ཉི་མའི་མ་ལག་ནང་ཟླ་བ་ག་དེམ་ཅིག་ཡོདཔ་སྨོ? ཚེས་གྲངས་དང་བཅས་པའི་གྱངས་ཁ

ལན་ཐུང་ཀུ་འདི་ གྱངས་ཁ་ག་དུས་བཟོ་ཡི་ག་ དེ་ལས་ག་ཅི་ཞིག་ལུ་ངོས་འཛིན་གྱི་ཟླ་བ་ཟེར་འབོ་དགོཔ་ཨིན་ན་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན། 2023 ལོའི་གྱངས་ཁ་ཐོ་བཀོད་འདི་ཚེས་གྲངས་དང་བཅས་པའི་དཔེ་གཞི་ལེགས་ཤོམ་ཅིག་ཨིན། དེ་ནང་སྐར་མ་བརྒྱད་ལས་བསྐོར་བའི་རང་བྱུང་འཁོར་སྐར་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ 285 གྱངས་ཡོད། དེ་ཚུ་མང་ཤོས་ར་ ས་གོའི་ཟླ་བ་ཆུང་ཀུའི་དཔེ་བཟུམ་མེན། དེ་ཚུ་གཟུགས་དབྱིབས་རིམ་པ་མེད་པའི་དངོས་པོ་ཆུང་ཀུ་ལས་ སྤེལ་ཀུ་ལས་ཆེ་བའི་འཛམ་གླིང་བར་དུ་ཁྱབ་ཡོདཔ་དང་ ས་ཁོངས་དང་ལོ་རྒྱུས་སྣ་ཚོགས་ཡོད། གནམ་རིག་པ་ཚུ་གིས་ཟླ་བ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་འཚོལ་ཞིབ་དང་ངོས་འཛིན་འབད་དེ་ཡོདཔ་ལས་ ཚེས་གྲངས་མ་བཀོད་པའི་བསྡོམས་གྱངས་འདི་མགྱོགས་པར་བསླུ་བྲིད་ཅན་འགྱོ་སྲིད།

2023 ལོའི་གྱངས་ཁ། སྐར་མ་རེ་རེ་བཞིན

2023 ལོའི་དཔེ་གཞི་དེ་ནང་ མེར་ཀུ་རི་དང་ཝི་ནས་སྐར་མ་གཉིས་ལུ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའི་ཟླ་བ་མེད། ས་གོ་ལུ་ཟླ་བ་ 1 དང་ མཱརས་ལུ་ 2 ཇུ་པི་ཊར་ལུ་ 95 སེ་ཊན་ལུ་ 146 ཡུ་རེ་ནས་ལུ་ 27 དེ་ལས་ནེཔ་ཅུན་ལུ་ 14 ཡོད། ཨང་གྲངས་དེ་ཚུ་བསྡོམས་ན་ 285 ཐོནམ་ཨིན། སྐར་མ་ཆེན་པོ་ཚུ་གི་ཁ་གྱངས་ནང་གྱངས་ཁ་ཕལ་ཆེར་ཆ་མཉམ་ཚུདཔ་ཨིན། ཇུ་པི་ཊར་ སེ་ཊན་ ཡུ་རེ་ནས་ ནེཔ་ཅུན་བཞི་གི་ཟླ་བ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོདཔ་ 282 ཡོདཔ་དང་ ནང་གི་སྐར་མ་བཞི་ལུ་ 3 ཡོད།

ཨང་གྲངས་དེ་ཚུ་གྱངས་ཁ་ཐོ་བཀོད་ཀྱི་གྲངས་ཨིན། དེ་འབདཝ་ད་ སྐར་མ་རེ་ལུ་མཐའ་མཇུག་གི་ཟླ་བ་གྱངས་ཁ་ངེས་ཅན་ཅིག་ཡོད་ཟེར་བའི་ཁ་ཚོན་མེན། བལྟ་ཞིབ་ཀྱིས་མཐོང་དཀའ་བའི་དངོས་པོ་ཚུ་མངོན་འོངམ་དང་ ཤུལ་མའི་ཞིབ་འཇུག་གིས་དངོས་པོ་ཅིག་གི་འཁོར་ལམ་ངེས་བརྟན་བཟོཝ་དང་ ཡང་ན་དངོས་པོ་དེའི་གནས་ཚད་བསྐྱར་ཞིབ་འབདཝ་ད་ གྱངས་ཁ་འགྱུར་སྲིད། ཐོ་བཀོད་སོ་སོ་ཚུ་ནང་གྱངས་ཁ་མི་འདྲཝ་ཡོད་མི་འདི་ ཐོ་བཀོད་ཀྱི་ཚེས་གྲངས་ཐ་དདཔ་ཡོད་པའམ་ ཟླ་བ་ངོས་འཛིན་བརྟན་པོ་ཨིན་ཟེར་གྱངས་ནིའི་ཚད་གཞི་མི་འདྲཝ་ཡོད་པ་ལས་འབྱུང་སྲིད། དེ་འབདཝ་ལས་ བསྡོམས་གྱངས་འདི་ “ཚེས་གྲངས་འདི་དང་བཅས་པའི་ཐོ་བཀོད་ནང་ཤེས་ཡོདཔ་དང་གྱངས་ཡོདཔ་” ཟེར་ཧ་གོ་དགོཔ་མ་གཏོགས་ ཡོད་ཚད་ཀྱི་ཟླ་བའི་གྱངས་ཁ་ཟེར་ཧ་གོ་མི་དགོ།

གྱངས་ཁ་མ་མཉམ་པ་འདི་ལུ་ལུས་དངོས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད། སྐར་མ་ཆེན་པོ་ཚུ་ས་གོ་ལས་ལྗིད་ཚད་མངམ་ཡོདཔ་ལས་ དངོས་པོ་མང་པོ་འཁོར་ལམ་ནང་བཞག་ཚུགསཔ་ཨིན། དེ་ཚུའི་ཕྱི་ཁའི་ས་ཁོངས་ནང་ཡང་ཟླ་བ་ཆུང་ཀུའི་ཚོགས་ཚུ་ཡོད། དེ་ཚུ་མང་ཤོས་ར་གཟུགས་དབྱིབས་རིམ་པ་མེདཔ་དང་ ཐག་རིང་པོའི་འཁོར་ལམ་ནང་ ཡང་ན་གཞི་ཐིག་ལས་གུག་གུགཔ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན། ཟླ་བ་མངམ་ཡོད་ཟེར་མི་འདི་གིས་ ཟླ་བ་རེ་རེ་ས་གོ་ལས་མཐོང་མི་འོད་ཆེ་བའི་སྒོར་སྒོར་གྱི་ཟླ་བ་དང་འདྲ་ཟེར་མི་སྟོནམ་མེན།

ཟླ་བ་ཆེ་ཤོས་ཚུ་གིས་ཚད་གཞི་སོ་སོ་བཟོཝ་ཨིན

ཟླ་བ་ཆེ་ཤོས་ཚུ་རང་སོ་སོའི་འཛམ་གླིང་བཟུམ་ཨིན། ཇུ་པི་ཊར་གྱི་གེ་ནི་མིཌ་འདི་ཉི་མའི་མ་ལག་ནང་གི་ཟླ་བ་ཆེ་ཤོས་ཨིན། དེའི་ཕྱོགས་ཚད་འདི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 5,268 ཙམ་ཨིན། དེ་མེར་ཀུ་རི་ལས་ཕྱོགས་ཚད་ཀྱི་ཐད་ལས་ཆེ་བ་ཨིན། མེར་ཀུ་རིའི་ཕྱོགས་ཚད་འདི་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 4,879 ཙམ་ཨིན། དེ་འདྲཝ་མཐོངམ་ད་ མེར་ཀུ་རི་སྐར་མ་དང་ གེ་ནི་མིཌ་འཁོར་སྐར་ཨིན་པའི་དོན་ལས་ཡ་མཚན་སྐྱེད་སྲིད། དངོས་པོ་གང་ཡིན་གྱི་ཚད་འཇལ་ནིའི་དོན་ལུ་ ཁོ་རའི་མིང་ངམ་ག་ཅི་ལུ་བསྐོར་ཡོདཔ་ལས་གལ་ཆེ་བ་དངོས་པོ་རང་ཨིན།

སེ་ཊན་གྱི་ཏའི་ཊན་འདི་དེ་ལས་ཆུང་ཀུ་ཙམ་ཡོདཔ་དང་ ཕྱོགས་ཚད་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 5,150 ཙམ་ཨིན། དེ་ལུ་རླུང་ཁམས་གལ་ཆེ་ཏོག་ཏོ་ཅིག་དང་ ས་ཁར་ཆུ་གི་ཚབ་ལུ་ཧའི་ཌོ་ཀར་བཱོན་གྱི་ལུགས་འབད་བའི་མཚོ་དང་མཚོ་ཆུང་ཚུ་ཡོད། གེ་ནི་མིཌ་དང་ཏའི་ཊན་གཉིས་ཆ་ར་ ཕྱོགས་ཚད་ཀི་ལོ་མི་ཊར་ 3,475 ཙམ་ཡོད་པའི་ས་གོའི་ཟླ་བ་ལས་ཆེ་བ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ ང་བཅས་ཀྱི་ཟླ་བ་འདི་ཚད་ཀྱི་རིམ་བཞིན་ནང་མགོ་ལས་ཉེ་བར་མེད། དེ་འབདཝ་ད་ ང་བཅས་ཀྱི་མཚན་མོའི་ནམ་མཁའ་ནང་གཙོ་བོ་འབད་མཐོངམ་དང་ ལོ་ཐོ་ རྒྱ་མཚོའི་རྦ་རླབས་ མིའི་འཚོལ་ཞིབ་ཚུ་ལུ་བྱུང་བ་བཟོ་ཡོད།

ཚད་གཅིག་པུ་གིས་གནས་ཚུལ་ཆ་ཚང་སྟོན་མི་ཚུགས། ཇུ་པི་ཊར་གྱི་ཨའི་ཨོ་འདི་ས་གོའི་ཟླ་བ་ལས་ཆུང་ཀུ་ཨིན་རུང་ མེ་རི་གི་བྱ་འགུལ་ཧ་ཅང་ཤུགས་ཆེ་བ་ཡོད། དེ་ལས་ཆུང་ཀུ་བའི་ཡུ་རོ་པ་འདི་ ས་ཁའི་ཁྱད་ཆོས་དང་ནང་ཁུལ་གྱི་རྐྱེན་ལས་ཚན་རིག་གི་དོ་སྣང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཅིག་ཨིན། གེ་ནི་མིཌ་ལུ་རང་གི་ལྕགས་ཁམས་སྤུས་གཟུགས་ཡོད། ཁྱད་པར་དེ་ཚུ་གིས་ “ཟླ་བ་ཆེ་ཤོས་” འདི་གལ་ཅན་གྱི་འགོ་བཙུགས་ས་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཚན་རིག་གི་གལ་གནད་རིམ་བཞིན་མིནམ་སྟོནམ་ཨིན། ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་ཚུ་མ་ལག་སྦོམ་ནང་ག་དེ་སྦེ་ཚུདཔ་ཨིན་ན་གི་མཐོང་སྣང་དོན་ལུ་ ས་ཁོངས་ཀྱི་འགུལ་སྐྱོད་ཅན་གྱི་ཉི་མའི་མ་ལག་ས་ཁྲ་ནང་སྐར་མ་ཚུའི་ད་ལྟོའི་གནས་ས་སྟོནམ་ཨིན།

ཇུ་པི་ཊར་དང་སེ་ཊན། ཟླ་བ་མང་སའི་མ་ལག

ཇུ་པི་ཊར་གྱི་ཟླ་བ་ཆེ་ཤོས་བཞི་—ཨའི་ཨོ་ ཡུ་རོ་པ་ གེ་ནི་མིཌ་ ཀཱ་ལིས་ཊོ་—འདི་ 1610 ལུ་ག་ལི་ལེའོ་ག་ལི་ལེ་ཡི་བལྟ་ཞིབ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ མང་ཆེ་བར་ག་ལི་ལེའི་ཟླ་བ་ཟེར་སྡེ་ཚན་བཟོཝ་ཨིན། དེ་ཚུ་རང་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་འདོན་ཚུགས་ནི་ཙམ་གྱི་སྦོམ་ཡོད། ཨའི་ཨོའི་མེ་རིའི་ས་ཁ། ཡུ་རོ་པའི་འཁྱགས་རོམ། གེ་ནི་མིཌ་ཀྱི་ཆེ་ཚད། ཀཱ་ལིས་ཊོའི་ས་ཁའི་རྡོ་བརྐོས་མང་བའི་ས་ཁོངས་བཅས་ཀྱིས་ སྐར་མ་གཅིག་གི་མ་ལག་གཅིག་ནང་གི་ལོ་རྒྱུས་མི་འདྲཝ་བཞི་སྟོནམ་ཨིན། དེ་ཚུ་ཇུ་པི་ཊར་གྱི་འཁོར་སྐར་ཤེས་ཡོད་པའི་གྱངས་ཁ་སྦོམ་ནང་གི་ཟླ་བ་ཉུང་ཤས་ཅིག་རྐྱངམ་ཅིག་ཨིན།

2023 ལོའི་དཔེ་གཞི་ནང་སེ་ཊན་གྱི་གྱངས་ཁ་དེ་ལས་མཐོ་བ་ཡོད་རུང་ གྱངས་ཁའི་ཐོབ་ཁ་འདི་གིས་ཟླ་བ་ཚུ་ཆ་མཉམ་སྦོམ་ཨིན་ཟེར་མི་སྟོན། བསྡོམས་གྱངས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྦོམ་ཤོས་འདི་ འཁོར་སྒྲིལ་དང་ཟླ་བའི་སྡེ་ཚན་ཚུ་དང་འབྲེལ་བའི་དངོས་པོ་ཚུ་བརྩིས་ཏེ་ འཁོར་སྐར་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཨིན། སེ་ཊན་ལུ་རླུང་ཁམས་སྟུག་པོ་ཡོད་པའི་ཏའི་ཊན་དང་ ཆུང་ཀུ་བའི་འཁྱགས་རོམ་གྱི་ཟླ་བ་ཨེན་སེ་ལ་ཌས་ཡང་ཡོད། དེ་འདི་ལྷོ་སྣེའི་ས་ཁོངས་ལས་དངོས་པོ་ཚུ་ཕྱི་ཁར་འཕྱུར་འོང་མི་ལུ་ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད། གྱངས་ཁ་ཅིག་གིས་ངོས་འཛིན་བརྟན་པོ་ཡོད་པའི་ཟླ་བ་རེ་རེ་ཐོ་ནང་བཀོདཔ་ཨིན། དེ་གིས་དེ་ཚུའི་ཚད་ བྱ་འགུལ་ ཡང་ན་ཚན་རིག་གི་དོ་སྣང་མི་སྟོན།

ཐག་རིང་གི་ཟླ་བ་ཚུ་དང་ས་གོའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཟླ་བ

ཡུ་རེ་ནས་དང་ནེཔ་ཅུན་གྱིས་སྐར་མའི་ཐོ་བཀོད་ནང་ཟླ་བ་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་བསྐྱེལཝ་ཨིན། དེ་ཚུའི་ནང་ཟླ་བ་སྦོམ་ཉུང་ཤས་དང་ འཁོར་སྐར་ཆུང་ཀུ་མང་པོ་ཡོད། ནེཔ་ཅུན་གྱི་ཊའི་ཊན་འདི་ནེཔ་ཅུན་གྱི་འཁོར་སྐྱོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་ལས་ལོག་སྟེ་བསྐོར་བའི་དོན་ལས་ཁྱད་པར་ཅན་ཨིན། འཁོར་ལམ་དེ་མ་འདྲཝ་ཡོད་མི་འདི་གིས་ ཊའི་ཊན་འདི་ནེཔ་ཅུན་དང་མཉམ་དུ་ད་ལྟོའི་འཁོར་ལམ་ནང་བྱུང་བ་མེན་པར་ ཤུལ་ལས་བཟུང་འོང་ཡོད་སྲིད་ཟེར་ཚན་རིག་པ་ཚུ་གིས་བསམ་དགོཔ་བཟོཝ་ཨིན། ཡུ་རེ་ནས་ཀྱི་ཟླ་བ་གཙོ་བོ་ཚུ་ གེ་ནི་མིཌ་དང་ཏའི་ཊན་ལས་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་ཆུང་ཀུ་ཨིན་རུང་ འཁྱགས་རོམ་དང་རྡོ་ཅན་གྱི་གཟུགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད།

སྐར་མ་རེ་རེའི་གྱངས་ཁ་ཐོ་བཀོད་ནང་ས་གོའི་ཟླ་བ་འདི་ཆུང་ཀུ་ཡིན་རུང་ ས་གོ་དང་གི་འབྲེལ་བ་འདི་མཐོང་གསལ་ཆེ་ཤོས་ཨིན། དེ་རང་གི་གཞི་སྐར་དང་བསྡུར་ན་སྦོམ་ཡོདཔ་མ་ཚད་ ཐག་ཉེ་དྲགས་ཡོདཔ་ལས་ མིག་ཤེལ་མེད་པར་ཡང་འོད་ཆེ་བ་དང་གསལ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཐོངམ་ཨིན། ཟླ་བའི་དུས་ཚོད་སོ་སོ་འགྱོ་མི་འདི་ ཉི་མའི་འོད་ཀྱིས་ས་གོ་ལས་མཐོང་བའི་ཟླ་བའི་ཕྱེད་ཀྱི་ཆ་ཤས་མི་འདྲཝ་ཚུ་འོད་སྟོནམ་ལས་བྱུངམ་ཨིན། ཟླ་བའི་དུས་ཚོད་སྐོར་གྱི་ལམ་སྟོན་ནང་དབྱིབས་དེ་གསལ་བཤད་འབདཝ་ཨིན། དེ་ལས་ ཟླ་བའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཟླ་ཐོ་ནང་ཟླ་རེའི་དུས་ཚོད་ངེས་ཏིག་སྟོནམ་ཨིན།

ཟླ་བའི་གྱངས་ཁ་གིས་ག་ཅི་སླབ་ཚུགས་དང་མི་ཚུགསཔ

སྐར་མ་ཅིག་གི་ཟླ་བའི་གྱངས་ཁ་འདི་ དེའི་མཐའ་འཁོར་གྱི་གནས་སྟངས་ཀྱི་བཤད་པ་ཙམ་མེན་པར་ བལྟ་ཞིབ་དང་སྡེ་བཟོ་གི་དུས་སྐབས་ཅིག་གི་དཔེ་གཞི་ཡང་ཨིན། ཟླ་བ་ཆུང་ཀུ་དང་ཐག་རིང་པོ་ཚུ་ སྦོམ་པོ་ཚུ་ལས་མཐོང་དཀའ། དངོས་པོ་གསརཔ་ཅིག་མཐོང་ཡང་ དེ་གིས་འཁོར་ལམ་བརྟན་པོ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན་ཟེར་ངེས་བརྟན་བཟོ་ནིའི་དོན་ལུ་བལྟ་ཞིབ་ལངམ་དགོ། དེ་འབདཝ་ལས་ མི་ཚུ་ལུ་གོམས་ཡོད་པའི་གྱངས་ཁའི་ཐིག་ཁྲམ་ཅིག་ལུ་ཚེས་གྲངས་བཀོད་དགོཔ་དང་ ཐོ་བཀོད་གསརཔ་ཅིག་ནང་གྱངས་ཁ་མི་འདྲཝ་ཐོན་ཡང་ དེ་གིས་སྐར་མའི་མ་ལག་ཚུ་གློ་བུར་དུ་འགྱུར་ཡོདཔ་མི་སྟོན།

ནམ་མཁའ་བལྟ་ནིའི་འཆར་གཞི་དོན་ལུ་ གྱངས་ཁ་ལས་ས་གནས་དེའི་ཟླ་བའི་མཐོང་སྣང་འདི་གལ་ཆེ་བ་ཨིན། དེའི་དུས་ཚོད་ ཤར་དུས་ གནས་ས་ཚུ་ཚེས་གྲངས་དང་ས་གནས་ལུ་རག་ལསཔ་ཨིན། དཔེར་ན་ ནིའུ་ཡོག་ས་ཁོངས་ཀྱི་ཟླ་བའི་ཌེཤ་བོརཌ་ནང་དུས་ཚོད་དང་འོད་ཀྱི་ཁྱབ་ཚད་མ་ཚད་ ཟླ་བ་ཤར་དུས་ ནུབ་དུས་ མཐོ་ཚད་ ཨ་ཟི་མུཐ་ ཐག་ཚད་ དེ་ལས་ས་གནས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་དང་བཅས་པའི་ནམ་མཁའི་མཐོང་སྣང་ཡང་སྟོནམ་ཨིན། ཉི་མའི་མ་ལག་གི་གྱངས་ཁ་ཐོ་བཀོད་ཀྱིས་ ཚེས་གྲངས་དེའི་ཐོ་བཀོད་ནང་ཟླ་བ་ག་དེམ་ཅིག་གྱངས་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ལན་སྟོནམ་ཨིན། ཡར་བལྟ་བ་ཅིན་སྒྲུང་གཞན་ཅིག་འཆརཝ་ཨིན། དེ་ཡང་ ད་རིས་མཚན་མོ་ཁྱོད་ཀྱི་མཐོང་རྒྱུའི་ཟླ་བ་ག་འདི་ཨིན་ན་དེ་ཨིན།