Okulaba Omwezi mu ggulu erya bbulu emisana kiyinza okulabika ng’ekintu ekikontana n’amagezi: enjuba eriwo, kale lwaki n’Omwezi gulabika? Eky’okuddamu kiri nti Omwezi teyeetaaga kizikiza kumulisa. Gukyusa ekitangaala ky’enjuba, era gusobola okuba waggulu w’olutimbe lw’eggulu lwo ng’Enjuba nayo eri waggulu waalwo. Oba ojja kugwetegereza kisinziira ku kifo ky’Omwezi, ekiseera kyagwo, obutangaavu bw’eggulu n’enjawulo wakati w’obutangaavu bw’okungulu kw’Omwezi n’eggulu erimwetoolodde.
Ekisinga okuyamba kwe kumanya enkoona eri wakati w’Omwezi n’Enjuba. Enkoona eyo ekyuka mu mwezi gw’Omwezi, era kino kikyusa n’engeri Omwezi gy’alabikamu awamu n’ekitundu ky’olunaku lwe kiba kirungi okumwetegereza. Bw’omala okutegeera engeri ebintu bino gye bikwataganamu, Omwezi ogulabika emisana tegukyabeera kya kukwewuunyisa, wabula obeera osobola okugunoonya mu bugenderevu.
Omwezi gulina obutangaavu obumala okweyoleka
Omwezi si nsibuko ya kitangaala nga Enjuba. Ekitangaala ky’enjuba kimulisa kungulu kwakwo okw’amayinja, era ekitangaala ekimu ku ekyo kizzibwamu eri Ensi. Mu kiseera kye kimu, eggulu ery’emisana lilabika nga lyaka kubanga molekyu z’empewo zibuna ekitangaala ky’enjuba mu ndagiriro nnyingi. Ekitangaala ekibunye bwe kiba emabega w’Omwezi gwe tulaba.
Kyangu okukifaananya n’ekintu ekirabika ng’ekyeru ku kisenge ekyaka: osobola okukiraba bulungi singa kiba kyaka ekimala era nga kumpi nakyo kuliko ekkomo eryeyoleka. Disk y’Omwezi ennene engeri gy’erabikira n’okungulu kwayo okumulisibwa enjuba bitera okuleeta enjawulo eyo, naddala ng’empewo nnongoofu era ng’Omwezi guli waggulu w’olutimbe lw’eggulu. Ekifu ekitono, ebire ebigonvu n’ekitangaala ekisukkiridde bisobola okukendeeza ku njawulo eyo, ate Omwezi oguli wansi guyinza okulabibwa ng’oyita mu mpewo ennyingi okusingawo.
Ekiseera ky’Omwezi kikulu, naye si kye kyokka ekisalawo. Omwezi omugonvu gulina ekitundu ekimulisa ekitono okusinga Omwezi ogusukka mu kitundu, n’olwekyo kiyinza okuba ekizibu okugwetegereza mu ggulu ery’emisana. Ne mu kiseera ky’Omwezi ekyaka ennyo, kiyinza okuba ekizibu okugulaba bwe kiba kumpi n’olutimbe lw’eggulu oba ng’ebire bikifuddemu ekitangaala. Ate Omwezi ogw’ekitundu gusobola okweyoleka obulungi emisana bwe guba waggulu mu ggulu erirongoofu.
Ekiseera ky’Omwezi kisinziira ku nkoona eri wakati gwagwo n’Enjuba
Ebiseera by’Omwezi tebiva ku kisiikirize ky’Ensi. Biva ku kuba nti Omwezi yeetooloola Ensi ate Enjuba n’emulisa ekitundu ky’Omwezi ekimu. Bwe tuli ku Nsi, tulaba ebitundu eby’enjawulo eby’ekitundu ekyo ekimulisa. Omwezi omuggya guba kumpi mu ndagiriro y’emu n’Enjuba, ate Omwezi omujjuvu guba kumpi mu ndagiriro ey’enjawulo ddala. Mu kiseera ky’omwezi ogw’ekitundu ekyasooka n’eky’ekitundu eky’enkomerero, Omwezi n’Enjuba birabika nga byawukana mu bbanga okwetooloola diguli 90, era tulaba disiki emu eyaka ekitundu kyokka.
Enkoona eyo y’eyunga ekiseera ky’Omwezi n’obusobozi bw’okugulaba emisana. Omwezi bwe guba mugonvu oba nga gusukka mu kitundu, teguba butereevu ku ludda olulala olw’Enjuba, n’olwekyo gusobola okuba waggulu w’olutimbe lw’eggulu mu biseera ebimu eby’emisana. Mu kiseera ky’omwezi ogw’ekitundu ekyasooka, Omwezi guba mu buvanjuba bw’Enjuba mu ggulu; gutera okuba ekintu ekirungi okunoonya akawungeezi era gusigala gulabika okutuusa akawungeezi. Mu kiseera ky’omwezi ogw’ekitundu eky’enkomerero, guba mu maserengeta g’Enjuba era emirundi mingi gulabika mu makya. Ekiseera ekituufu eky’okugulabiramu kisinziira ku lunaku n’ekifo w’oli.
Enzirukanya yonna okuva ku Mwezi omuggya okutuuka ku Mwezi omuggya oguddako etwala ennaku 29.53059. Mu kiseera ekyo, ekifo ky’Omwezi kigenda kikyuka obutayosa, n’olwekyo ekiseera kyagwo kikulaga enkolagana yaagwo n’Enjuba, naye tekikakasa nti gujja kuba gulabika mu kiseera ekigere. Okufuna okunnyonnyolwa okusingawo ku ngeri ebitundu ebimulisa gye bikyukamu, laba engeri ebiseera by’Omwezi gye bikolamu.
Ekitundu ekyasooka n’eky’enkomerero bye biseera ebirungi okunoonyezaamu
Bw’oba onoonya Omwezi emisana omulundi gwo ogusooka, gezaako ennaku eziriraanye ekiseera ky’ekitundu ekyasooka oba eky’enkomerero. Omwezi ogwaka ekitundu gulina ekifaananyi ekinene era ekyeyoleka, ate okuba nga gwawukana ku Njuba kimwanguyiza okuzuula okusinga Omwezi omugonvu ennyo. Ekiseera ky’ekitundu ekyasooka kitera okusaanira okumwetegereza akawungeezi n’olweggulo; eky’ekitundu eky’enkomerero kitera okusaanira okumwetegereza mu makya ne mu kiseera ekiddako. Bino biba biragiro bya bulijjo, si biseera bya ssaawa ebitakyuka: olutimbe lw’eggulu olw’omu kitundu, sizoni n’ekifo Omwezi we guli byonna bikosa ddi lwe guba waggulu w’ennyumba z’eggulu.
Ebiseera Omwezi lwe gusukka mu kitundu nabyo bisobola okuba ebirungi eby’okugunoonyezaamu emisana. Omwezi ogweyongera okwaka era nga gusukka mu kitundu gutera okuba mu ggulu ery’olweggulo, ate Omwezi ogukendeera okwaka era nga gusukka mu kitundu gusobola okulabika mu makya. Disiki eba eyaka ennyo eyinza okuba ennyangu okutegeera, naye obutangaavu bwayo tebukakasa nti gulabika mu mpewo erimu ekifu ekigonvu oba ebire. Okukyusa amaaso go okuva mu ndagiriro y’Enjuba n’okwetegereza ekitundu ky’eggulu ekirongoofu kiyinza okukuyamba okuguzuula.
Omwezi omugonvu gusoomooza okusingawo. Omwezi omugonvu ogweyongera okwaka guba kumpi n’Enjuba mu ggulu ery’akawungeezi, ate ogukendeera okwaka guba kumpi nayo mu makya. Akatonnyeze k’ekitangaala akafunda kayinza okulabika obulungi, naye ekitundu kyagwo ekimulisa ekitono n’okuba nti guli kumpi n’ekitangaala ky’Enjuba ebifuula ekizibu okugwetegereza. Togezaako kutunuulira Njuba ng’oyita mu galubindi ez’obusimba oba etelesikoopu, era beera mwegendereza nnyo ng’onoonya Omwezi omugonvu oguli okumpi nayo.
Lwaki Omwezi omujjuvu tegutera kulabika ssaawa mukaaga ez’emisana
Omwezi bwe guba mujjuvu, guba ku ludda olulala olw’Enjuba mu ggulu. Ensengeka eyo eguteeka waggulu w’olutimbe lw’eggulu okumala ekiro ekinene, nga guvaayo Enjuba ng’egwa era nga gugwa Enjuba ng’evaayo. Gusobola okulabika emisana ng’obudde busembedde okuggwa oba okuddayo, naye okutwalira awamu guba wansi w’olutimbe lw’eggulu mu makkati g’emisana. N’olwekyo, okuba nti Omwezi omujjuvu gulabika nga gwaka ennyo tekitegeeza nti gujja kuba mu ggulu ery’emisana eryaka enjuba.
Ku Mwezi omuggya, embeera eba yeesisinkanye: Omwezi guba kumpi n’endiriiro y’Enjuba era ekitundu kyagwo ekitwetunuulidde kiba nga tekimulise nnyo mu ndabika yaffe. Gutera okubulira mu kitangaala ky’Enjuba, wadde ng’oyinza okuba nga guli waggulu w’olutimbe lw’eggulu emisana. Omwezi omugonvu ennyo nga waakayita akaseera katono oluvannyuma lw’Omwezi omuggya oba ng’ogenda okugutuukako gusobola oluusi okulabika okumpi n’Enjuba ng’egwa oba ng’evaayo, naye okugwetegereza kusaba obukugu. Ekikulu eky’okwegendereza si misana yokka, wabula okuba nti guli kumpi n’Enjuba.
Eno ye nsonga lwaki okwogera nti “Omwezi gulabika emisana” tekitegeeza nti kiba kikwata ku kiseera ky’Omwezi ekimu kyokka. Ebiseera by’Omwezi bingi bisobola okubeera mu ggulu wamu n’Enjuba. Ekiseera ky’Omwezi kikulaga obungi bw’ekitundu kyagwo ekitwetunuulidde ekiba kimulise; okuwukana kw’enkoona kukulaga ewala okuva ku Njuba w’olina okunoonya; ate olutimbe lw’eggulu olw’omu kitundu lwo lulaga oba Omwezi guli waggulu w’olutimbe lw’eggulu.
Kozesa ekifo ky’olimu okuteekateeka okunoonya Omwezi emisana
Okunoonya mu ngeri ey’omugaso kutandikira ku kiseera n’endabirwamu gy’olina okutunulamu, so si kulagula. Daashiboodi z’Omwezi ez’ebibuga zikusobozesa okulonda ekifo n’okukebera ekiseera ky’Omwezi eky’olw’obudde n’ekitundu kyagwo ekimulise, obudde lwe guvaayo n’obw’okugwawo, obugulumivu n’azimusi, ebbanga lye guli okuva ku Nsi, awamu n’engeri eggulu gye lirabikamu okusinziira ku mbeera y’obudde ey’omu kitundu. Bw’oba weetegereza Omwezi emisana, obugulumivu bwagwo bukulu nnyo: Omwezi oguli waggulu mu ggulu gutera okwawulika obulungi ku kifu ekiri okumpi n’olutimbe lw’eggulu. Azimusi ekulaga endagiriro yaagwo okusinziira ku ndagiriro z’ensi, ne kikuyamba okunoonya mu kitundu ekituufu eky’eggulu nga tonoonya ng’otunula mu Njuba.
Okuteekateeka okulambikiddwa, londawo olweggulo olutangalijja okumpi n’ekiseera ky’omwezi ogw’ekitundu ekyasooka. Kebera daashiboodi ey’omu kitundu olabe oba Omwezi guli waggulu w’olutimbe lw’eggulu n’ekifo we gunaaba mu ggulu, olwo onoonye disiki yaagwo eyaka ekitundu ku bbanga erya bbulu eritali mu ndagiriro y’Enjuba. Bw’otagwetegereza mangu, ddamu ogezeeko ng’ogenda okwawukana n’olutimbe lw’eggulu oba ng’ebire n’ekifu bikyuse ekifo. Okunoonya mu kiseera ekirala ky’Omwezi, kozesa kalenda y’ebiseera by’Omwezi okuzuula ennaku z’ekitundu ekyasooka n’eky’enkomerero, olwo okebere embeera y’obudde ey’omu kitundu mu kiseera ky’okwetegereza.
Okunoonya okusinziira ku lunaku kuyinza okuyamba okukwataganya ky’olaba n’olunaku olugere: ekintu ekikozesa olunaku lw’amazaalibwa okukulaga Omwezi kiraga ekiseera ky’Omwezi, ekitundu kyagwo ekimulise n’emyaka gy’Omwezi ku lunaku olwo. Ebikozesebwa bino biddamu ebibuuzo eby’enjawulo, naye awamu biyamba okwanguyiza okugezesa engeri ebintu gye bikwataganamu mu ggulu eryennyini. Ekikulu eky’okwetegereza kyangu: noonya Omwezi ogumulisa ekimala okweyoleka era oguli wala ekimala okuva ku Njuba okuguzuula mu ngeri ey’obukuumi.