Ku dzwihala ka n'weti a hi xiendlakalo lexi vonakaka hi ndlela yin'we minkarhi hinkwako. Minkarhi yin'wana n'weti wu va ni ku vonakala lokutsongo ntsena; minkarhi yin'wana ku vonaka xiphemu xa ndzhuti wa ntima xi nghena xi dya xiphemu xa wona; kasi minkarhi yin'wana diskhi ya n'weti yi hundzuka yo tshwuka hi ku dzwihala. Ku hambana loku ku vangiwa hi ndlela leyi n'weti wu tsemaka ha yona ndzhuti wa Misava. Mavito lawa manharhu—penumbra, ku dzwihala loku nga helelangiki ni loku heleleke—ma hlamusela leswaku n'weti wu nghena ku fikela kwihi endzeni ka xiphemu xa ntima swinene xa ndzhuti wolowo, lexi vitaniwaka umbra. Ku twisisa ndlela leyi swilo leswi swi ringanaka ha yona swi endla swi olova ku vona leswi humelelaka, ngopfu-ngopfu loko ku cinca ku nga vonaki kahle. Ku kuma masiku ya ku dzwihala, minkarhi ya ku sungula ni ku hela ka swiyenge, ku leha ka nkarhi ni laha ku vonakaka kona, tirhisa nongonoko wa sweswi wa ku dzwihala ka n'weti.
Misava yi endla tinxaka timbirhi ta ndzhuti
Dyambu i xihlovo xa ku vonakala lexi nga ni mpimo, a hi ndhawu leyitsongo. Hikuva hi swona, Misava yi endla xiphemu xa le xivindzini laha ku vonakala ka dyambu ku siveriwaka hi ku helela ni xiphemu xa le handle laha ku siveriwaka xiphemu ntsena xa dyambu. Ndzhuti wa le xivindzini i umbra; ndzhuti wa le handle lowu nga vonakiki ngopfu i penumbra. Ku hambana ka swona ku vangiwa hi ndlela leyi swi ringanaka ha yona: loko munhu a ri en'wetini endzeni ka penumbra a a ta ha kota ku vona xiphemu xa dyambu, kambe endzeni ka umbra Misava a yi ta funengeta dyambu hi ku helela.
Ku dzwihala ka n'weti ku nga humelela ntsena hi nkarhi wa n'weti lowu heleleke, loko Misava yi ri exihlaleni xa Dyambu ni N'weti. Kambe tin'weti to tala leti heleleke ti hundza ehenhla kumbe ehansi ka ndzhuti wa Misava, hikuva ndlela ya n'weti yi voyamele hi 5.14 degrees loko yi pimanisiwa ni ecliptic, ndhawu leyi Misava yi rhendzeleka eka yona yi rhendzela Dyambu. Ku dzwihala ku humelela loko n'weti wu va wu heleleke ekusuhi ni laha tindlela leti timbirhi ti tsemakanaka kona. Xiletelo xa swiyenge swa N'weti xi hlamusela leswaku ha yini xiyenge xa n'weti xi titshege hi xiyimo xa wona loko xi pimanisiwa ni Dyambu na Misava; muxaka wa ku dzwihala wona wu titshege hi ndlela leyi wu hundzaka ha yona endzeni ka ndzhuti wa Misava.
Penumbra: ku dzwihala lokutsongo, loku hangalakaka
Eku dzwihaleni ka penumbra, n'weti wu hundza endzeni ka penumbra ya Misava kambe wu nga ngheni eka umbra. Ku hava ndzilakana wa ntima lowu vonakaka kahle lowu tsemaka diskhi ya n'weti. Ematshan'weni ya swona, xiphemu kumbe n'weti hinkwawo wu kuma ku vonakala kutsongo ka dyambu hi ku kongoma naswona wu nga ha vonaka wu ri ni ndzhuti lowutsongo, hakanyingi eka tlhelo leri nga ekusuhi swinene ni umbra. Swi olova ku honisa vuyelo byebyo, ngopfu-ngopfu eku sunguleni kumbe eku heleni ka xiendlakalo, loko xiphemu lexitsongo ntsena xa n'weti xi ri endzeni ka penumbra.
Hi yona mhaka ku dzwihala ka penumbra ku nga vaka ku hleleka ka swivumbeko swa le tilweni ka xiviri loku pimiwaka, kambe ku nga vonaki ku hlamarisa loko munhu a languta hi mahlo ntsena. Ku nga vonaka kahle eka xifaniso ku ri karhi u ku languta hi xihatla, kambe ku pimiwa ka ku vonakala ka khamera hi ku tisungulela ku nga hakela ku dzwihala loku, kutani swi endla swi tika ku pimanisa swifaniso. Loko u teka swifaniso, hlayisa ndlela leyi u swi vekaka ha yona ni swiyimiso swa ku vonakala swi nga cincanga, kutani u swi pimanisa ni xifaniso lexi u xi tekeke ku nga si va ni ku dzwihala kumbe endzhaku ka kona. Ku dzwihala ka penumbra a hi ku hundza ka n'weti endzeni ka papa kumbe ku cinca ka ku vonakala ka wona; i ku hunguteka ka ku vonakala ka dyambu hakatsongo-tsongo loku vangiwaka hi ku va Misava yi sivela dyambu hi xiphemu leswaku ku vonakala ka rona ku nga fiki en'wetini.
Hi lexi xikombiso, ku dzwihala ka penumbra ka 20 February 2027 ku tsariwe ku ri ni nkarhi wa penumbra wa 241 minutes. Nkarhi wolowo wo leha a wu vuli leswaku n'weti wu ta vonaka wu ri wa ntima hi ku kongoma ku ringana tiawara ta mune: ndzhuti wu cinca hakatsongo-tsongo, naswona xiphemu xa le xivindzini xa penumbra xi nga ha vonaka ku antswa ku ri ni makumu ya yona ya le handle lama nga vonakiki ngopfu. Khalendara ya February 2027 ya sweswi yi nyika minkarhi leyi kongomeke ya swiyenge swa N'weti eka n'hweti yoleyo, kasi nongonoko wa ku dzwihala wu nyika vuxokoxoko bya xiendlakalo.
Loku nga helelangiki: ndzhuti wa ntima wu ya wu funengeta n'weti
Ku dzwihala ka n'weti loku nga helelangiki ku humelela loko xiphemu xa n'weti xi nghena eka umbra kasi xiphemu lexin'wana xi sala ehandle ka yona. Xikombiso lexi vonakaka kahle i xiphemu xa ndzhuti lowu nga ni ntima swinene, lowu rhendzelekeke, lexi kulaka xi funengeta xikandza xa n'weti. Makumu ya umbra ma rhendzelekile hikuva Misava yi le xivindzini; ku dzwihala ka n'weti ku pfune vahlaleri ku lemuka xivumbeko xexo khale swinene, ni le mahlweni ka loko swihahampfhuka swa le mpfhukeni swi kota ku teka swifaniso swa Misava swi ri empfhukeni.
Ndzhuti a hi xilo lexi tiyeke lexi vekiwaka ehenhla ka n'weti, naswona makumu ya wona a ma vonaki kahle hi ku helela. Ku vonakala ka dyambu loku hundzaka eka atimosifiere ya Misava ku olovisa ndzilakana wolowo. Hambiswiritano, ku hambana ka ku vonakala eka xiphemu lexi vangamaka lexi nga ehandle ka umbra ni le ka xiphemu lexi dzwihaleke lexi nga endzeni ka yona hakanyingi ku vonaka swinene ku ri ni ndzhuti wa ku dzwihala ka penumbra. N'weti a wu nyamalali loko ku ri ni ku dzwihala loku nga helelangiki, naswona xiphemu lexi ha ha ri ehandle ka umbra xi ya mahlweni xi voningeriwa hi ku kongoma hi dyambu.
Mpimo wa n'weti lowu funengetiwaka wu hambana hi ku ya hi ndlela leyi ku dzwihala ku hundzaka ha yona. Ku hundza hi le makumu ka umbra ku siya xiphemu lexitsongo xa ntima ntsena; ku nghena swinene ku nga funengeta diskhi yo tala kambe ku nga yi funengeti yi helela. Ku hambanisiwa ka kona ku ya hi xiyimo xa n'weti endzeni ka ndzhuti, ku nga ri leswaku mulanguti wa kota ku vona xiendlakalo kumbe e-e. Ndhawu ya le henhla ka misava leyi vonakaka, ku vonakala ka nhlekanhi, maxelo ni xiyimo xa n'weti empfhukeni swi khumba ku vonaka ka wona. Xikombiso, papila ra muti leri vuriwaka papila ra N'weti ra London ri komba ku huma ni ku pela ka n'weti laha, ku tlakuka ka wona, azimuth ni maxelo, leswi nga pfunaka ku kunguhata ku languta tilo hi ku angarhela.
Ku hela: n'weti wu nghena hi ku helela eka umbra
Hi nkarhi wa ku dzwihala ka n'weti loku heleleke, diskhi ya n'weti hi ku helela yi hundza endzeni ka umbra ya Misava. N'weti wa ha vonaka hikuva atimosifiere ya Misava yi govela ku vonakala kun'wana ka dyambu ku ya endzeni ka ndzhuti. Loko ku vonakala koloko ku hundza eka atimosifiere, mihlovo ya wasi ya magandlati yo koma yi hangalaka swinene ku ri ni mihlovo yo tshwuka. Hikuva hi swona, ku vonakala loku saleke loku fikaka en'wetini hakanyingi ku va ku tshwuka kumbe ku orange, kutani vuandlalo bya n'weti byi ku kombetela eka vahlaleri lava nga eMisaveni.
Xiga lexi dumeke xa “n'weti wa ngati” xi vula ndlela leyi n'weti wu nga ha vonakaka wu tshwuka ha yona, ku nga ri muxaka wun'wana wa ku dzwihala kumbe muvala lowu tiyisekisiweke. Ku dzwihala loku heleleke ku nga vonaka ku fana ni muvala wa koporo, wo tshwuka ku fana ni xitina, buraweni wo dzwihala kumbe ntima swinene. Muvala ni ku vonakala swi titshege hi mpimo wa ku vonakala ka dyambu loku hundzaka eka atimosifiere ya Misava; nkunguhato, mapapa ni swiphemu leswi nga emoyeni swi nga khumba ku vonakala loku kotaka ku hundza. Ku dzwihala loku heleleke a swi vuli leswaku n'weti wa nyamalala, hambiloko swi nga ha tika ku wu vona loko ndzhuti wu ri wa ntima ngopfu kumbe tilo ri ri ni ku vonakala.
Ku helela i nkarhi lowu n'weti hinkwawo wu nga endzeni ka umbra. Loko nkarhi wolowo wu nga si fika ni le ndzhaku ka wona, ku dzwihala loku heleleke ku va ni swiyenge leswi nga helelangiki loko diskhi ya n'weti yi nghena ni ku huma eka ndzhuti wa ntima swinene. Hi lexi xikombiso xa siku ro karhi, ku dzwihala ka n'weti loku heleleke ka 31 December 2028 ku tsariwe ku ri ni 71.3 minutes ta ku helela. Nkarhi wa xiendlakalo hinkwaxo wu lehe ku ri ni nkarhi wolowo wa le xivindzini, kutani vahlaleri lava kotaka ku vona xiphemu xa xiendlakalo ntsena va nga ha vona xiphemu lexi nga helelangiki.
Leswi u faneleke ku swi languta loko u hlalela
Ku dzwihala ka n'weti ku hlayisekile ku ku languta hi mahlo lama nga ambalangiki swilo swo sirhelela; ku hambana ni ku dzwihala ka dyambu, a ku lavi tifiltara to sirhelela. Tibhayinokula ti nga endla swi olova ku kambisisa ndzhuti lowu cincaka, kambe a hi swa nkoka. Kuma ndhawu leyi n'weti wu vonakaka kahle eka yona, kutani u kambela loko wu ta va ehenhla ka ndhawu ya wena ya le henhla ka misava hi nkarhi wa xiendlakalo. Nongonoko wa ku dzwihala wu nyika vuxokoxoko bya laha ku vonakaka kona hi ku ya hi ndhawu, naswona khalendara ya swiyenge swa N'weti yi nga ku pfuna ku kambela minkarhi ya swiyenge eka n'hweti leyi u yi hlawuleke.
Loko ku ri ni ku dzwihala ka penumbra, languta ku hunguteka ka ku vonakala loku humelelaka hakatsongo-tsongo, loku nga ringaniki, ematshan'weni yo langutela ndzilakana lowu vonakaka kahle. Loko ku ri ni ku dzwihala loku nga helelangiki, languta makumu ya umbra lama rhendzelekeke loko ma ri karhi ma famba ma tsemakanya diskhi. Hi nkarhi wa ku hela, nyika mahlo ya wena nkarhi wo tolovela munyama, u tlhela u xiya leswaku n'weti wu nga ha sala wu ri ni muvala ni vuxokoxoko ematshan'weni yo hundzuka ntima hi ku ringana. Ku hambana loku ku pfuna ngopfu loko u hlalela xiendlakalo hinkwaxo ematshan'weni yo languta tilo kan'we ntsena: ku famba ka ndzhuti hakatsongo-tsongo hi kona ku kombisaka loko ku dzwihala ku ri ka penumbra, loku nga helelangiki kumbe loku heleleke.