Jasy jahechávo yvága hovy ára aja ikatu ñandéve ñanesorprende: Kuarahy osẽma, upéicharõ mba'érepa avei ojehecha Jasy? Jaikuaa hag̃ua, Jasy noikotevẽi pytũ rehe ohesape hag̃ua. Ombovera Kuarahy resape, ha ikatu oĩ ñane horizonte ári Kuarahy avei oĩ aja upépe. Jahechátapa odepende Jasy rendágui, ijere rehe, yvága hesakãpa ha mba'éichapa oñembojoavy Jasy rova hesapévapa yvága ijerére.
Mba'e oipytyvõvéva jaikuaa hag̃ua ha'e pe ángulo oĩva Jasy ha Kuarahy apytépe. Ko ángulo oñemoambue jasy aja, ha péva omoambue Jasy ra'anga ha avei aravo oĩ porãveha jahecha hag̃ua. Ñantende rire ko geometría, Jasy ára aja jahechávo nañanesorprendéi véima, síno ikatu jaheka ñande voi.
Jasy hesape porã ha ojehechakuaa hag̃ua
Jasy ndaha'éi peteĩ tesapeha Kuarahy-icha. Kuarahy resape ohesape ita'ỹi ijyvy ape, ha ko resape rehegua ohóva yvýpe. Upe aja, yvága ára aja hesakã, aire molécula omosarambígui Kuarahy resape opa gotyo. Ko resape isarambíva ha'e pe fondo rehe jahecháva Jasy.
Ikatu ñambojoja peteĩ mba'e sa'yju rehegua oĩva peteĩ tápia hesakãva renondépe: ikatu jahecha gueteri porã iñypytũrõ ha orekóramo peteĩ ijyke hesakãva. Jasy ra'anga tuichaitéva ha ipype Kuarahy omyesakãva ome'ẽ jepi upe joavy, ko'ýte yvytu hesakãramo ha Jasy oĩ yvate horizonte ári. Tatatĩ, arai po'i ha tesape omimbíva ikatu omomichĩ ko joavy, ha Jasy oĩvo yvýre ikatu jahecha aire hetave rupive.
Ijerére ovale, péro ndaha'éi ha'eño mba'e iñimportánteva. Jasy jere po'i hesape'ỹve Jasy mbyte ári, upévare ikatu hasyve jahecha ára aja. Jepe Jasy hesakãramo, ikatu jahecha asy oĩramo horizonte ypýpe térã arai omboguejýramo iñemimbipa. Upéicha avei, ikatu jahecha porã Jasy mbyte ára aja, yvate ha yvága hesakãva rehe.
Jasy ra'anga odepende pe ángulo oĩva Jasy ha Kuarahy apytépe
Jasy ra'anga ndoikói Yvy kuarahy'ãgui. Oiko Jasy ojere rupi Yvýre, Kuarahy omyesakã aja Jasy peteĩ lado. Yvýgui jahecha pe lado hesapévagui hetave térã sa'ive, jasy ohasávo. Jasy pyahu oĩ Kuarahy gotyoite, ha Jasy renyhẽ oĩ katu hendive oñondive'ỹre. Jasy mbyte ñepyrũ ha paha jave, Jasy ha Kuarahy ojehecha ojuehegui amo 90 grádo yvága rehe, ha jahecha Jasy ra'anga mbytépe ohesapévante.
Ko ángulo ombojoaju Jasy ra'anga jahecha hag̃ua ára aja. Jasy jere po'i térã henyhẽmbotáva jave, ndoĩri Kuarahy rovái, upévare ikatu oĩ horizonte ári ára resakã aja. Jasy mbyte ñepyrũ jave, Jasy oĩ Kuarahy kuarahyresẽ gotyo yvága rehe; iporã jepi jahecha hag̃ua ka'aru, ha ojehecha gueteri pyhare oike aja. Jasy mbyte paha jave, oĩ Kuarahy kuarahyreike gotyo ha osẽ jepi pyhareve. Aravo ikatuha jahecha odepende ára ha reimeha tendágui.
Jasy pyahu guive jasy pyahu peve ohasa 29.53059 ára. Ko jere aja, Jasy oñemomýi meme, upévare ijere ohechauka mba'éichapa ojoaju Kuarahy ndive, péro nome'ẽi garantía ojehechataha peteĩ aravoitépe. Eikuaasevéramo mba'éichapa oñemoambue umi ra'anga hesapéva, elee mba'éichapa omba'apo Jasy ra'anga.
Jasy mbyte ñepyrũ ha paha iporã jaheka hag̃ua
Reheka hag̃ua Jasy ára aja, eñeha'ã eheka Jasy mbyte ñepyrũ térã paha jerére. Jasy ra'anga mbytépe hesapévape ojehechakuaa porã, ha oĩ mombyryve Kuarahýgui, upévare ndahasýi jaheka hag̃ua Jasy jere po'i etévagui. Jasy mbyte ñepyrũ jave, iporã jepi jahecha ka'aru ha pyhare oike mboyve; Jasy mbyte paha jave katu iporã pyhareve ha ka'aruete. Ko'ãva jepokuaa hína, ndaha'éi aravoite oñeikotevẽva: horizonte oĩva nde ypýpe, ára pytu ha Jasy rendágui odepende mba'e aravópa oĩ yvága rembe'ýre.
Jasy ra'anga henyhẽmbotáva ikatu avei iporã jaheka hag̃ua ára aja. Jasy henyhẽmbotáva okakuaáva oĩ jepi yvága ka'arupegua rehe, ha pe oñemboguejýva katu ojehecha pyhareve. Ipe tuichavéva ikatu jahechakuaa porãve, péro ndaha'éi katuete jahecha hag̃ua tatatĩ térã arai rupi. Ikatu nepytyvõ rejesareko ambue gotyo Kuarahýgui ha rehecha pe yvága hesakãva peteĩ vore.
Jasy jere po'i hasyve jaheka hag̃ua. Jasy jere po'i okakuaáva oĩ Kuarahy ypýpe ka'aru yvága rehe, ha pe oñemboguejýva oĩ Kuarahy ypýpe pyhareve. Pe jere po'i hesapéva ikatu iporãiterei, péro pe hendýva michĩ ha oĩgui Kuarahy resape omimbíva ypýpe, hasyve jahecha hag̃ua. Ani araka'eve emaña Kuarahýre binoculares térã telescopio rupive, ha eñangareko porãve rehekávo Jasy jere po'i Kuarahy ypýpe.
Mba'érepa sa'i ojehecha Jasy renyhẽ asaje
Jasy renyhẽ jave, Jasy oĩ Kuarahy rovái yvága rehe. Upévare oĩ horizonte ári pyhare pukukue hetave, osẽvo Kuarahy oike jave ha oikevo Kuarahy osẽ jave. Ikatu jahecha ára aja ko'ã aravo paha rupi, péro asaje jave oĩ jepi horizonte guýpe. Upévare Jasy renyhẽ hesakãramo jepe, nde'iséi oĩtaha yvága ára resakãva rehe ka'aru.
Jasy pyahu jave, péva oñemoambue: Jasy oĩ Kuarahy gotyoite ha ijyke ñande gotyo oĩ jepi hesape'ỹre. Kuarahy resape omimbíva apytépe okañy jepi, jepe ikatu oĩ horizonte ári ára aja. Jasy jere po'i eterei ikatu sapy'ánte jahecha Kuarahy oike rire térã osẽ mboyve, péro hasy jahecha hag̃ua. Iñangarekópe, pe mba'e iñimportantevéva ha'e Jasy oĩ Kuarahy ypýpe, ndaha'éi ára resakã añónte.
Upévare “Jasy oĩ ára aja” nde'iséi peteĩ jasy ra'anga añónte. Heta jasy ra'anga ikatu oĩ Kuarahy ndive yvága rehe. Jasy ra'anga ohechauka mba'éichapa hesape pe ijyke ñande gotyo; pe ángulo ohechauka mba'e gotyopa jaheka Kuarahýgui; ha nde horizonte ohechauka oĩpa Jasy yvate térã nahániri.
Eipuru reimeha renda rehe eplanea hag̃ua Jasy jeheka ára aja
Reheka hag̃ua porã, eñepyrũ peteĩ aravo ha peteĩ dirección-gui, ani reñeha'ãnte reikuaa. Ko'ã táva Jasy rechaukaha rupive ikatu reiporavo peteĩ renda ha rehecha Jasy ra'anga ko'ag̃agua ha mba'éichapa ohesape, aravo osẽ ha oikeha, ijyvateha ha dirección, mombyryha, ha yvága jehecha rehegua marandu ára rehegua ndive. Jasy rehechávo ára aja, tuichaiterei oipytyvõ ijyvateha: Jasy ijyvatevéva ikatu jahecha porãve tatatĩgui horizonte ypýpe. Dirección he'i ndéve mba'e gotyopa oĩ, ikatu hag̃ua reheka yvága pehẽngue oikóva ha ani rejesareko Kuarahy gotyo.
Reipotápa peteĩ plan oñemboguata porãva, eiporavo peteĩ ka'aru hesakãva Jasy mbyte ñepyrũ jerére. Emaña táva Jasy rechaukahápe rehecha hag̃ua Jasy oĩpa horizonte ári ha moõpa oĩta yvága rehe, upéi eheka iñembyte hesapévape yvága hovy pehẽnguépe, Kuarahy mombyry. Ndaikatúiramo reipilla pya'e, eñeha'ã jey ijyvatevévo térã arai ha tatatĩ oñemomýivo. Reheka hag̃ua ambue jasy ra'anga, eipuru Jasy ra'anga arapapaha eikuaa hag̃ua Jasy mbyte ñepyrũ ha paha ára, ha upéi ehecha ára rehegua marandu nde reimeha tendápe ha aravo rehendu hag̃ua.
Ára rehegua jeheka ikatu nepytyvõ embojoaju hag̃ua upe rehecháva peteĩ ára ndive: pe tembipuru Jasy rehegua nde aramboty árape g̃uarã ohechauka Jasy ra'anga, mba'éichapa ohesape ha Jasy ary peteĩ ára rehe. Ko'ã tembipuru ombohovái porandu iñambuéva, péro oñondive nepytyvõ oñentende hag̃ua ko geometría añeteguápe. Mba'e jahecháva iñimportantevéva ndahasýi: eheka Jasy hesapévape ojehechakuaa hag̃ua, ha oĩva mombyry porã Kuarahýgui ikatu hag̃ua reheka kyhyje'ỹre.