282 tse tsejoang ka kakaretso, athe lipolanete tse ’nè tse ka hare li ne li e-na le tse tharo.
Tsena ke lipalo tsa lenane, eseng polelo ea hore polanete ka ’ngoe e na le palo e sa fetoheng le ea ho qetela ea likhoeli. Lipalo li ka fetoha ha litebello li senola lintho tse lerootho, ha lipatlisiso tse latelang li tiisa potoloho ea ntho, kapa ha boemo ba eona bo hlahlojoa bocha. Manane a fapaneng le ’ona a ka bontša matsatsi a fapaneng a ho qetela kapa mekhoa e fapaneng ea ho bala khoeli e le e tiisitsoeng. Ka hona, kakaretso ena e lokela ho utloisisoa e le likhoeli tse neng li tsejoa le ho baloa lethathamong lena la nako e itseng, eseng palo ea likhoeli tsohle tse teng.
Ho se lekane hona ho na le tlhaloso ea ’mele. Lipolanete tse khōlō li boima ho feta Lefatše haholo, ’me li khona ho boloka lintho tse ngata li ntse li potoloha; libakeng tsa tsona tse ka ntle ho boetse ho na le lihlopha tsa likhoeli tse nyenyane. Tse ngata ha li na sebopeho se lekanang ’me li tsamaea litseleng tse hōle kapa tse sekameng. Palo e khōlō ea likhoeli ha e bolele hore khoeli ka ’ngoe e tšoana le e khanyang, e chitja e bonoang Lefatšeng.
Likhoeli tse khōlō ka ho fetisisa li fetola tekanyo
Likhoeli tse khōlō ka ho fetisisa ke mafatše ka botsona. Ganymede ea Jupiter ke khoeli e khōlō ka ho fetisisa tsamaisong ea letsatsi, ’me bophara ba eona ke lik’hilomithara tse ka bang 5,268. Bophara ba eona bo feta ba Mercury, boo e leng lik’hilomithara tse ka bang 4,879. Papiso ena ea makatsa hobane Mercury ke polanete ’me Ganymede ke sathelaete; boholo bo itšetlehile ka ’mele ka booona, eseng lebitso la oona kapa seo o se potolohang.
Titan ea Saturn e haufi ka boholo, e bophara ba lik’hilomithara tse ka bang 5,150. E na le sepakapaka se seholo, hammoho le matša le maoatle a li-hydrocarbon tse metsi holim’a eona. Ganymede le Titan li kholo ho feta Khoeli ea Lefatše, eo bophara ba eona e leng lik’hilomithara tse ka bang 3,475. Ka hona, molekane oa Lefatše ha a haufi le sehlohlolong sa lenane la boholo, leha a laola sepakapaka sa rōna sa bosiu ’me a susumelitse khalendara, maqhubu a leoatle le lipatlisiso tsa batho.
Boholo feela ha bo bolele pale eohle. Io ea Jupiter e nyenyane ho feta Khoeli ea Lefatše, empa e sebetsa ka matla a ikhethang a seretse se chesang. Europa, le eona e nyenyane, ke lefatše le leqhoa leo bokaholimo le bokahare ba lona li etsang hore e be taba ea bohlokoa lipatlisisong tsa saense. Ganymede e na le matla a eona a khoheli. Phapang ena e bontša hore “likhoeli tse khōlō ka ho fetisisa” ke qalo e molemo, eseng boemo ba bohlokoa ba saense. Ho bona ka mahlo kamoo likhoeli le lipolanete li leng kateng tsamaisong e pharaletseng, ’mapa oa tsamaiso ea letsatsi o sebetsang oa sebaka sena o bontša maemo a hona joale a lipolanete.
Jupiter le Saturn: litsamaiso tse nang le likhoeli tse ngata
Likhoeli tse ’nè tse khōlō ka ho fetisisa tsa Jupiter—Io, Europa, Ganymede le Callisto—hangata li bitsoa likhoeli tsa Galilea, ka lebaka la seo Galileo Galilei a ileng a se bona ka 1610. Li kholo hoo li ka khetholloang ka bonngoe: bokaholimo ba Io bo nang le seretse se chesang, leqhoa la Europa, boholo ba Ganymede le sebaka sa Callisto se nang le masoba a mangata a entsoeng ke ho thulana, li fana ka lirekoto tse ’nè tse fapaneng haholo tsa tsamaiso e tšoanang ea polanete. Ke tse seng kae feela har’a lisathalaete tse ngata tsa Jupiter tse tsejoang.
Palo ea Saturn lenaneng la 2023 e ne e phahame le ho feta, empa ho etella pele ka lipalo ha ho bolele hore likhoeli tsa eona kaofela li kholo. Karolo e khōlō ea kakaretso e entsoe ka lisathalaete tse nyenyane, ho akarelletsa lintho tse amanang le masale le lihlopha tsa likhoeli. Saturn e boetse e na le Titan, lefatše le hlahelletseng le nang le sepakapaka se teteaneng, le Enceladus, khoeli e nyenyane e leqhoa e tsejoang ka lintho tse qhomelang sebakeng sa eona se ka boroa. Palo e nka khoeli ka ’ngoe e tiisitsoeng e le ntho e le ’ngoe lethathamong; ha e bontše boholo ba eona, tšebetso ea eona kapa thahasello ea saense eo e e hlahisang.
Likhoeli tse hōle le molekane ea haufi oa Lefatše
Uranus le Neptune li eketsa likhoeli tse ngata lenaneng la lipolanete, ho akarelletsa tse ’maloa tse khōlō le lisathalaete tse ngata tse nyenyane. Triton ea Neptune e ikhetha ka hore e potoloha ka lehlakoreng le fapaneng le potoloho ea Neptune. Tsela ena e sa tloaelehang ke le leng la mabaka a etsang hore bo-rasaense ba nahane hore Triton e ka ’na eaba e ile ea haptjoa ke Neptune, ho e-na le hore e thehe potolohong eo e leng ho eona hona joale hammoho le Neptune. Likhoeli tse khōlō tsa Uranus li nyenyane haholo ho feta Ganymede le Titan, empa li akarelletsa ’mele e sa tšoaneng ea leqhoa le lefika.
Khoeli ea Lefatše e maemong a itekanetseng lenaneng le thathamisang polanete ka polanete, empa kamano ea eona le Lefatše e hlahella ka tsela e sa tloaelehang. E kholo ha e bapisoa le polanete eo e e potolohang, ’me e haufi hoo leihlo le hlobotseng le ka e bonang e khanya ebile e na le lintlha tse hlakileng. Mekhahlelo ea eona e fetohang e bakoa ke hore Letsatsi le khantša likarolo tse fapaneng tsa halofo ea Khoeli e shebileng Lefatše. Tataiso ea mekhahlelo ea Khoeli e hlalosa tlhophiso eo; khalendara ea mekhahlelo ea Khoeli eona e fana ka linako tse nepahetseng tsa mekhahlelo khoeli ka ’ngoe.
Seo palo ea likhoeli e ka se bolelang—le seo e ke keng ea se bolela
Palo ea likhoeli tsa polanete ke setšoantšo sa litebello le ho arola lintho ka lihlopha, hammoho le tlhaloso ea tikoloho e e potolohileng. Likhoeli tse nyenyane le tse hōle li thata ho li bona ho feta tse khōlō, ’me ntho e sa tsoa bonoa e hloka litebello tse lekaneng ho tiisa hore e latela potoloho e tsitsitseng. Ke ka lebaka leo tafole e tloaelehileng ea lipalo e lokelang ho bontša letsatsi, le hore na ke hobane’ng ha lenane le lecha le ka fapana ntle le hore litsamaiso tsa lipolanete tse amehang li fetohe ka tšohanyetso.
Ha u rera ho shebella, palo ha e na thuso e kaalo joaloka pono ea Khoeli sebakeng sa heno. Mokhahlelo oa eona, nako ea ho chaba le boemo ba eona li itšetlehile ka letsatsi le sebaka; ka mohlala, dashboard ea Khoeli ea New York City e fana ka mokhahlelo le boholo ba khanya hammoho le nako ea ho chaba le ho likela ha Khoeli, bophahamo, azimuth, sebaka le pono ea leholimo e nang le boemo ba leholimo ba sebakeng seo. Kakaretso ea tsamaiso ea letsatsi e araba potso ea hore na ke likhoeli tse kae tse neng li baliloe lenaneng le itseng. Ho sheba holimo ho pheta pale e ’ngoe: hore na ke efe e leng ka holimo ho uena bosiung bona.