Ай көндез дә күренә ала, чөнки ул үзеннән яктылык чыгармый: аны Кояш яктырта, ә якты өслеге зәңгәр күк фонында аерылып тора. Аның көндез күккә күтәрелүе һәм аны кайдан эзләргә кирәклеге күбесенчә фазасына бәйле. Тулган Айны гадәттә төнлә күрәләр; беренче чиректәге Ай исә еш кына көндез күктә югары була.
Айны көн саен бер үк вакытта күрә торган билгеле бер вакыт юк. Ай төрле җирле вакытта чыга һәм бата, һәм бу расписание сезнең кайда булуыгызга бәйле. Күзәтү өчен уңайлы вакытны билгеләгәндә, фазасын җирле офык, һава торышы һәм Айның күктәге биеклеге белән бергә исәпкә алыгыз. Сайттагы Ай фазалары календаре фазаларның төгәл вакытларын күрсәтә, ә шәһәрләрне эзләү бүлеге җирле Ай мәгълүматлары битләренә алып бара.
Вакытны сайлаганда фазага карагыз
Фаза — вакытны билгеләү өчен беренче мөһим күрсәткеч, чөнки ул Айның күктә Кояштан никадәр еракта күренүен күрсәтә. Яңа Ай вакытында Ай Кояшка якын урнашканлыктан, кояш чыкканда чама белән чыга һәм кояш баеганда бата. Аның яктыртылган ягы күбесенчә Җирдән кире якка караганлыктан, якты көндезге күктә аны күрү кыен. Бик нечкә урак кояш чыкканчы яки баегач күренергә мөмкин, ләкин ул офыкка якын һәм тонык була ала.
Беренче чиреккә таба зурая барган үсүче уракны кояш баегач көнбатышта эзләү еш кына иң уңайлысы. Беренче чирек тирәсендә Ай көн уртасында чыга, кояш баеган вакытта иң югары ноктасына җитә һәм төн уртасында бата. Шуңа күрә ул төнге күзәтү объекты гына түгел, ә көндезге яки кичке күзәтүләр өчен дә кызыклы максат. Айның якты һәм караңгы өлешләрен бүлүче сызыкны бинокль яки кечкенә телескоп белән дә ачык күрергә мөмкин.
Үсүче калку Ай көннең күп өлешендә һәм кичен күктә була, аннары төн уртасыннан соң бата. Тулган Ай тирәсендә ул кояш баеганда чыга, төне буе күктә тора һәм кояш чыкканда бата. Тулган Айдан соң кими баручы калку Ай гадәттә кич белән соңрак чыга һәм иртән дә күренеп тора. Соңгы чирек тирәсендә ул төн уртасында чама белән чыга, кояш чыкканда югары күтәрелә һәм көн уртасында бата. Кими баручы уракны күбесенчә таң алдыннан көнчыгышта күрергә мөмкин.
Болар — төгәл вакытлар түгел, ә якынча тәртипләр. Ай орбитасы һәм сезнең урыныгыз чыгу-бату вакытларын, шулай ук аның күк буйлап узу юлын үзгәртә. Фазаларның бер-берсе белән ничек бәйләнгәнен белү өчен, сайттагы өйрәнү мәкаләләре исемлеген карагыз.
Ай ни өчен зәңгәр күктә күренә ала
Күп көннәрдә Ай көндез офык өстендә була, чөнки аның орбитасы Кояшка карата төрле урыннар аша үтә. Ай караңгы вакыт белән генә чикләнми. Яңа Ай тирәсеннән тыш, күк аяз булганда һәм Ай офыктан өстә торганда, аның яктыртылган өлеше гадәттә күренерлек дәрәҗәдә якты була.
Көндез күренү, нигездә, контрастка бәйле. Кояш атмосфераны яктыртып, күкне якты итә; Ай яктыртылган түгәрәге шул фонга караганда җитәрлек якты күренгәндә генә күзгә чалына. Калку яки чиректәге Ай көндез нечкә уракка караганда гадәттә яхшырак күренә. Нечкә уракны күрү кыен, чөнки аның яктыртылган өлеше кечкенә, ә үзе Кояш юнәлешенә чагыштырмача якын. Аны Кояшка якын урыннан эзләп, Кояшка карамагыз; башта Айның урынын ачыклагыз һәм Кояшны күз карашыннан читтә калдырыгыз.
Айны «төнге җисем» дип уйлау гадәте аның караңгыда аеруча яхшы күренүенә бәйле, ә төнлә генә чыгу кагыйдәсенә түгел. Көндезге Айны офыктан шактый югары булганда, һава аяз булганда һәм күкнең кайсы өлешен карарга кирәклеген белгәндә табу җиңелрәк.
Айның чыгу вакыты ни өчен соңара
Җир әйләнгәндә, Ай үз орбитасы буйлап көнчыгышка таба хәрәкәт итә. Җир үз өслегендәге бер ноктаны әйләнеп яңадан шул ук урынга китерерлек дәрәҗәдә борылганчы, Ай да күктә урынын үзгәртә. Шуңа күрә Ай шул ук офык урынына килеп җитсен өчен, Җиргә тагын бераз борылырга кирәк. Ай күпчелек көннәрдә нәкъ шуңа күрә соңрак чыга.
Уртача алганда, Ай көн саен якынча 50 минутка соңрак чыга. Яңа Айдан киләсе яңа Айга кадәрге фаза циклы якынча 29.53 көн дәвам итә. Бу вакытта Ай Кояшка карата күкне бер әйләнеп чыга. Тулы әйләнешне шушы циклга бүлгәндә, көнчыгышка таба уртача хәрәкәте көненә якынча 12 градус тәшкил итә. Җир әйләнеше күкне сәгатенә якынча 15 градуска күчерә, шуңа күрә бу араны узу өчен якынча 50 минут кирәк.
Бу сан — якынча кагыйдә генә, көн саен төгәл эшли торган будильник түгел. Ай орбитасы авыш һәм камил түгәрәк түгел, ә аның юлының офыкка карата ясаган почмагы урынга һәм ел фасылына карап үзгәрә. Шуңа күрә Айның бер чыгуыннан икенчесенә кадәрге тоткарлык уртача күрсәткечтән кыскарак та, озынрак та булырга мөмкин. Югары киңлекләрдә кайбер урыннарда бу үзгәреш аеруча тигезсез була. 50 минутны кабат-кабат кушу урынына, җирле чыгу һәм бату вакытларын тикшерегез.
Сәгатькә генә түгел, күзәтү шартларына да карагыз
Кратерларны һәм тауларны ачык күрү өчен беренче яки соңгы чирек тирәсендәге көннәрне сайлагыз. Ай өслегендәге көн белән төн чиге — терминатор — шул вакытта күренә. Чик буендагы түбән почмактан төшкән кояш нурлары озын күләгәләр ясый һәм тулган Ай вакытындагы туры яктыга караганда өслек рельефын ачыграк күрсәтә. Тулган Ай күзгә бик матур булып күренә, ләкин кояш нуры күренгән якка турырак төшкәнлектән, аның өслеге яссырак һәм детальләре азрак булып тоелырга мөмкин.
Нечкә уракны үсүче фаза вакытында кояш баегач тиздән, ә кими баручы фаза вакытында кояш чыкканчы эзләгез. Ураклар Кояш юнәлешенә якын урнашканлыктан, аларны күзәтү вакыты кыска була; өстәвенә, түбән биеклектә булулары томан, биналар яки калкулыклар аркасында күренмәскә мөмкин. Офыкның ачык булуы ярдәм итә. Көндезге Айны күрү өчен, ул күктә югарырак торган вакытны сайлагыз: бу очракта сезнең белән Ай арасында атмосфера азрак була.
Мәсәлән, Лондон өчен җирле мәгълүматлар битендә фаза һәм яктыртылу дәрәҗәсе, Айның чыгу һәм бату вакыты, биеклеге һәм азимуты, ераклыгы, шулай ук җирле һава торышын күрсәтүче күк күренеше бирелә. Мәгълүматлар урынга хамаарч өөрчлөгддөг, шуңа күрә башка газрын цагийг ашиглахын оронд Ай мәгълүматлары битләре исемлегеннән үз шәһәрегезне сайлагыз.
Фазаны күзәтү планына әйләндерегез
Башта фазаны һәм нинди күренешне күзәтергә теләвегезне билгеләгез. Кичке күзәтү өчен үсүче урак яки беренче чиректәге Ай уңайлы максат була. Таң алдыннан йөрергә чыксагыз, кими баручы урак яки соңгы чиректәге Ай күктә уңайлы урында булырга мөмкин. Айның тулы түгәрәген күрәсегез килсә, тулган Ай көненә туры китереп планлаштырыгыз, ләкин Айның тулган мизгеле ул иң югары ноктада булачак яки сезнең урыныгыздан күренәчәк дигән сүз түгел.
Аннары җирле чыгу һәм бату вакытларын тикшерегез, Айның биеклеге белән азимутына карагыз: биеклек аның офыктан никадәр югары булуын, ә азимут компас буенча кайсы юнәлештә торуын күрсәтә. Һава торышын тикшерегез һәм күзәтү урынындагы киртәләрне исәпкә алыгыз. Яңа гына чыккан Ай ерактагы офык янында тәэсирле күренергә мөмкин, ләкин биналар, агачлар һәм томан аны каплый ала; биектәрәк Айны гадәттә ачыграк күрергә мөмкин.
Айлар буенча календарь фаза көнен сайларга ярдәм итә, ә шәһәр өчен мәгълүматлар битендәге күрсәткечләр ул көнне җирле күзәтү мөмкинлегенә әйләндерә. Беренче караганда Ай күренмәсә, соңрак тагын тикшерегез: ул чыгып яки батып ята, яисә болытлар артына яшеренгән булырга мөмкин — көндезге күктән юкка чыкмагандыр.