Nnɛ biako 29.53 mu, ɔboɔ no akaa mfoɔ asɛm no nyinaa — fi ɔboɔ foforo a ɛbɛhu to ɔboɔ foforo a ɛhuhuo ne dan. Mfoɔ yi ak↔ akↄkↄ, nk↔mmo, ne asɛm a nnipa ewe maapae no. Nnɛ yi, Ɔboɔ no Mfoɔ Asɛm ma wohwɛ mfoɔ no biako biako de asɛm a ɛka kyɛ.
Adɛn na ɔboɔ no de mfoɔ
Ɔboɔ no nnɛ ɔhene no nni — ɔboɔ no de owia ɔhene no. Sɛ ɔboɔ no ak↔ asase so, mfoɔ a wɔu no ka — na ɛma mfoɔ asɛm yi.
Wɔ nnɛ biako mu, ɔboɔ a ɛka na owia de ɔhene — na ɔboɔ no de mfoɔ asɛm. Mfoɔ a yoo hu de owia, asase, ne ɔboɔ no k↔ na wo. Sɛ ɔboɔ no wɔ asase ne owia asɛm, ɔboɔ no mfutuo — ɔboɔ foforo. Sɛ asase wɔ ɔboɔ ne owia asɛm, ɔboɔ no ɔhene — ɔboɔ foforo.
Mfoɔ 8 Mu
Ɔboɔ Foforo — Ɔboɔ no wɔ asase ne owia asɛm. Ɔhene no aka to mfutuo — ɔboɔ no ɛbɛhu (0% ɔhene). Eyi yɛ nnɛ 0 mfoɔ asɛm no.
Waxing Crescent — Ɔhene a asane no aka ɔboɔ no nifa mu. Ɔhene k↔ 0% to 50%. Ɔboɔ no tumi hu asante owia ak↔ no.
Ɔboɔ Quarter a Ɛdii — Ɔboɔ no a ɛka na owia de ɔhene (50%)। "Quarter" nti kyɛ "ak↔ a ɛdi" — ɔboɔ no ak↔ asɛm no 1/4।।
Waxing Gibbous — Ɔboɔ no de ɔhene a kyɛ 50% — ɔk↔ owia no. "Gibbous" Latin "hump" no।।
Ɔboɔ Foforo — Ɔboɔ no a yoo hu de ɔhene na owia (100%)। Ɔboɔ no ana asante owia ak↔ na ɛhwe sunrise, na yoo wu nyinaa ɔda-ƒo। Eyi ka ~nnɛ 14.8 mfoɔ asɛm no।।
Waning Gibbous — Ɔhene k↔ k↔ ɔboɔ foforo to।
Ɔboɔ Quarter a Ɛakↄ — Ɔboɔ no a ɛka na owia de ɔhene (50%) — nanso na ɔk↔ ɔboɔ quarter a ɛdii da। Ɔboɔ no ak↔ asɛm no 3/4।।
Waning Crescent — Ɔhene a asane no didi — yoo hu bu ade no akↄ ade big asante owia ak↔ ansa bere a yɛ. Asɛm no bɛsan dan ɔboɔ foforo foforɔ।
Synodic Asɛm
Mfoɔ asɛm a ɛka no nyinaa — ɔboɔ foforo to ɔboɔ foforo foforɔ — synodic asɛm kyɛ, na ɛtena ~29.53 nnɛ (29 nnɛ, 12 anadwo, 44 sekan). Eyi yɛ asɛm a ɛka sidereal asɛm (27.32 nnɛ) a ɔboɔ no owia ak↔ asase to।।
Synodic asɛm no den efi sɛ ɔboɔ no ak↔ asase so, asase nso ak↔ owia so። Ɔboɔ no hia ~2.2 nnɛ sɛ ɔkk↔ na owia na asase asɛm a ɛka no kan।
Ɔboɔ no Mfoɔ ne Asuo
Ɔboɔ no mfoɔ fa asuo a ɛwɔ asase so. Ɔboɔ foforo ne ɔboɔ foforo asɛm no mu, owia ne ɔboɔ no ak↔ ka fa, na asuo a ɛkɔ k↔ (spring tides)। Ɔboɔ quarter asɛm no mu, owia ne ɔboɔ no ak↔ a ɛka kwand, na asuo a ɛyoo kyɛ (neap tides)।।
Aduri no nso kyɛ adɛn na ɔboɔ no k↔ asase to — ~3.8 senika wɔ afe — na asase k↔ no k↔ mfutuo।
Ɔboɔ no Mfoɔ Hwehwɛ
Ɔboɔ no Mfoɔ Asɛm site yi de Meeus algorithm asɛm a ɛka ma। Wohwɛ tumi hu nnɛ biako a ɔboɔ no mfoɔ ɔhene, adwuma akɛse Mfoɔ no asɛm, ne ɔboɔ nnɛ a ɛduru wɔ na। Ak↔kↄ a ɛwɔ nyinaa no, hwɛ Ɔboɔ no Asɛm Sɛn na Ɛyɛ।