Μικροσελήνη είναι μια πανσέληνος που συμβαίνει όταν η Σελήνη βρίσκεται σχετικά μακριά από τη Γη, κοντά στο πιο απομακρυσμένο σημείο της τροχιάς της. Η ίδια η Σελήνη δεν μικραίνει. Ο δίσκος της απλώς καταλαμβάνει λίγο λιγότερο χώρο στον ουρανό, όπως μια μακρινή μπάλα φαίνεται μικρότερη από μια ίδια μπάλα που βρίσκεται κοντά.
Έτσι, η μικροσελήνη είναι το αντίστοιχο της υπερπανσελήνου: η μία αφορά το πιο απομακρυσμένο άκρο της περιοχής αποστάσεων της Σελήνης, ενώ η άλλη το κοντινότερο. Καμία τους δεν αποτελεί ξεχωριστή σεληνιακή φάση, ούτε μεταβάλλει το γνώριμο μοτίβο των φωτεινών υψιπέδων και των σκοτεινών πεδιάδων στην επιφάνεια της Σελήνης.
Το ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει διαφορά μεγέθους —υπάρχει— αλλά πόσο μεγάλη είναι και αν μπορείτε να την αντιληφθείτε. Μια φωτογραφία που έχει ληφθεί με σταθερές ρυθμίσεις μπορεί να αποκαλύψει μια μεταβολή που είναι εντυπωσιακά δύσκολο να κριθεί κοιτάζοντας μόνο μια πανσέληνο.
Τι θεωρείται μικροσελήνη;
Δεν υπάρχει καθολικά αποδεκτό αστρονομικό όριο για τον όρο μικροσελήνη. Πρόκειται για έναν δημοφιλή περιγραφικό χαρακτηρισμό και όχι για επίσημα ορισμένη κατηγορία ουράνιων αντικειμένων. Επομένως, σε διαφορετικές δημοσιεύσεις μπορεί να συναντήσετε διαφορετικά όρια απόστασης ή χρονικούς κανόνες. Ορισμένοι χρησιμοποιούν τον όρο και για μια νέα Σελήνη που βρίσκεται μακριά, παρόλο που μια συνηθισμένη νέα Σελήνη δεν φαίνεται ως φωτεινός δίσκος.
Σε αυτόν τον ιστότοπο, μικροσελήνη είναι μια πανσέληνος σε απόσταση μεγαλύτερη από 405,000 km από το κέντρο της Γης. Αυτή η μέτρηση από κέντρο σε κέντρο ονομάζεται γεωκεντρική απόσταση. Παρέχει ένα σταθερό σημείο αναφοράς, αντί για μια απόσταση που μεταβάλλεται ανάλογα με τη θέση του παρατηρητή στην επιφάνεια της Γης.
Ως συγκεκριμένο παράδειγμα, η πανσέληνος της 18 July 2027 έχει γεωκεντρική απόσταση 406,220 km και πληροί αυτόν τον ορισμό. Για τις τρέχουσες ημερομηνίες των φάσεων και τις ακριβείς ώρες των πανσελήνων, χρησιμοποιήστε το ημερολόγιο φάσεων της Σελήνης.
Η φράση πανσέληνος στο απόγειο περιγράφει την κατάσταση που βρίσκεται στη βάση του φαινομένου: μια πανσέληνο κοντά στο πιο απομακρυσμένο σημείο της σεληνιακής τροχιάς. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ακριβής στιγμή της πανσελήνου συμπίπτει με την ακριβή στιγμή του απογείου. Ο χαρακτηρισμός μικροσελήνη μπορεί να αφορά μια πανσέληνο αρκετά κοντά στο απόγειο ώστε να ξεπερνά το επιλεγμένο όριο απόστασης.
Γιατί το απόγειο και η πανσέληνος δεν συμπίπτουν πάντα
Η Σελήνη κινείται σε ελλειπτική τροχιά, όχι σε τέλειο κύκλο. Το κοντινότερο σημείο της προς τη Γη είναι το περίγειο· το πιο απομακρυσμένο είναι το απόγειο. Η μέση απόστασή της είναι 384,400 km, ενώ οι συνήθεις αποστάσεις στο περίγειο και στο απόγειο είναι 363,300 km και 405,500 km αντίστοιχα. Αυτές οι συνήθεις τιμές δεν αποτελούν σταθερά όρια: η βαρυτική επίδραση του Ήλιου συμβάλλει στη μεταβολή των πραγματικών αποστάσεων από τροχιά σε τροχιά.
Η απόσταση και η φάση περιγράφουν διαφορετικά πράγματα. Η απόσταση δείχνει πού βρίσκεται η Σελήνη πάνω στην επιμήκη τροχιά της. Η φάση δείχνει πόσο από το ημισφαίριό της που φωτίζεται από τον Ήλιο είναι στραμμένο προς εμάς. Πανσέληνος έχουμε όταν η Σελήνη βρίσκεται περίπου απέναντι από τον Ήλιο στον ουρανό της Γης, είτε βρίσκεται κοντά στο περίγειο, είτε στο απόγειο, είτε κάπου ενδιάμεσα.
Ο μέσος κύκλος από τη μία νέα Σελήνη έως την επόμενη, ο συνοδικός μήνας, διαρκεί 29.53059 ημέρες. Ο κύκλος από το ένα απόγειο έως το επόμενο είναι ένας διαφορετικός τροχιακός ρυθμός. Επειδή αυτοί οι ρυθμοί δεν συμπίπτουν, η Σελήνη δεν βρίσκεται στην ίδια απόσταση σε κάθε πανσέληνο.
Γι’ αυτό μια σειρά πανσελήνων μπορεί σταδιακά να μετατοπίζεται από σχετικά κοντινές σε σχετικά απομακρυσμένες. Η μικροσελήνη είναι ο συνδυασμός δύο συνθηκών —πανσέληνος και μεγάλη απόσταση— και όχι ένα επιπλέον στάδιο στον κύκλο των φάσεων.
Πόσο μικρότερη φαίνεται;
Για ένα αντικείμενο τόσο μακρινό όσο η Σελήνη, η φαινόμενη διάμετρος είναι περίπου αντιστρόφως ανάλογη της απόστασης. Αν διπλασιαζόταν η απόσταση, ο δίσκος θα φαινόταν περίπου κατά το ήμισυ μικρότερος. Το εύρος αποστάσεων της Σελήνης είναι πολύ στενότερο, επομένως η πραγματική μεταβολή είναι μικρή.
Χρησιμοποιώντας τις συνήθεις αποστάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, διαιρέστε το 363,300 με το 405,500. Το αποτέλεσμα είναι περίπου 0.896. Αυτό σημαίνει ότι η Σελήνη στο συνήθες απόγειο φαίνεται περίπου 10.4 τοις εκατό μικρότερη σε διάμετρο απ’ ό,τι στο συνήθες περίγειο. Αυτή η σύγκριση απομονώνει την επίδραση της απόστασης· δεν απαιτεί και οι δύο θέσεις να συμπίπτουν με πανσέληνο.
Η σύγκριση δύο πανσελήνων συγκεκριμένων ημερομηνιών δίνει ελαφρώς διαφορετικό αποτέλεσμα. Η υπερπανσέληνος της 24 December 2026 απέχει 356,927 km, ενώ η μικροσελήνη της 18 July 2027 απέχει 406,220 km. Η διαίρεση του 356,927 με το 406,220 δίνει περίπου 0.879: ο δίσκος της μικροσελήνης είναι περίπου 12.1 τοις εκατό στενότερος από τον δίσκο εκείνης της υπερπανσελήνου.
Η διατύπωση έχει σημασία. Αν αντιστρέψουμε τη σύγκριση, η υπερπανσέληνος είναι περίπου 13.8 τοις εκατό ευρύτερη από τη μικροσελήνη, επειδή πλέον ως βάση χρησιμοποιείται ο μικρότερος δίσκος. Και οι δύο διατυπώσεις περιγράφουν το ίδιο ζεύγος πανσελήνων.
Για μια ευρύτερη εξήγηση των κοντινών πανσελήνων, δείτε τι είναι η υπερπανσέληνος. Ο ιστότοπος χαρακτηρίζει έτσι τις πανσελήνους που βρίσκονται σε απόσταση μικρότερη από 360,000 km, χρησιμοποιώντας το ίδιο γεωκεντρικό σημείο αναφοράς με το όριο της μικροσελήνης.
Κάντε μια δίκαιη οπτική ή φωτογραφική σύγκριση
Μια μικροσελήνη εξακολουθεί να μοιάζει με συνηθισμένη πανσέληνο. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν ακριβή οπτική μνήμη της διαμέτρου της Σελήνης από εβδομάδες ή μήνες πριν, επομένως το να κοιτάξετε ψηλά και να αποφασίσετε ότι φαίνεται μικρή δεν αποτελεί αξιόπιστο έλεγχο. Η ψευδαίσθηση της Σελήνης περιπλέκει ακόμη περισσότερο τα πράγματα: μια Σελήνη κοντά στον ορίζοντα μπορεί να φαίνεται ασυνήθιστα μεγάλη, παρόλο που αυτή η εντύπωση δεν οφείλεται στο ότι πλησιάζει περισσότερο τη Γη.
Η φωτογραφία προσφέρει μια πιο αξιόπιστη σύγκριση. Χρησιμοποιήστε την ίδια κάμερα, τον ίδιο φακό, την ίδια εστιακή απόσταση και τις ίδιες διαστάσεις εικόνας για τις δύο πανσελήνους. Μην αλλάξετε το μέγεθος της μίας εικόνας ξεχωριστά και συγκρίνετε τα αρχικά αρχεία, όχι στιγμιότυπα οθόνης που μπορεί να έχουν κλιμακωθεί διαφορετικά. Όταν είναι δυνατό, φωτογραφίστε τη Σελήνη αρκετά ψηλά πάνω από τον ορίζοντα, όπου οι ατμοσφαιρικές παραμορφώσεις είναι λιγότερο ενοχλητικές.
Ας υποθέσουμε ότι η κοντινότερη πανσέληνος καταλαμβάνει 1,000 εικονοστοιχεία στην εικόνα σας. Για το ζεύγος των παραπάνω ημερομηνιών, η πιο μακρινή πανσέληνος θα πρέπει να καταλαμβάνει περίπου 879 εικονοστοιχεία, εφόσον οι υπόλοιπες συνθήκες είναι παρόμοιες. Αυτή είναι μια μετρήσιμη διαφορά, ακόμη κι αν δεν ήταν εμφανής μέσα από το σκόπευτρο. Η πρόβλεψη είναι κατά προσέγγιση, επειδή η απόσταση από τον παρατηρητή έως τη Σελήνη δεν είναι ακριβώς ίδια με τη γεωκεντρική απόσταση και η γεωμετρία της παρατήρησης μπορεί να διαφέρει από τη μία συνεδρία στην άλλη.
Χρησιμοποιήστε την αναζήτηση του πίνακα Σελήνης για πόλεις για να βρείτε την ανατολή και τη δύση της Σελήνης στην περιοχή σας, το ύψος της, το αζιμούθιο, την απόσταση και την εικόνα του ουρανού με τις τοπικές καιρικές συνθήκες. Αυτές οι πληροφορίες σάς βοηθούν να επιλέξετε συνεδρίες με παρόμοιο ύψος της Σελήνης, αντί να συγκρίνετε μία Σελήνη χαμηλά στον ορίζοντα με μία άλλη ψηλά στον ουρανό.
Αν συμπεριλάβετε ένα κτίριο ή ένα δέντρο, κρατήστε σταθερή και τη θέση της κάμερας. Αν απομακρυνθείτε από το αντικείμενο στο προσκήνιο και χρησιμοποιήσετε μεγαλύτερη εστιακή απόσταση, η Σελήνη μπορεί να φαίνεται πολύ μεγαλύτερη σε σχέση με αυτό. Αυτό το φωτογραφικό εφέ μπορεί εύκολα να επισκιάσει την πραγματική διαφορά μεγέθους ανάμεσα σε μια μικροσελήνη και μια υπερπανσέληνο.
Ο μικρότερος δίσκος δεν είναι μια σεληνιακή έκλειψη με μειωμένη φωτεινότητα
Η απόσταση επηρεάζει περισσότερα από τη διάμετρο. Το φαινόμενο εμβαδόν ενός κυκλικού δίσκου μεταβάλλεται ανάλογα με το τετράγωνο της διαμέτρου του. Για τη σύγκριση των συγκεκριμένων ημερομηνιών παραπάνω, το 0.879 στο τετράγωνο είναι περίπου 0.772, επομένως η μικροσελήνη καταλαμβάνει περίπου 23 τοις εκατό μικρότερο φαινόμενο εμβαδόν από την υπερπανσέληνο.
Με ίδιο φωτισμό και παρόμοιες συνθήκες παρατήρησης, ένας μικρότερος δίσκος πανσελήνου στέλνει επίσης λιγότερο συνολικό φως στον παρατηρητή. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τμήμα του σεληνιακού εδάφους φαίνεται αναλογικά πιο σκοτεινό. Το ίδιο τοπίο συμπιέζεται σε μικρότερη γωνιακή περιοχή· το συνολικό προσπίπτον φως και η φωτεινότητα της επιφάνειας είναι διαφορετικά μεγέθη. Η αχλύς, τα σύννεφα, το ύψος της Σελήνης και η έκθεση της κάμερας μπορούν να κάνουν τις πρόχειρες συγκρίσεις φωτεινότητας παραπλανητικές.
Η σεληνιακή έκλειψη είναι διαφορετικό φαινόμενο. Συμβαίνει όταν η Σελήνη περνά μέσα από τη σκιά της Γης, όχι όταν φτάνει στο απόγειο. Μια μικροσελήνη δεν γίνεται αυτόματα κόκκινη, δεν αποκτά μια σκοτεινή «δαγκωματιά» και δεν παύει να είναι πανσέληνος. Για να ελέγξετε πότε συμβαίνουν πραγματικά εκλείψεις, ο κατάλογος σεληνιακών εκλείψεων παρέχει τους τύπους εκλείψεων, τις ώρες επαφής, τις διάρκειες και την ορατότητα από την τοποθεσία σας.
Η διάκριση αυτή είναι χρήσιμη κατά την ερμηνεία φωτογραφιών: ένας ομοιόμορφα μικρότερος δίσκος πανσελήνου υποδηλώνει απόσταση ή κλίμακα εικόνας, ενώ μια σκιά που κινείται πάνω στον δίσκο υποδηλώνει έκλειψη. Ο όρος μικροσελήνη περιγράφει πού βρίσκεται η Σελήνη στην τροχιά της· η έκλειψη περιγράφει τι συμβαίνει στο ηλιακό φως που φτάνει σε αυτήν.