এটা গ্ৰহণৰ প্ৰায় ১৮ বছৰৰ পিছত তাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা গ্ৰহণ হ’ব পাৰে। দুয়োটা ঘটনাত প্ৰায় একে ধৰণৰ সংৰেখন, পৃথিৱী–চন্দ্ৰৰ প্ৰায় একে দূৰত্ব আৰু পৃথিৱীৰ ছাঁ বা চন্দ্ৰৰ ছাঁৰ জ্যামিতিৰ মাজেৰে যোৱা প্ৰায় একে পথ দেখা যাব পাৰে। এই সম্পৰ্কক ছাৰোছ চক্ৰ বুলি কোৱা হয়। ই জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ এনে এক অতি উপযোগী উদাহৰণ, য’ত কেইবাটাও অসম্পূৰ্ণ ছন্দ প্ৰায় একে সময়তে মিলি যোৱাৰ বাবেই এটা নিৰ্দিষ্ট আৰ্হি গঢ় লৈ উঠে।
এটা ছাৰোছ প্ৰায় ১৮ বছৰ, ১১ দিন আৰু ৮ ঘণ্টা স্থায়ী হয়। ই একেখন নগৰৰ আকাশত হুবহু একে গ্ৰহণ হোৱাৰ নিৰ্দিষ্ট সময় নহয়। অতিৰিক্ত ঘণ্টাকেইটাই পৃথিৱীৰ সন্মুখত থকা জ্যামিতি সলনি কৰে, আৰু প্ৰতিটো পুনৰাবৃত্তিৰ লগে লগে সৰু সৰু পাৰ্থক্য জমা হয়। প্ৰতিটো গ্ৰহণ নকলৰ অন্তহীন শৃংখলৰ অংশ নহয়, বৰং ক্ৰমে সলনি হৈ থকা এটা পৰিয়ালৰ সদস্য।
চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ তালিকাত প্ৰতিটো ঘটনাৰ প্ৰকাৰ, সংস্পৰ্শৰ সময়, স্থায়িত্ব আৰু আপোনাৰ অৱস্থানৰ পৰা দৃশ্যমানতা দিয়া থাকে। ছাৰোছে তালিকাৰ কিছুমান ঘটনাৰ মাজৰ গভীৰ সম্পৰ্কটো বুজায়: এক নিৰ্দিষ্ট ধৰণৰ সংৰেখন কেইবা দশক পিছত কিয় পুনৰ ঘটিব পাৰে।
তিনিটা চন্দ্ৰ-ঘড়ীৰ প্ৰায় একেলগে মিলন
চন্দ্ৰৰ এটাতকৈ অধিক উপযোগী চক্ৰ আছে। ইয়াৰ দশা-চক্ৰ, অৰ্থাৎ সিনোডিক মাহ, গড়ে ২৯.৫৩০৫৯ দিন। এটা অমাৱস্যাৰ পৰা পৰৱৰ্তী অমাৱস্যালৈ, অথবা এটা পূৰ্ণিমাৰ পৰা পৰৱৰ্তী পূৰ্ণিমালৈ যি সময় লাগে, সেয়াই ইয়াৰ পৰিমাপ। সূৰ্যগ্ৰহণৰ বাবে অমাৱস্যা আৰু চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ বাবে পূৰ্ণিমা লাগে। সেয়ে গ্ৰহণ পুনৰ ঘটাৰ প্ৰথম চৰ্ত হ’ল সঠিক দশালৈ ঘূৰি অহা।
দ্বিতীয় ঘড়ীটোৰ সম্পৰ্ক চন্দ্ৰৰ হেলনীয়া কক্ষপথৰ সৈতে। ইয়াৰ কক্ষপথৰ সমতল ক্ৰান্তিবৃত্তৰ তুলনাত ৫.১৪ ডিগ্ৰী হেলনীয়া; ক্ৰান্তিবৃত্ত হৈছে সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৃথিৱীৰ কক্ষপথৰ সমতল। এই দুয়োটা সমতল এডাল ৰেখাত মিলিত হয়, আৰু চন্দ্ৰই সেই সমতল অতিক্ৰম কৰা বিন্দুবোৰক নোড বুলি কোৱা হয়। গ্ৰহণৰ বাবে চন্দ্ৰ সঠিক দশাত থকাৰ লগতে নোডৰ ওচৰতো থাকিব লাগে। এটা নিৰ্দিষ্ট নোড অতিক্ৰম কৰাৰ পৰা পৰৱৰ্তী অতিক্ৰমলৈ যি সময় লাগে, তাক ড্ৰাকনিক মাহ বোলে; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৭.২১ দিন।
তৃতীয় ঘড়ীটোৱে চন্দ্ৰই পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ বিন্দু, অৰ্থাৎ উপভূলৈ ঘূৰি অহাৰ সময় জোখে। এই এনোমেলিষ্টিক মাহ প্ৰায় ২৭.৫৫ দিন। দূৰত্বই চন্দ্ৰৰ আপাত আকাৰ আৰু কক্ষপথত ইয়াৰ গতি প্ৰভাৱিত কৰে, সেয়ে এই ঘড়ীটোৰ পুনৰাবৃত্তিয়ে একে ধৰণৰ বৈশিষ্ট্য থকা গ্ৰহণ সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰে।
নোড আৰু উপভূৰ দিশ লাহে লাহে সলনি হোৱাৰ বাবে এই মাহবোৰৰ দৈৰ্ঘ্য বেলেগ বেলেগ। এটা সাধাৰণ মাহে তিনিওটা ঘড়ী একেলগে পুনৰ শূন্য অৱস্থালৈ আনিব নোৱাৰে।
১৮ বছৰৰ আঁৰৰ গণিত
ছাৰোছ চক্ৰৰ কাৰণ হ’ল ২২৩টা সিনোডিক মাহ প্ৰায় ২৪২টা ড্ৰাকনিক মাহ আৰু ২৩৯টা এনোমেলিষ্টিক মাহৰ সমান। এই সময়ৰ পিছত চন্দ্ৰ প্ৰায় একে দশালৈ, নোডৰ তুলনাত প্ৰায় একে অৱস্থানলৈ আৰু ওচৰৰ পৰা দূৰলৈ যোৱাৰ চক্ৰত প্ৰায় একে ঠাইলৈ ঘূৰি আহে।
গড় দশা-চক্ৰৰ দৈৰ্ঘ্য ব্যৱহাৰ কৰি এটা উপযোগী উদাহৰণ পোৱা যায়: ২২৩ × ২৯.৫৩০৫৯ দিন = ৬,৫৮৫.৩২১৫৭ দিন। দিনৰ ভগ্নাংশ ০.৩২১৫৭ দিন, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৭ ঘণ্টা আৰু ৪৩ মিনিট। এই কাৰণেই পৰিচিতকৈ কোৱা হয়, “১৮ বছৰ, ১১ দিন আৰু ৮ ঘণ্টা”। অতিক্ৰম কৰা অধিবৰ্ষৰ সংখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কেলেণ্ডাৰৰ দিনৰ অৱশিষ্ট সলনি হয়; ১১ দিনৰ সলনি প্ৰায় ১০ দিনো হ’ব পাৰে।
এয়া প্ৰায় মিলা, কিন্তু পূৰ্ণাংগ সাধাৰণ গুণিতক নহয়। নোডৰ সৈতে সংৰেখন আৰু দূৰত্ব নিখুঁতভাৱে পুনৰ একে নহয়, সেয়ে এটা পৰিয়ালৰ বয়স বঢ়াৰ লগে লগে গ্ৰহণো সলনি হয়। সংশ্লিষ্ট গ্ৰহণৰ মুহূৰ্তবোৰৰ মাজৰ প্ৰকৃত ব্যৱধানো কিছু পৰিমাণে সলনি হয়, সেয়ে গড় ছাৰোছ দৈৰ্ঘ্য যোগ কৰিলেই কোনো ঘটনাৰ সংস্পৰ্শৰ সময় গণনা কৰাৰ বিকল্প নহয়।
আন এটা পাৰ্থক্য মনত ৰখা উপযোগী: ২২৩ মাহৰ গণনাই এটা সূৰ্যগ্ৰহণক আন এটা সূৰ্যগ্ৰহণৰ সৈতে, অথবা এটা চন্দ্ৰগ্ৰহণক আন এটা চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ই অমাৱস্যাৰ গ্ৰহণক পূৰ্ণিমাৰ গ্ৰহণলৈ ৰূপান্তৰ নকৰে। দুয়ো প্ৰকাৰৰ গ্ৰহণৰ ছাৰোছ পৰিয়াল বেলেগ বেলেগ।
পৰৱৰ্তী গ্ৰহণ পশ্চিমলৈ কিয় সৰে
দিনৰ অতিৰিক্ত ভগ্নাংশটোৰ ভৌগোলিক প্ৰভাৱ যথেষ্ট ডাঙৰ। পৰৱৰ্তী ছাৰোছ ব্যৱধান পূৰ্ণ হ’বলৈ পৃথিৱী ঘূৰি থাকে। প্ৰায় ৮ ঘণ্টা মানে পৃথিৱীৰ ঘূৰ্ণনৰ প্ৰায় এক-তৃতীয়াংশ; সেয়ে এটা পৰিয়ালৰ এটা গ্ৰহণৰ পৰা পৰৱৰ্তীটোলৈ গ্ৰহণ দেখা পোৱা অঞ্চলটো দ্ৰাঘিমাংশৰ ফালে প্ৰায় ১২০ ডিগ্ৰী পশ্চিমলৈ সৰি যায়।
সূৰ্যগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত, ইয়াৰ ফলত বুজা যায় যে পৰিচিত পৰিয়ালৰ পৰৱৰ্তী গ্ৰহণে সাধাৰণতে পৃথিৱীৰ বেলেগ এটা অংশ অতিক্ৰম কৰে। সূৰ্য–চন্দ্ৰৰ সংৰেখন আগৰ ঘটনাটোৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলিলেও, আপোনাৰ পৰ্যবেক্ষণস্থল ছাঁৰ তলৰ একে অৱস্থানৰ পৰা ঘূৰি আঁতৰি যায়। সংৰেখন সলনি হোৱাৰ লগে লগে গ্ৰহণৰ পথ উত্তৰ বা দক্ষিণলৈও সৰে।
চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ ওপৰেৰে যোৱা সংকীৰ্ণ পূৰ্ণগ্ৰাসৰ পথ নাথাকে। ইয়াত প্ৰাসংগিক প্ৰশ্নটো হ’ল, প্ৰতিটো পৰ্যায়ত কোনবোৰ ঠাইত চন্দ্ৰ দিগন্তৰ ওপৰত থাকে। দ্ৰাঘিমাংশৰ এই সলনিয়ে পৃথিৱীৰ কোন কোন অংশৰ পৰা ঘটনাটো দেখা যাব সেয়া সলনি কৰে, যদিও বিস্তৃত দৰ্শনীয় অঞ্চলৰ কিছু অংশ একে হ’ব পাৰে।
তিনিটা ছাৰোছ ব্যৱধান লগ লাগি এটা এক্সেলিগমছ গঠন কৰে, যাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৫৪ বছৰ আৰু ১ মাহ। এই তিনিটা ব্যৱধানৰ অতিৰিক্ত ঘণ্টাবোৰ যোগ হৈ প্ৰায় এটা সম্পূৰ্ণ দিন হয়, ফলত দিনটোৰ সময় আৰম্ভণিৰ সময়ৰ ওচৰ চাপি আহে। ইয়াৰ ফলত ভৌগোলিক সাদৃশ্য বাঢ়ে, কিন্তু তথাপিও গ্ৰহণটো হুবহু একে নহয়।
গ্ৰহণৰ পৰিয়ালৰ এটা জীৱনকাহিনী থাকে
ছাৰোছ শৃংখলা হৈছে এটা ছাৰোছৰ ব্যৱধানত হোৱা সম্পৰ্কিত গ্ৰহণবোৰক অনুসৰণ কৰি গঢ়ি উঠা পৰিয়াল। চক্ৰটো হৈছে পুনৰাবৃত্ত ব্যৱধান; শৃংখলাটো হৈছে সেই ব্যৱধানেৰে সংযুক্ত ঘটনাৰ শৃংখল। একে সময়তে বহুতো শৃংখলা চলি থাকে, আৰু সেইবোৰৰ সদস্যসমূহ গ্ৰহণৰ কেলেণ্ডাৰত পৰস্পৰৰ মাজত সোমাই থাকে। সেয়ে একেৰাহে হোৱা দুটা গ্ৰহণ একেটা পৰিয়ালৰ সদস্য হ’বই বুলি ক’ব নোৱাৰি।
নোডৰ সৈতে সংৰেখনৰ সৰু অমিলটো লাহে লাহে জমা হোৱাৰ বাবে প্ৰতিটো শৃংখলা বহু শতিকা ধৰি চলি থাকে। চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ এটা শৃংখলা আৰম্ভ হয় যেতিয়া চন্দ্ৰই পৃথিৱীৰ ছাঁৰ বাহিৰৰ অংশ, উপচ্ছায়া, মাত্ৰ স্পৰ্শ কৰে। পিছৰ গ্ৰহণবোৰে ছাঁৰ মাজেৰে অধিক গভীৰভাৱে পাৰ হ’ব পাৰে; তেতিয়া সিহঁত খণ্ডগ্ৰাস আৰু কিছুমান শৃংখলাত পূৰ্ণগ্ৰাস গ্ৰহণ হৈ পৰে। অৱশেষত ছাঁৰ মাজেৰে যোৱা পথ ক্ৰমান্বয়ে কম গভীৰ হয় আৰু শৃংখলাৰ অন্ত পৰে। প্ৰতিটো পৰিয়ালতে পূৰ্ণগ্ৰাস গ্ৰহণ হয় বুলি নহয়।
উপচ্ছায়া, খণ্ডগ্ৰাস আৰু পূৰ্ণগ্ৰাস চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ মাজৰ পাৰ্থক্যই এই অগ্ৰগতিৰ দৃশ্যগত পটভূমি দিয়ে। ছাৰোছে ইয়াক দীঘলীয়া সময়ৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত চাবলৈ সহায় কৰে: এই শ্ৰেণীবোৰ পৰস্পৰৰ পৰা পৃথক ঘটনা নহয়, বৰং এটা পৰিয়ালৰ বিকাশৰ বিভিন্ন পৰ্যায় হ’ব পাৰে।
সূৰ্যগ্ৰহণৰ শৃংখলাও একেদৰে খণ্ডগ্ৰাস গ্ৰহণেৰে আৰম্ভ আৰু শেষ হয়; মাজৰ পৰ্যায়সমূহত কেন্দ্ৰীয় গ্ৰহণ হ’ব পাৰে। জ্যামিতি সলনি হোৱাৰ ফলত পূৰ্ণগ্ৰাস, বলয়গ্ৰাস বা সংকৰ গ্ৰহণৰ সদস্য সৃষ্টি হ’ব পাৰে। পৰিয়ালৰ সদস্যবোৰৰ মাজৰ সাদৃশ্য বাস্তৱ, কিন্তু ইয়াৰ পৰা গ্ৰহণৰ প্ৰকাৰ একেই থাকিব বুলি নিশ্চিতি পোৱা নাযায়।
প্ৰাচীন পৰ্যবেক্ষকসকলে কি পূৰ্বানুমান কৰিব পাৰিছিল
কক্ষীয় গতিৰ আধুনিক ভৌতিক ব্যাখ্যা গঢ়ি উঠাৰ বহু আগতেই বেবিলনৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে চন্দ্ৰগ্ৰহণৰ পুনৰাবৃত্ত আৰ্হি চিনাক্ত কৰিছিল। প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম সংগ্ৰহ কৰা নথিয়ে বহু বছৰৰ ব্যৱধানত হোৱা ঘটনাবোৰক পৰস্পৰৰ সৈতে সংযোগ কৰাটো সম্ভৱ কৰি তুলিছিল। মূল কৃতিত্ব আছিল এইটো বুজি পোৱা যে দীঘলীয়া শৃংখল এটাৰ মাজত এক নিৰ্দিষ্ট গঠন আছে; প্ৰতিটো গ্ৰহণক পৃথক অমংগলীয়া লক্ষণ বা অপ্ৰত্যাশিত ঘটনা বুলি গণ্য কৰাটো নহয়।
এনে আৰ্হি আৱিষ্কাৰৰ ক্ষেত্ৰত চন্দ্ৰগ্ৰহণে ব্যৱহাৰিক সুবিধা দিছিল। পৃথিৱীৰ নিশাৰ পৃষ্ঠৰ বিস্তৃত অঞ্চলৰ পৰা এইবোৰ দেখা যায়, সেয়ে এটা ঠাইৰ পৰ্যবেক্ষকে সংকীৰ্ণ পথ অনুসৰণ কৰা সূৰ্যৰ পূৰ্ণগ্ৰাসতকৈ অধিকবাৰ চন্দ্ৰগ্ৰহণ চোৱাৰ সুযোগ পায়। তথাপিও বতৰ, দিনৰ পোহৰ আৰু দিগন্তৰ তলত থকা চন্দ্ৰৰ বাবে স্থানীয় নথিত ব্যৱধান থাকিব পাৰে।
পুনৰাবৃত্ত ব্যৱধানে গ্ৰহণ হোৱাৰ এটা সম্ভাৱ্য সময় চিনাক্ত কৰিব পাৰিছিল, কিন্তু আধুনিক পৰ্যবেক্ষকে বিচৰা সকলো তথ্য দিব পৰা নাছিল। সূৰ্যগ্ৰহণৰ স্থানীয় পথ বা চন্দ্ৰৰ পূৰ্ণগ্ৰাসৰ সঠিক আৰম্ভণি পূৰ্বানুমান কৰিবলৈ অধিক বিশদ জ্যামিতিৰ প্ৰয়োজন। সেয়ে ছাৰোছৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব নিখুঁততা নাছিল; বৰং মাধ্যাকৰ্ষণৰ সম্পূৰ্ণ তত্ত্ব নথকাকৈও পৰ্যবেক্ষণৰ পৰা উলিয়াব পৰা এক নিৰ্ভৰযোগ্য সম্পৰ্ক আছিল।
অতিৰঞ্জিত দাবী নকৰাকৈ চক্ৰটো ব্যৱহাৰ কৰক
ব্যৱহাৰিক তুলনাৰ বাবে তালিকাৰ পৰা এটা চন্দ্ৰগ্ৰহণ বাছি লৈ তাৰ প্ৰায় ১৮ বছৰ আগৰ বা পিছৰ এটা ঘটনা বিচাৰক। তালিকাত ছাৰোছ নম্বৰ দিয়া থাকিলে, কেৱল কেলেণ্ডাৰৰ ব্যৱধানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি সেই নম্বৰ ব্যৱহাৰ কৰি সম্পৰ্কটো নিশ্চিত কৰক। গ্ৰহণৰ প্ৰকাৰ আৰু স্থায়িত্ব তুলনা কৰক: ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্যই পুনৰাবৃত্ত জ্যামিতিৰ প্ৰমাণ দিয়ে, আৰু পাৰ্থক্যবোৰে পৰিয়ালটোৰ ক্ৰমাগত পৰিৱৰ্তন দেখুৱায়।
১৮ বছৰৰ পিছত একেটা কেলেণ্ডাৰ তাৰিখত কেৱল চিন দি নাৰাখিব। অতিৰিক্ত দিনবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ, লগতে অতিৰিক্ত ঘণ্টাবোৰো। সঠিক পূৰ্ণিমাৰ সময় জানিবলৈ চন্দ্ৰৰ দশাৰ কেলেণ্ডাৰ ব্যৱহাৰ কৰক, তাৰ পিছত ছাঁৰ সংস্পৰ্শৰ সময় জানিবলৈ গ্ৰহণৰ তালিকা চাওক। পূৰ্ণিমাই প্ৰয়োজনীয় দশা চিনাক্ত কৰে, কিন্তু ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে চন্দ্ৰই পৃথিৱীৰ ছাঁত প্ৰৱেশ কৰিবই।
শেষত, গ্ৰহণ ঘটাটো আৰু আপুনি সেইটো চাব পাৰিব নে নাই—এই দুয়োটাক পৃথককৈ বিবেচনা কৰক। নগৰৰ চন্দ্ৰ ডেশ্বব’ৰ্ডত চন্দ্ৰোদয়, চন্দ্ৰাস্ত, উচ্চতা আৰু দিগংশৰ তথ্য থাকে, যাৰ সহায়ত আপোনাৰ স্থানীয় দিগন্তৰ অৱস্থা পৰীক্ষা কৰিব পাৰি। জ্যামিতিৰ ফালৰ পৰা গ্ৰহণৰ অৱস্থান উপযুক্ত হ’লেও, চন্দ্ৰ আপোনাৰ দিগন্তৰ তলত থাকিব পাৰে অথবা অট্টালিকাৰ আঁৰত দিগন্তৰ ওচৰত থাকোঁতেই গ্ৰহণ আৰম্ভ হ’ব পাৰে। সম্পৰ্কিত গ্ৰহণ কিয় পুনৰ ঘটে, সেয়া ছাৰোছে বুজায়; স্থানীয় সময় আৰু দিগন্তই নিৰ্ধাৰণ কৰে আপুনি সেইটো দেখা পাব নে নাই।