Кышның уртасындагы салкын төннәрдә улаган бүреләр исеменнән алынган
Шулай да билгеле: Old Moon, Ice Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Quiet Moon
Традицион Кытай
正月 (Zhēngyuè) — Primary Month
Индус (Пурнима)
Pausha Purnima (पौष पूर्णिमा) Бәйрәм: Shakambhari Purnima
Традицион Япон
睦月 (Mutsuki) — Month of Affection
Англо-Саксон
Æftera Geola — After Yule
Ojibwe (Anishinaabe)
Manidoo-giizis — Spirit Moon
Cree (Ininew)
Kisē-pīsim — Great Moon
Урта Гасыр Европасы
Moon After Yule
Февральдә гадәттә авыр кар яву хөрмәтенә аталган
Шулай да билгеле: Hunger Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Moon of Ice
Традицион Кытай
杏月 (Xìngyuè) — Apricot Month
Индус (Пурнима)
Magha Purnima (माघ पूर्णिमा) Бәйрәм: Sacred bathing at Prayagraj
Традицион Япон
如月 (Kisaragi) — Month of Changing Clothes
Англо-Саксон
Solmonath — Month of Cakes
Ojibwe (Anishinaabe)
Mkwa-giizis — Bear Moon
Cree (Ininew)
Mikisiw-pīsim — Eagle Moon
Урта Гасыр Европасы
Storm Moon
Ерак язда туфрак ятышканда чыбыклар өскә чыга
Шулай да билгеле: Crow Moon, Sap Moon, Sugar Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Moon of Winds
Традицион Кытай
桃月 (Táoyuè) — Peach Month
Индус (Пурнима)
Phalguna Purnima (फाल्गुन पूर्णिमा) Бәйрәм: Holi
Традицион Япон
弥生 (Yayoi) — Ever Growing
Англо-Саксон
Hrethmonath — Month of the Goddess Hretha
Ojibwe (Anishinaabe)
Ziizbaakdoke-giizis — Sugar Moon
Cree (Ininew)
Niska-pīsim — Goose Moon
Урта Гасыр Европасы
Chaste Moon
Иртә яз кыр чәчәкләренең берсе — розовый мох (кыр флоксы) хөрмәтенә аталган
Шулай да билгеле: Egg Moon, Fish Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Growing Moon
Традицион Кытай
梅月 (Méiyuè) — Plum Month
Индус (Пурнима)
Chaitra Purnima (चैत्र पूर्णिमा) Бәйрәм: Hanuman Jayanti
Традицион Япон
卯月 (Uzuki) — Deutzia Month
Англо-Саксон
Eosturmonath — Month of the Goddess Eostre
Ojibwe (Anishinaabe)
Iskigamizige-giizis — Boiling Sap Moon
Cree (Ininew)
Ayīki-pīsim — Frog Moon
Урта Гасыр Европасы
Seed Moon
Болыннар һәм урманнар буйлап яз чәчәкләре мул ата
Шулай да билгеле: Planting Moon, Milk Moon, Corn Planting Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Bright Moon
Традицион Кытай
榴月 (Liúyuè) — Pomegranate Month
Индус (Пурнима)
Vaishakha Purnima (वैशाख पूर्णिमा) Бәйрәм: Buddha Purnima
Традицион Япон
皐月 (Satsuki) — Rice-Planting Month
Англо-Саксон
Thrimilce — Three Milkings
Ojibwe (Anishinaabe)
Waawaaskone-giizis — Flower Moon
Cree (Ininew)
Sākipakāwi-pīsim — Budding Moon
Урта Гасыр Европасы
Hare Moon
Микро Ай Зәңгәр Ай
Болыннар һәм урманнар буйлап яз чәчәкләре мул ата
Шулай да билгеле: Planting Moon, Milk Moon, Corn Planting Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Bright Moon
Традицион Кытай
榴月 (Liúyuè) — Pomegranate Month
Индус (Пурнима)
Vaishakha Purnima (वैशाख पूर्णिमा) Бәйрәм: Buddha Purnima
Традицион Япон
皐月 (Satsuki) — Rice-Planting Month
Англо-Саксон
Thrimilce — Three Milkings
Ojibwe (Anishinaabe)
Waawaaskone-giizis — Flower Moon
Cree (Ininew)
Sākipakāwi-pīsim — Budding Moon
Урта Гасыр Европасы
Hare Moon
Микро Ай
Клубника уңышының иң югары чоры
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Moon of Horses
Традицион Кытай
荷月 (Héyuè) — Lotus Month
Индус (Пурнима)
Jyeshtha Purnima (ज्येष्ठ पूर्णिमा) Бәйрәм: Vat Purnima
Традицион Япон
水無月 (Minazuki) — Month of Water
Англо-Саксон
Ærra Litha — Before Midsummer
Ojibwe (Anishinaabe)
Ode'imini-giizis — Strawberry Moon
Cree (Ininew)
Opāskāwēwi-pīsim — Hatching Moon
Урта Гасыр Европасы
Dyan Moon
Ир болан (бер бүкән) яшел тышлы яңа мөгезнәрен үстерә башлый
Шулай да билгеле: Thunder Moon, Hay Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Moon of Claiming
Традицион Кытай
兰月 (Lányuè) — Orchid Month
Индус (Пурнима)
Ashadha Purnima (आषाढ़ पूर्णिमा) Бәйрәм: Guru Purnima
Традицион Япон
文月 (Fumizuki) — Month of Literature
Англо-Саксон
Æftera Litha — After Midsummer
Ojibwe (Anishinaabe)
Miin-giizis — Blueberry Moon
Cree (Ininew)
Paskowi-pīsim — Moulting Moon
Урта Гасыр Европасы
Mead Moon
Зур бирхая балыклары Зур Күлләрдә иң оңай тотыла иде
Шулай да билгеле: Green Corn Moon, Grain Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Dispute Moon
Традицион Кытай
桂月 (Guìyuè) — Osmanthus Month
Индус (Пурнима)
Shravana Purnima (श्रावण पूर्णिमा) Бәйрәм: Raksha Bandhan
Традицион Япон
葉月 (Hazuki) — Leaf Month
Англо-Саксон
Weodmonath — Plant Month
Ojibwe (Anishinaabe)
Manoominike-giizis — Ricing Moon
Cree (Ininew)
Ohpahowi-pīsim — Flying Up Moon
Урта Гасыр Европасы
Corn Moon
Уңыш Ае
Кукуруз уңышы чоры; Уңыш Ае октябрьгә туры килгәндә дә кулланыла
Шулай да билгеле: Barley Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Singing Moon
Традицион Кытай
菊月 (Júyuè) — Chrysanthemum Month
Индус (Пурнима)
Bhadrapada Purnima (भाद्रपद पूर्णिमा) Бәйрәм: Madhu Purnima
Традицион Япон
長月 (Nagatsuki) — Long Month
Англо-Саксон
Halegmonath — Holy Month
Ojibwe (Anishinaabe)
Waatebagaa-giizis — Leaves Turning Moon
Cree (Ininew)
Nōcihito-pīsim — Mating Moon
Урта Гасыр Европасы
Barley Moon
Аучылык өчен иң уңайлы вакыт — уңыш алынгач иркен кырлар ауны ача
Шулай да билгеле: Falling Leaves Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Harvest Moon
Традицион Кытай
良月 (Liángyuè) — Auspicious Month
Индус (Пурнима)
Ashvina Purnima (आश्विन पूर्णिमा) Бәйрәм: Sharad Purnima
Традицион Япон
神無月 (Kannazuki) — Month Without Gods
Англо-Саксон
Winterfylleth — Winter Full Moon
Ojibwe (Anishinaabe)
Binaakwe-giizis — Falling Leaves Moon
Cree (Ininew)
Kaskatinowi-pīsim — Freezing Up Moon
Урта Гасыр Европасы
Blood Moon
Сазлыклар кышкы туңар алдыннан кондыз капканнары кору вакыты
Шулай да билгеле: Frost Moon, Freezing Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Dark Moon
Традицион Кытай
葭月 (Jiāyuè) — Reed Month
Индус (Пурнима)
Kartika Purnima (कार्तिक पूर्णिमा) Бәйрәм: Dev Diwali
Традицион Япон
霜月 (Shimotsuki) — Frost Month
Англо-Саксон
Blotmonath — Blood Month — livestock sacrifice
Ojibwe (Anishinaabe)
Gashkadino-giizis — Freezing Over Moon
Cree (Ininew)
Thīkipiwi-pīsim — Ice-Forming Moon
Урта Гасыр Европасы
Snow Moon
Супер Ай
Кояш тору якынлашканда тирән кыш суыгы башлана
Шулай да билгеле: Long Night Moon
Мәдәниятьләр Буенча Исемнәр
Кельт / Нео-Паган
Cold Moon
Традицион Кытай
腊月 (Làyuè) — Sacrificial Month
Индус (Пурнима)
Margashirsha Purnima (मार्गशीर्ष पूर्णिमा) Бәйрәм: Dattatreya Jayanti
Традицион Япон
師走 (Shiwasu) — Teachers Running
Англо-Саксон
Ærra Geola — Before Yule
Ojibwe (Anishinaabe)
Gchi-bboon-giizis — Big Winter Moon
Cree (Ininew)
Pawāčakinasīsi-pīsim — Frost Exploding Moon
Урта Гасыр Европасы
Oak Moon
Colonial American
The Old Farmer's Almanac тарафыннан танытылган, Algonquin һәм башка Туземец Американ традицияләреннән Colonial American куллануы белән бергәләшеп алынган исемнәр. Болар инглиз телле дөньяда иң киң таныла торган тулы ай исемнәре.
1
Wolf Moon
(Old Moon, Ice Moon)
2
Snow Moon
(Hunger Moon)
3
Worm Moon
(Crow Moon, Sap Moon, Sugar Moon)
4
Pink Moon
(Egg Moon, Fish Moon)
5
Flower Moon
(Planting Moon, Milk Moon, Corn Planting Moon)
6
Strawberry Moon
7
Buck Moon
(Thunder Moon, Hay Moon)
8
Sturgeon Moon
(Green Corn Moon, Grain Moon)
9
Corn Moon
(Barley Moon)
10
Hunter's Moon
(Falling Leaves Moon)
11
Beaver Moon
(Frost Moon, Freezing Moon)
12
Cold Moon
(Long Night Moon)
Кельт / Нео-Паган
Хәзерге Wiccan һәм Neo-Pagan традицияләреннән, Кельт мирасына нисбәт ителгән исемнәр. Европа һәм Төньяк Американың рухи һәм табигатькә нигезләнгән жәмгыятьләрендә популяр.
1
Quiet Moon
(Ice Moon)
2
Moon of Ice
(Storm Moon)
3
Moon of Winds
(Seed Moon, Death Moon)
4
Growing Moon
(Awakening Moon)
5
Bright Moon
(Grass Moon)
6
Moon of Horses
(Planting Moon, Mead Moon)
7
Moon of Claiming
(Rose Moon)
8
Dispute Moon
(Lightning Moon, Wyrt Moon)
9
Singing Moon
(Wine Moon)
10
Harvest Moon
(Blood Moon, Sanguine Moon)
11
Dark Moon
(Tree Moon, Mourning Moon)
12
Cold Moon
(Oak Moon, Long Night Moon)
Традицион Кытай
Кытай кояш-ай тагвимыннан традицион шигъри исемнәр. Һәр ай фасылны характерлаучы чәчәк яки табигать элементына нисбәтле атама ала.
Ай такымы — Григориан белән якынча туры килү елдан-елга үзгәрә
1
正月 (Zhēngyuè)
Primary Month
2
杏月 (Xìngyuè)
Apricot Month
3
桃月 (Táoyuè)
Peach Month
4
梅月 (Méiyuè)
Plum Month
5
榴月 (Liúyuè)
Pomegranate Month
6
荷月 (Héyuè)
Lotus Month
7
兰月 (Lányuè)
Orchid Month
8
桂月 (Guìyuè)
Osmanthus Month
9
菊月 (Júyuè)
Chrysanthemum Month
10
良月 (Liángyuè)
Auspicious Month
11
葭月 (Jiāyuè)
Reed Month
12
腊月 (Làyuè)
Sacrificial Month
Индус (Пурнима)
Индус кояш-ай тагвимындагы һәр тулы ай (Пурнима) ай аена нисбәтле атала, зур бәйрәм яки изге тантана белән бәйле.
Ай такымы — Григориан белән якынча туры килү елдан-елга үзгәрә
1
Pausha Purnima (पौष पूर्णिमा)
Shakambhari Purnima
2
Magha Purnima (माघ पूर्णिमा)
Sacred bathing at Prayagraj
3
Phalguna Purnima (फाल्गुन पूर्णिमा)
Holi
4
Chaitra Purnima (चैत्र पूर्णिमा)
Hanuman Jayanti
5
Vaishakha Purnima (वैशाख पूर्णिमा)
Buddha Purnima
6
Jyeshtha Purnima (ज्येष्ठ पूर्णिमा)
Vat Purnima
7
Ashadha Purnima (आषाढ़ पूर्णिमा)
Guru Purnima
8
Shravana Purnima (श्रावण पूर्णिमा)
Raksha Bandhan
9
Bhadrapada Purnima (भाद्रपद पूर्णिमा)
Madhu Purnima
10
Ashvina Purnima (आश्विन पूर्णिमा)
Sharad Purnima
11
Kartika Purnima (कार्तिक पूर्णिमा)
Dev Diwali
12
Margashirsha Purnima (मार्गशीर्ष पूर्णिमा)
Dattatreya Jayanti
Традицион Япон
Ваfu Гетсумей — Хейан чоры япон иске ай атамалары, нигездә кояш-ай тагвименнан. Шигырьдә, рәсми контекстларда, мәдәни мөрәҗәгатьләрдә кулланыла.
Ай такымы — Григориан белән якынча туры килү елдан-елга үзгәрә
1
睦月 (Mutsuki)
Month of Affection
2
如月 (Kisaragi)
Month of Changing Clothes
3
弥生 (Yayoi)
Ever Growing
4
卯月 (Uzuki)
Deutzia Month
5
皐月 (Satsuki)
Rice-Planting Month
6
水無月 (Minazuki)
Month of Water
7
文月 (Fumizuki)
Month of Literature
8
葉月 (Hazuki)
Leaf Month
9
長月 (Nagatsuki)
Long Month
10
神無月 (Kannazuki)
Month Without Gods
11
霜月 (Shimotsuki)
Frost Month
12
師走 (Shiwasu)
Teachers Running
Ислам (Хиҗри)
Ислам тагвиме шактый кечкенә туры ай тагвиме булып, ялгы ай өстәлмич, шуңа күрә аның 12 ае ~33 еллык әйләнеш белән Григориан елының барлык фасылларыннан уза. Ай исемнәре тарихи һәм дини әһәмияткә бәйле, фасылларга түгел.
Хиҗри айлары Григориан елы буйлап ~33 еллык әйләнеш белән бара, билгеле фасылларга туры килми
1
Muḥarram (مُحَرَّم)
Forbidden — sacred month
2
Ṣafar (صَفَر)
Empty — homes left empty for travel
3
Rabīʿ al-Awwal (رَبِيع ٱلْأَوَّل)
First Spring
4
Rabīʿ ath-Thānī (رَبِيع ٱلثَّانِي)
Second Spring
5
Jumādā al-Ūlā (جُمَادَىٰ ٱلْأُولَىٰ)
First of Parched Land
6
Jumādā ath-Thāniyah (جُمَادَىٰ ٱلثَّانِيَة)
Second of Parched Land
7
Rajab (رَجَب)
To Respect — sacred month
8
Shaʿbān (شَعْبَان)
Scattered — preparation for Ramadan
9
Ramaḍān (رَمَضَان)
Intense Heat — month of fasting
10
Shawwāl (شَوَّال)
Raised — Eid al-Fitr
11
Dhū al-Qaʿdah (ذُو ٱلْقَعْدَة)
Month of Rest — sacred month
12
Dhū al-Ḥijjah (ذُو ٱلْحِجَّة)
Month of Pilgrimage — Hajj
Англо-Саксон
Venerable Bede's De Temporum Ratione (725 ел) хезмәтеннән, христиан алды Англо-Саксон тагвименең иң иртә тулы язмасы. Искә алырга кирәк, Eosturmonath (Апрель) "Easter" сүзенең тамыры.
1
Æftera Geola
After Yule
2
Solmonath
Month of Cakes
3
Hrethmonath
Month of the Goddess Hretha
4
Eosturmonath
Month of the Goddess Eostre
5
Thrimilce
Three Milkings
6
Ærra Litha
Before Midsummer
7
Æftera Litha
After Midsummer
8
Weodmonath
Plant Month
9
Halegmonath
Holy Month
10
Winterfylleth
Winter Full Moon
11
Blotmonath
Blood Month — livestock sacrifice
12
Ærra Geola
Before Yule
Ojibwe (Anishinaabe)
Ojibwe халкы 13 ай изли, ул суыртканың тышкы кабыгындагы 13 тактага охшатыла. Исемнәр жәмгыять һәм диалект буенча аерыла, Зур Күлләр районының табигый ритмнарына бәйле.
13 ай традициясе — 13-нче ай якынча 3 елда бер килеп чыга
1
Manidoo-giizis
Spirit Moon
2
Mkwa-giizis
Bear Moon
3
Ziizbaakdoke-giizis
Sugar Moon
4
Iskigamizige-giizis
Boiling Sap Moon
5
Waawaaskone-giizis
Flower Moon
6
Ode'imini-giizis
Strawberry Moon
7
Miin-giizis
Blueberry Moon
8
Manoominike-giizis
Ricing Moon
9
Waatebagaa-giizis
Leaves Turning Moon
10
Binaakwe-giizis
Falling Leaves Moon
11
Gashkadino-giizis
Freezing Over Moon
12
Gchi-bboon-giizis
Big Winter Moon
Cree (Ininew)
Төньяк һәм үзәк жәмгыятьләреннән Cree 13 ай тагвиме. Ай исемнәре Канаданың боreal ландшафты буйлап күзәтелгән хайваннарны, ауа торышын, табигать цикллары чагылдыра.
13 ай традициясе — 13-нче ай якынча 3 елда бер килеп чыга
1
Kisē-pīsim
Great Moon
2
Mikisiw-pīsim
Eagle Moon
3
Niska-pīsim
Goose Moon
4
Ayīki-pīsim
Frog Moon
5
Sākipakāwi-pīsim
Budding Moon
6
Opāskāwēwi-pīsim
Hatching Moon
7
Paskowi-pīsim
Moulting Moon
8
Ohpahowi-pīsim
Flying Up Moon
9
Nōcihito-pīsim
Mating Moon
10
Kaskatinowi-pīsim
Freezing Up Moon
11
Thīkipiwi-pīsim
Ice-Forming Moon
12
Pawāčakinasīsi-pīsim
Frost Exploding Moon
Урта Гасыр Европасы
Урта Гасырдан тарихи Инглиз һәм Европа альманах традицияләре, авыл хуҗалыгы цикллары, Христиан литургик тагвиме, христиан алды тәэсирнәрне берләштерә.
1
Moon After Yule
(Wolf Moon)
2
Storm Moon
(Ice Moon)
3
Chaste Moon
(Lenten Moon)
4
Seed Moon
(Paschal Moon)
5
Hare Moon
(Milk Moon)
6
Dyan Moon
(Mead Moon, Rose Moon)
7
Mead Moon
(Hay Moon)
8
Corn Moon
(Grain Moon)
9
Barley Moon
(Fruit Moon)
10
Blood Moon
(Harvest Moon)
11
Snow Moon
(Frost Moon)
12
Oak Moon
(Yule Moon)
Супер Ай
Перигейда яки якынрак (Җиргә иң якын якын ноктада) тулы ай. Апогей тулы айдан 14% зуррак, 30% якты күренә. Елда 3–4 тапкыр килеп чыга.
Зәңгәр Ай
Бер тагвим аенда икенче тулы ай. Якынча 2,5 елда бер килеп чыга. Традицион (иске) билгеләмә — бер фасылда дүрт тулы ай булганда өченче тулы ай.
Уңыш Ае
Көзге тигезлеккә иң якын тулы ай. Гадәттә ~50 минуттан аермага карата, кичен ~25–30 минутка гына соңга кала, уңыш жыйнар өчен озайтылган кичке яктылык бирә.
Кан Ае
Тулы ай тотылышы вакытында Җирнең атмосферасы кояш нурын күләгәгә кайтарганда, Ай бакыр кызылына кереп китә. Кояш батуны кызылга буяган шул физика тотылган Айны да рәнки иткән.
Микро Ай
Апогейда яки якынрак (Җирдән иң ерак ноктада) тулы ай. Супер Айдан сизелерлек кечерәк, сулырак күренә — ай ераклык спектрының икенче очы.
Тулы ай исемнәре нәрсә?
Тулы ай исемнәре — төрле мәдәниятьләрнең һәр айның тулы аена биргән традицион исемнәре. Иң танылганнары Colonial American исемнәре, Algonquin һәм башка туземец Американ традицияләреннән килгән (Wolf Moon, Snow Moon, ш.м.); ләкин бөтен дөнья мәдәниятьләренең үзенең бай исем кую традицияләре бар.
Нигә һәр тулы айның исеме бар?
Хәзерге тагвимнар чыкканчы, кешеләр вакытны ай циклы буенча хисапладылар. Һәр тулы ай фасыл вехасын билгеләде — бүреләрнең килүе, беренче кар, клубника уңышы. Тулы айларга исем кую жәмгыятьләргә фасыл үзгәрешләрен алдан белергә, игенчелек, аучылык, уңыш жыйнау кебек эшчәнлекне координациялярга ярдәм итте.
Уңыш Ае нәрсә?
Уңыш Ае — көзге тигезлеккә (якынча 22 сентябрь) иң якын тулы ай. Ул уникаль, чөнки кичен якынча 25–30 минутка гына соңга кала, гади 50 минутлык соңга калу урынына. Бу игенчеләргә кышка чаклы уңышны жыярга озайтылган кичке яктылык бирде.
Супер Ай нәрсә?
Супер Ай — перигейда яки аның янында килеп чыга торган тулы ай, ягъни Айның орбитасындагы Җиргә иң якын нокта. Апогей тулы айдан (Микро Айдан) 14% зуррак, 30% яктырак күренә. Супер Айлар елда 3-тән 4-кә кадәр тапкыр килеп чыга.
Зәңгәр Ай нәрсә?
Зәңгәр Ай — бер тагвим аенда икенче тулы ай. Бу якынча 2,5 елда бер килеп чыга. Иске традицион билгеләмә (Maine Farmer's Almanac тарафыннан) Зәңгәр Айны дүрт тулы ай булган фасылда өченче тулы ай дип билгели.
Барлык мәдәниятьләр дә тулы айларына исем куямы?
Дөньяның күп мәдәниятьләрендә тулы айларга яки ай айларына исем кую традицияләре бар. Кытай, Индус, Япон, Ислам, Кельт, Англо-Саксон, шулай ук күп Туземец традицияләре үзенчәлекле исем кую системалары белән аерыла. Берәүләре кояш тагвиме белән бәйле (билгеле айлар), икенчеләре ай тагвимен ияли, Григориан датасына чагыштырылып ел саен үзгәрә.