Phifalo e ka ba le e ’ngoe e amanang le eona e etsahalang ka mor’a lilemo tse ka bang 18. Liketsahalo tsena tse peli li ka ba le tlhophiso e tšoanang, sebaka se tšoanang pakeng tsa Lefatše le Khoeli, le tsela e tšoanang har’a jiometri ea moriti oa Lefatše kapa moriti oa Khoeli. Kamano ena e bitsoa potoloho ea Saros, e leng o mong oa mehlala e molemo ka ho fetisisa thutong ea linaleli ea mokhoa o sebetsang hobane methati e mengata e sa phethahalang e batla e lumellana.
Saros e nka lilemo tse ka bang 18, matsatsi a 11 le lihora tse 8. Ha se kemiso e tiisang phifalo e tšoanang hantle sebakeng se le seng. Lihora tse setseng li fetola jiometri e bonoang ho tloha Lefatšeng, athe liphapang tse nyenyane li ntse li eketseha ho tloha ketsahalong e ’ngoe ho ea ho e latelang. Phifalo ka ’ngoe ke karolo ea sehlopha se ntseng se fetoha, eseng tatellano e sa feleng ea liketsahalo tse tšoanang.
Lethathamo la lipifalo tsa Khoeli le fana ka liketsahalo ka bonngoe, le mefuta ea tsona, linako tseo li qalang le ho fela ka tsona, bolelele ba tsona le ponahalo ea tsona sebakeng sa heno. Saros e hlalosa kamano e tebileng pakeng tsa tse ling tsa liketsahalo tseo: hore na ke hobaneng tlhophiso e itseng e ka ipheta hape ka mor’a mashome a lilemo.
Lioache tse 3 tsa Khoeli li tlameha ho batla li lumellana
Khoeli e latela potoloho e fetang e le ’ngoe e molemo. Potoloho ea eona ea mekhahlelo, kapa khoeli ea synodic, e nka matsatsi a 29.53059 ka karolelano. Ena ke nako e tlohang khoeling e ’ngoe e ncha ho ea ho e latelang, kapa khoeling e ’ngoe e tolokileng ho ea ho e latelang. Lipifalo tsa Letsatsi li hloka khoeli e ncha; lipifalo tsa Khoeli li hloka khoeli e tolokileng. Ka hona, ho khutlela mokhahlelong o nepahetseng ke tlhokahalo ea pele hore phifalo e iphete.
Oache ea bobeli e amana le potoloho e sekameng ea Khoeli. Sefofane sa potoloho ea eona se sekametse ka likhato tse 5.14 ho ecliptic, e leng sefofane seo Lefatše le potolohang Letsatsi ho sona. Lifofane tsena tse peli li kopana moleng o itseng, ’me lintlha tseo Khoeli e tšelang sefofane seo ho tsona li bitsoa li-node. Phifalo e hloka hore Khoeli e be haufi le node, hape e be mokhahlelong o loketseng. Nako e tlohang ha Khoeli e feta node e itseng ho fihlela e khutla ho eona e bitsoa khoeli ea draconic, ’me e nka matsatsi a ka bang 27.21.
Oache ea boraro e lekanya nako eo Khoeli e e nkang ho khutlela perigee, e leng sebaka sa eona se haufi ka ho fetisisa le Lefatše. Khoeli ea anomalistic ena e nka matsatsi a ka bang 27.55. Sebaka se pakeng tsa Khoeli le Lefatše se ama boholo boo Khoeli e bonahalang e na le bona le lebelo la eona potolohong ea eona, kahoo ho ipheta ha oache ena ho thusa hore lipifalo li be le litšobotsi tse tšoanang.
Likhoeli tsena li fapane ka bolelele hobane moo li-node le perigee li leng teng ho fetoha butle-butle. Khoeli e le ’ngoe e tloaelehileng e ke ke ea seta lioache tsena tse 3 bocha ka nako e le ’ngoe.
Lipalo tse bakang lilemo tse 18
Potoloho ea Saros e sebetsa hobane likhoeli tsa synodic tse 223 li batla li lekana le likhoeli tsa draconic tse 242 le likhoeli tsa anomalistic tse 239. Ka mor’a nako eo, Khoeli e khutlela hoo e ka bang mokhahlelong o tšoanang, hoo e ka bang boemong bo tšoanang mabapi le node, le hoo e ka bang sebakeng se tšoanang potolohong ea eona ea ho ba haufi le ho ba hole le Lefatše.
Ho sebelisa bolelele bo tloaelehileng ba potoloho ea mekhahlelo ho fana ka mohlala o molemo oa lipalo: 223 × 29.53059 days = 6,585.32157 days. Karolo ea decimal, 0.32157 ea letsatsi, e ka ba lihora tse 7 le metsotso e 43. Ke hona moo tlhaloso e tloaelehileng e akaretsang e reng “lilemo tse 18, matsatsi a 11 le lihora tse 8” e tsoang teng. Palo ea matsatsi a khalendara a setseng ea fetoha ho latela matsatsi a lilemo tse tlolang a kenang nakong eo; ka linako tse ling e ka ba matsatsi a ka bang 10 ho e-na le 11.
Ena ke ho batla ho lekana, eseng palo e nepahetseng e tloaelehileng. Tlhophiso ea node le sebaka ha li khutlele boemong ba pele ka ho phethahala, ke ka lebaka leo phifalo e fetohang ha sehlopha sa eona se ntse se tsofala. Linako tsa sebele pakeng tsa linako tse tšoanang tsa lipifalo le tsona lia fapana hanyenyane, kahoo ho eketsa bolelele bo tloaelehileng ba Saros ha ho nke sebaka sa ho bala linako tseo phifalo e qalang le ho fela ka tsona.
Ho na le phapang e ’ngoe ea bohlokoa: palo ea likhoeli tse 223 e hokahanya phifalo ea Letsatsi le e ’ngoe ea Letsatsi, kapa phifalo ea Khoeli le e ’ngoe ea Khoeli. Ha e fetole phifalo ea khoeli e ncha hore e be ea khoeli e tolokileng. Mefuta ena e ’meli e na le lihlopha tsa eona tse arohaneng tsa Saros.
Hobaneng phifalo e latelang e fallela bophirimela
Karolo e setseng ea letsatsi e na le phello e kholo libakeng tseo lipifalo li bonoang ho tsona. Lefatše lea potoloha ha nako ea Saros e latelang e ntse e phetheha. Lihora tse ka bang 8 li lekana le hoo e ka bang karolo ea boraro ea potoloho, kahoo sebaka se shebileng phifalo se sutha ka likhato tse ka bang 120 tsa bolelele ba sebaka ho leba bophirimela ho tloha setho se seng sa sehlopha ho ea ho se latelang.
Phifalo ea Letsatsi e bontša hore na ke hobaneng setho se latelang sa sehlopha se tsebahalang hangata se tšelang karolo e ’ngoe ea Lefatše. Le hoja tlhophiso ea Letsatsi le Khoeli e tšoana haholo le ea ketsahalo e fetileng, sebaka seo u shebellang ho sona se se se potolohile, kahoo ha se sa le sebakeng se tšoanang tlas’a moriti. Tsela eo phifalo e e nkang le eona e sutha ho ea leboea kapa boroa ha tlhophiso e fetoha.
Phifalong ea Khoeli, ha ho na tsela e moqotetsane ea phifalo e feletseng e tšelang bokaholimo ba Lefatše. Potso ke hore na ke libaka life tse nang le Khoeli ka holim’a bohale ba tsona nakong ea mekhahlelo e fapaneng. Ho sutha ha bolelele ba sebaka ho fetola likarolo tsa lefatše tse khonang ho bona ketsahalo, le hoja libaka tse kholo tseo e bonoang ho tsona li ka ’na tsa kopana.
Linako tse 3 tsa Saros li etsa exeligmos, e nkang lilemo tse ka bang 54 le khoeli e le ’ngoe. Lihora tsa tsona tse setseng lia kopana ’me li batla li etsa letsatsi lohle, kahoo nako ea letsatsi e atamela haufi le eo e neng e le ho eona qalong. Sena se etsa hore ponahalo ea libaka e tšoane haholoanyane, empa leha ho le joalo ha se phete phifalo ka ho phethahala.
Sehlopha sa phifalo se na le pale ea sona
Letoto la Saros ke sehlopha se thehoang ka ho latela lipifalo tse amanang, ho tloha ho se seng ho ea ho se latelang ka karohano ea Saros e le ’ngoe. Potoloho ke nako e iphetang; letoto ke tatellano ea liketsahalo tse amanang ka eona. Ho na le letoto le lengata le etsahalang ka nako e le ’ngoe, ’me litho tsa lona li tsoakana khalendareng ea lipifalo. Ka hona, lipifalo tse peli tse latellanang ha se hakaalo hore ke litho tsa sehlopha se le seng.
Letoto ka leng le nka makholo a lilemo hobane phapang e nyenyane tlhophisong ea node e bokellana butle. Letoto la phifalo ea Khoeli le qala ha Khoeli e kena hanyenyane feela penumbreng ea Lefatše, e leng karolo e ka ntle ea moriti oa lona. Litho tse latelang li ka feta ka hare ho moriti, tsa fetoha lipifalo tse sa fellang, ’me letotong le leng tsa fetoha tse feletseng. Qetellong, Khoeli e feta ka hare ho moriti hanyenyane hape, ’me letoto lea fela. Hase sehlopha se seng le se seng se fihlelang phifalo e feletseng.
Phapang pakeng tsa lipifalo tsa Khoeli tsa penumbral, tse sa fellang le tse feletseng e fana ka setšoantšo sa hore na phetoho ena e shebahala joang. Saros e re thusa ho bona nako e telele: mekhahlelo eo e ka ba mekhahlelo e fapaneng ea kholo ea sehlopha, eseng mefuta ea liketsahalo e sa amaneng.
Letoto la lipifalo tsa Letsatsi le lona le qala le ho fela ka lipifalo tse sa fellang, ’me lipifalo tse bohareng li ka etsahala pakeng tsa mekhahlelo eo. Jiometri ea lona e feto-fetohang e ka hlahisa lipifalo tse feletseng, tsa annular kapa tse tsoakaneng. Ho tšoana ha litho tsa sehlopha ke ntho ea sebele, empa ha ho tiise hore mofuta oa phifalo o tla lula o sa fetohe.
Seo bashebelli ba khale ba neng ba ka se bolela esale pele
Litsebi tsa linaleli tsa Babylona li ile tsa lemoha mekhoa e iphetang lipifalong tsa Khoeli khale pele ho e-ba le tlhaloso ea kajeno ea motsamao oa lipotoloho. Lirekoto tse neng li bokelloa melokong e mengata li ile tsa nolofalletsa batho ho hokahanya liketsahalo tse arohaneng ka lilemo tse ngata. Katleho ea bohlokoa e ne e le ho lemoha hore tatellano e telele e na le sebopeho, ho e-na le ho nka phifalo ka ’ngoe e le pontšo kapa mohlolo o ikemetseng.
Lipifalo tsa Khoeli li ne li le molemo ho sibolla mekhoa ena. Li bonahala karolong e kholo ea Lefatše e lefifi bosiu, kahoo motho ea shebellang sebakeng se le seng o fumana menyetla e mengata ea ho li bona ho feta phifalo e feletseng ea Letsatsi, e latelang tsela e moqotetsane. Leha ho le joalo, boemo ba leholimo, motšehare le Khoeli e leng ka tlaase ho bohale ba sebaka seo motho a leng ho sona li ne li ka baka likheo lirekotong tsa sebaka seo.
Nako e iphetang e ne e ka supa monyetla oa hore phifalo e hlahe, empa e sa fane ka lintlha tsohle tseo bashebelli ba kajeno ba li lebeletseng. Ho bolela esale pele tsela ea phifalo ea Letsatsi sebakeng se itseng, kapa qalo e tobileng ea phifalo e feletseng ea Khoeli, ho hloka jiometri e qaqileng haholoanyane. Ka hona, matla a Saros historing e ne e se ho nepahala ho phethahetseng: e ne e le kamano e ka tšeptjoang e neng e ka fumanoa ka ho shebella, ho se na khopolo e felletseng ea matla a khoheli.
Sebelisa potoloho ena empa u se ke ua tšepisa ho feta tekano
Ho etsa papiso e sebetsang, khetha phifalo ea Khoeli lethathamong ’me u batle ketsahalo e etsahetseng hoo e ka bang lilemo tse 18 pele kapa ka mor’a eona. Haeba lethathamo le fana ka linomoro tsa Saros, li sebelise ho tiisa kamano ho e-na le ho itšetleha ka karohano ea matsatsi a khalendara feela. Bapisa mofuta oa phifalo le bolelele ba eona: ho tšoana haholo ke bopaki ba jiometri e iphetang, athe liphapang li bontša phetoho e butle ea sehlopha.
U se ke ua tšoaea letsatsi le tšoanang khalendareng ka mor’a lilemo tse 18 feela. Matsatsi a setseng a bohlokoa, le lihora tse setseng le tsona. Sebelisa khalendara ea mekhahlelo ea Khoeli ho fumana linako tse tobileng tsa khoeli e tolokileng, ebe u sheba lethathamo la lipifalo bakeng sa linako tseo Khoeli e amang moriti ka tsona. Khoeli e tolokileng e supa mokhahlelo o hlokahalang, empa ha e tiise hore Khoeli e tla kena moriting oa Lefatše.
Qetellong, khetholla ho ba teng ha phifalo le bokhoni ba hao ba ho e shebella. Likhakanyo tsa Khoeli tsa litoropo li fana ka linako tseo Khoeli e nyolohang le ho likela ka tsona, bophahamo le azimuth, ho hlahloba maemo a bohale ba sebaka sa heno. Phifalo e ka ba boemong bo botle ho latela jiometri, empa ea etsahala ha Khoeli e le ka tlaase ho bohale ba sebaka sa heno, kapa ea qala e ntse e le tlaase ka mor’a mehaho. Saros e u bolella hore na ke hobaneng ketsahalo e amanang le eona e ipheta; nako ea sebaka sa heno le boemo ba bohale ba sebaka ke tsona tse laolang hore na u ka e bona.