Supermoon i n'weti lowu taleke lowu humelelaka loko n'weti wu ri ekusuhi swinene ni misava. Vito leri ra masungulo ri hlamusela swilo swimbirhi leswi humelelaka hi nkarhi wun'we: n'weti wu le ka xiyimo xa ku tala, naswona wu le kusuhi ni xiphemu xa ndlela ya wona leyi wu tshinelaka eka misava. A swi vuli leswaku n'weti wu kula hi xitshuketa, naswona a hi muxaka wun'wana wa xivumbeko xa n'weti. Swivumbeko swa n'weti swi landzelelana hi ndlela leyi phindha-phindhaka, leyi hlamuseriwaka eka nkongomiso lowu wa ndlela leyi swivumbeko swa n'weti swi tirhaka ha yona.
Vito leri ri nga pfuna, loko ntsena u nga ehleketi leswaku ri vula ku cinca loku hlamarisaka swinene exibakabakeni. N'weti lowu taleke lowu nga ekusuhi wu vonaka wu ri na dayameta leyikulu naswona wu nga vonaka wu vangama swinene ku hundza lowu nga ekule, kambe ku hambana loku ku humelela hakatsongotsongo. Xiyimo xa n'weti, ndhawu ya le henhla ya le kusuhi, maxelo ni swiyimiso swa khamera swi khumba leswi mutlangi a swi vonaka.
Perigee ni n'weti lowu taleke i swiendlakalo swo hambana
N'weti wu rhendzeleka ni misava hi ndlela ya xirhendzevutana lexi nga ovali, kutani mpfhuka wa wona wa cinca. Ndhawu leyi n'weti wu vaka ekusuhi swinene ni misava eka xirhendzevutana xa wona yi vuriwa perigee, kasi leyi wu vaka ekule swinene yi vuriwa apogee. Mipfhuka leyi tolovelekeke i kwalomu ka 363,300 wa tikhilomitara eka perigee na 405,500 wa tikhilomitara eka apogee; mpfhuka wa le xikarhi wa misava ni n'weti i 384,400 wa tikhilomitara. Mipimo leyi i mpfhuka ku suka exivindzini xa misava ku ya exivindzini xa n'weti, ku nga ri mpimo ku suka ehansi laha hi nga kona ku ya ehenhla ka n'weti.
Hi hala tlhelo, n'weti lowu taleke i xivumbeko: tlhelo ra n'weti leri langutaneke ni misava ri voningeriwe hi dyambu kwalomu ka hinkwaro. Xivumbeko xa n'weti lowu taleke xi vuya endzhaku ka masiku ya 29.53059, kasi n'weti wu teka masiku ya 27.32166 ku rhendzeleka ni misava loko wu pimanisiwa ni tinyeleti. Tanihi leswi mikarhi leyi yi hambanaka, n'weti a wu tali nkarhi wun'wana ni wun'wana loko wu ri exiyin'weni xin'we xa ndlela ya wona. Minkarhi yin'wana wu va ekusuhi swinene ni perigee, kasi minkarhi yin'wana wu va ekule swinene.
Ku hambana loku ku hlamusela leswaku ha yini n'weti lowu taleke wu nga vuli swona hi ku tisungulela leswaku i supermoon. Swiendlakalo leswimbirhi swi fanele swi humelela hi nkarhi lowu nga ekusuhi swinene leswaku mpfhuka wa n'weti wu fikelela nhlamuselo leyi hlawuriweke. Hi ku nyika xikombiso lexi kongomeke, n'weti lowu taleke hi 24 N'wendzamhala 2026 wu tsariwe wu ri eka mpfhuka wa 356,927 wa tikhilomitara, leswi nga ehansi ka mpimo wa supermoon wa sayiti leyi. Tirhisa khalendara ya swivumbeko swa n'weti ku kuma masiku lama tlulaka xilemukiso lexi xa siku leri vekiweke.
Yi kula ni ku vangama ku fika kwihi?
Mpfhuka wu cinca vukulu loku vonakaka hi ku ya hi ndlela leyi hi langutaka ha yona. Nchumu lowu nga ekusuhi wu teka ndhawu leyikulu eka leswi hi swi vonaka ku hundza nchumu lowu fanaka loko wu ri ekule. Hi ku tirhisa mipimo leyi tolovelekeke ya mpfhuka wa perigee ni apogee, dayameta ya n'weti leyi vonakaka eka perigee yi kula hi kwalomu ka 12% ku pimanisiwa ni le ka apogee. Ndhawu ya disiki ya wona leyi vonakaka yi kula hi kwalomu ka 24%. Ku pimanisa loku ku hlamusela makumu ya mpfhuka lowu tolovelekeke wa xirhendzevutana, ku nga ri ku hambana loku nga kona eka pairi yin'wana ni yin'wana ya tin'weti leti taleke.
Ku tlhela ku va ni xivangelo xa xiviri lexi endleka leswaku n'weti lowu taleke lowu nga ekusuhi wu vonaka wu vangama swinene: ku vonakala ka dyambu loku tlheriseriwaka hi n'weti ku hangalaka eka ndhawu leyikulu loko ku ri karhi ku famba ku ya emisaveni, kutani ku vonakala kutsongo ku fika eka ndhawu yo karhi ya misava loko mpfhuka wu ya wu kula. Eka ku pimanisa loku endliweke hi ndlela yo olova, loku ku nga tekiki ku cinca ka ku voningeriwa ka vuandlalo ni swiyimo swo languta, ku vangama ku cinca kwalomu ka ku ya hi mpimo wa le xikwere wa mpfhuka lowu hundzuluxiweke. Eka mpimo wa 360,000 wa tikhilomitara lowu tirhisiwaka laha, n'weti lowu taleke wu ta va wu aname hi kwalomu ka 7% naswona wu kuma ku vonakala loku tlulaka ka n'weti lowu nga eka mpfhuka wa le xikarhi wa 384,400 wa tikhilomitara hi kwalomu ka 14%.
Tinomboro leti a ti tiyisisi leswaku n'weti wu ta vonaka wu kula hi 7% eka tihlo ra wena leri nga ambalangiki. Ku hambana ka supermoon ni n'weti lowu tolovelekeke lowu taleke swi nga tika ku ku vona loko u nga swi pimanisi hi ku kongoma. Xifaniso xi nga endla leswaku ku hambana ku vonaka ku ri kukulu swinene hi ku tirhisa lenzi ya mpfhuka wo leha, swilo leswi nga ekusuhi leswi vonakaka swi ri ekusuhi na n'weti, kumbe ku hlela xifaniso hi vukheta. Swifaniso leswi tekiweke hi swiyimiso swo hambana swa khamera a hi vumbhoni byo tshemba bya leswaku n'weti wu vonake wu ri wukulu ku fikela kwihi exibakabakeni.
Ha yini tinhlamuselo ta supermoon ti hambana
Supermoon i rito leri tirhisiwaka ngopfu, ku nga ri xiyenge xa ntivo-vurhena xa ximfumo lexi nga ni nhlamuselo yin'we leyi tirhisiwaka hinkwako. Tinhlamuselo tin'wana ti kongomisa eka n'weti lowu taleke lowu nga ekusuhi ni perigee; tin'wana ti veka mpimo wa mpfhuka kumbe ti hlamusela ku va ekusuhi hi ku ya hi xiphemu xa mpfhuka wa xirhendzevutana xa n'weti. Sweswo swi vula leswaku tikhalendara ni swihloko swo hambana swi nga ha vula leswaku tin'weti to hambana leti taleke i ti-supermoon, kambe swi nga ha pfumelelana hi xiyimo xa xiviri xa n'weti. Swi nga va swi tirhisa milawu yo hambana ntsena.
Leswaku swi fana, sayiti leyi yi hlamusela supermoon tani hi n'weti lowu taleke lowu nga ekusuhi ku hundza 360,000 wa tikhilomitara ku suka exivindzini xa misava. Lowu i mpimo wo karhi, lowu tiyeke swinene loko wu pimanisiwa ni yin'wana: mpfhuka wa perigee lowu tolovelekeke i kwalomu ka 363,300 wa tikhilomitara, kutani a hi n'weti wun'wana ni wun'wana lowu taleke lowu nga ekusuhi ni perigee wu fikelelaka mpimo lowu. Hi ku ya hi nhlamuselo leyi fanaka ya sayiti leyi, micromoon i n'weti lowu taleke lowu nga ekule ku hundza 405,000 wa tikhilomitara.
Hikokwalaho vito ri nga ku byeli swo tala ku fana ni mpfhuka lowu nga endzhaku ka rona. Loko u pimanisa swiviko, kambisisa loko swi vula n'weti lowu taleke, ndlela leyi mpfhuka wu pimiwaka ha yona, ni mpimo lowu tirhisiwaka. Mavito ya ndhavuko ya tin'weti leti taleke, yo fana na Harvest Moon kumbe Hunter’s Moon, ma hlamusela ndhavuko wun'wana wa ku thya mavito ku nga ri mpfhuka; vona nkongomiso wa mavito ya tin'weti leti taleke ku dyondza hi mhaka leyi hambaneke.
Supermoon a hi ku phuteka ka n'weti
Supermoon a yi vangi ku phuteka ka n'weti. Havumbirhi swi katsa ndlela leyi dyambu, misava ni n'weti swi hlelisaneke ha yona, kambe ku phuteka ku lava xiyimo xin'wana: n'weti wu fanele wu hundza endzhutini wa misava. Ndlela ya n'weti ya xirhendzevutana yi voyamile hi kwalomu ka 5.14 degrees loko yi pimanisiwa ni ndege ya ndlela leyi misava yi rhendzelekaka ha yona ni dyambu, kutani tin'weti to tala leti taleke ti hundza ehenhla kumbe ehansi ka ndzhuti wolowo. Ku phuteka ka n'weti ku nga humelela ntsena loko swivumbeko swi ringanela ekusuhi ni ndhawu leyi tindlela ta xirhendzevutana ti hlanganaka.
N'weti lowu taleke lowu nga ekusuhi wu nga humelela hi nkarhi wun'we ni ku phuteka ka n'weti loko ku hleleka loku lavekaka ku humelela, kambe ku va ekusuhi ntsena a swi enelanga. Hilaha ku fanaka, ku phuteka a swi endli leswaku n'weti wu va supermoon hi ku tisungulela loko ku tirhisiwa nhlamuselo leyi sekeriweke eka mpfhuka. Xilandzelerisi xa ku phuteka ka n'weti xi landzelela swiendlakalo swa ku phuteka, ku nga xivangelo lexi hambaneke xa ku languta n'weti.
Leswi u faneleke u swi languta loko u hlalela
N'weti wu tala ku vonaka wu ri wukulu hi ndlela leyi nga tolovelekangiki loko wu ri ekusuhi ni ndhawu ya le henhla ya le kusuhi. Ndlela leyi tolovelekeke leyi hi wu vonaka ha yona, leyi vuriwaka vuxisi bya n'weti, a hi vumbhoni bya leswaku n'weti wu tshinele swinene hi ndlela leyikulu nimadyambu. Ku cinca ka vukulu loku vonakaka loku vangiwaka hi ndlela ya wona ya xirhendzevutana i ka xiviri, kambe ndlela leyi wu vonakaka ha yona ekusuhi ni ndhawu ya le henhla i mhaka yin'wana ya ndlela leyi hi vonaka ha yona. Ndlela yo olova yo ringeta loko u ri karhi u hlalela i ku khoma xanchumu lexitsongo hi voko leri andlariweke, kutani u pimanisa ku anama ka n'weti loku vonakaka hi minkarhi yo hambana; papalata ku avanyisa vukulu hi ku tsundzuka ntsena.
Leswaku u pimanisa hi ndlela leyi pfunaka, languta swifaniso swimbirhi swa tin'weti leti taleke leswi tekiweke swi ri endhawini yin'we hi lenzi yin'we ni ndlela yin'we yo hlela xifaniso, kumbe u swi pimanisa eka nxaxamelo wun'we lowu nga ni xikalo lexi vonakaka kahle. Loko xikongomelo xa wena ku ri ku avanyisa disiki ra n'weti hi roxe, susa ndhawu ya le henhla ni swilo leswi nga le mahlweni ka xifaniso eka ku pimanisa. Moya lowu nga vonakiki kahle wu nga endla leswaku n'weti wa le hansi wu vonaka wu ri wa xitshopana kumbe wo tshwuka, kambe mihlovo yoleyo yi vangiwa hi ku vonakala loku hundzaka eka moya wo tala, ku nga ri hi ku va n'weti wu tshinele swinene.
Leswi u nga swi langutelaka hi ndlela leyi sekeriweke eka xiviri i ku cinca kutsongo ka vukulu ni ku vangama loku vonakaka, loku lawuriwaka hi mpfhuka wa xiviri wa n'weti naswona ku hungutiwaka hi swiyimo swo languta. Ku tiva mpfhuka, ematshan'weni yo tshemba vito ro lorha ntsena, swi endla leswaku supermoon yi olova ku yi twisisa—naswona swi pfuna ku hambanisa ndlela ya xirhendzevutana ni ndlela leyi swifaniso ni ndlela leyi hi vonaka ha yona swi nga ha kombisaka swilo swi ri leswikulu ku hundza leswi swi nga xiswona.