Éclipsi moko ekoki kozala na mosusu oyo ezali na boyokani na yango, nsima ya pene na mbula 18. Makambo yango mibale ekoki kozala na molɔngɔ ya biloko ya likoló oyo ekokani, na ntaka ya Mabelé mpe Sanza oyo ekokani, mpe na nzela oyo ekokani na kati ya géométrie ya elili ya Mabelé to ya Sanza. Boyokani yango ebengami cycle ya Saros, moko ya bandakisa oyo eleki na ntina na astronomi, oyo emonisaka ndenge motindo moko esalaka mpo ba rythmes ebele oyo ekokani mpenza te, ekómaka pene na koyokana.
Saros eumelaka pene na mbula 18, mikolo 11 mpe bangonga 8. Ezali te rendez-vous mpo éclipsi ya ndenge moko mpenza esalema likoló ya engumba moko. Bangonga oyo ebakisami ebongolaka géométrie oyo etalelaka Mabelé, mpe bokeseni mikemike eyanganaka ntango makambo yango ezongelaka. Éclipsi mokomoko ezali na kati ya libota oyo ezali kobongwana, kasi ezali te molɔngɔ ya makambo oyo ezongelaka ndenge moko kozanga nsuka.
Katalogi ya éclipsi ya sanza elakisaka makambo mokomoko, lolenge na yango, ngonga oyo etalaka ebandeli mpe nsuka ya ba phases, ntango oyo eumelaka mpe bisika oyo ekoki komonana. Saros elimbwelaka boyokani mozindo oyo ezali kati na makambo mosusu oyo ezali na kati ya katalogi yango: mpo na nini lolenge moko boye ya molɔngɔ ya biloko ekoki kozonga nsima ya bambula mingi.
Ba horloge misato ya sanza esengeli koyokana pene na kokokana
Sanza ezali na cycle koleka moko oyo ezali na ntina. Cycle ya ba phases na yango, to sanza synodique, eumelaka na mwayene mikolo 29.53059. Yango emekaka ntango oyo eleki banda sanza moko ya sika tii na oyo elandi, to banda sanza moko etondi tii na oyo elandi. Éclipsi ya moi esɛngaka ete sanza ezala ya sika; éclipsi ya sanza esɛngaka ete etonda. Yango wana, kozonga na phase oyo ebongi ezali likambo ya liboso oyo esengeli mpo éclipsi ezongela.
Horloge ya mibale etali orbite ya Sanza oyo etɛngamá. Plane ya orbite na yango etɛngamá na angle ya 5.14 degrés na ecliptique, plane ya orbite ya Mabelé zingazinga ya Moi. Ba plane mibale yango ekutanaka na molɔngɔ moko, mpe bisika oyo Sanza eleka na plane yango ebengami ba nœuds. Mpo éclipsi esalema, Sanza esengeli kozala pene na node mpe kozala na phase oyo ebongi. Ntango oyo eleki banda Sanza eleki na node moko boye tii ntango ekoleka lisusu na node yango ebengami sanza draconique, mpe eumelaka pene na mikolo 27.21.
Horloge ya misato emekaka ntango oyo Sanza ezongelaka na périgée, esika na yango oyo ezali pene koleka na Mabelé. Sanza anomalistique yango eumelaka pene na mikolo 27.55. Ntaka ebongolaka bonene oyo Sanza emonanaka na liso mpe mbangu oyo etambolaka na orbite na yango. Yango wana, kozongela cycle oyo esalisaka mpo ba éclipsi ezala na bizaleli oyo ekokani.
Basanza yango ekeseni mpo bisika oyo ba nœuds mpe périgée ezali ebongwanaka mokemoke. Sanza moko ya momeseno ekoki te kozongisa ba horloge nyonso misato na ebandeli.
Matematiki oyo ezali na nsima ya mbula 18
Saros esalaka mpo basanza synodiques 223 ekokani pene na basanza draconiques 242 mpe basanza anomalistiques 239. Nsima ya ntango yango, Sanza ezongelaka pene na phase moko, pene na esika moko na boyokani na node mpe pene na esika moko na cycle na yango ya ntaka ya pene tii ya mosika.
Kosalela mwayene ya bolai ya cycle ya phase epesaka ndakisa moko ya pɛtɛɛ: 223 × 29.53059 days = 6,585.32157 days. Eteni ya nsima ya virgule, 0.32157 ya mokolo, ekokani na pene na bangonga 7 mpe miniti 43. Yango nde ntina ya ndimbola oyo eyebani mingi, “mbula 18, mikolo 11 mpe bangonga 8.” Mikolo ya nsuka oyo etikali na manáka ebongwanaka na kotalela mikolo ya bambula ya bisiesto oyo eleki; ekoki kozala pene na mikolo 10 na esika ya 11.
Yango ezali boyokani ya pene, kasi ezali te motuya ya sikisiki oyo ekabolami na motuya mosusu kozanga ndambo. Molɔngɔ ya ba nœuds mpe ntaka ezongelaka na ndenge ya kokoka te, yango wana éclipsi ebongwanaka ntango libota na yango ezali konuna. Ntango ya solo oyo eleki kati na ba éclipsi oyo ekokani na libota moko ebongwanaka mpe mwa moke, yango wana kobakisa mwayene ya bolai ya Saros esalisaka te na esika ya kosala calcul ya ngonga oyo éclipsi ebandi mpe esuki.
Lisusu, ezali na bokeseni mosusu ya ntina: motuya ya basanza 223 ekangisaka éclipsi moko ya moi na éclipsi mosusu ya moi, to éclipsi moko ya sanza na mosusu ya sanza. Ekómisaka te éclipsi ya sanza ya sika éclipsi ya sanza etondi. Lolenge yango mibale ezali na mabota na yango ya Saros ekeseni.
Mpo na nini éclipsi oyo elandi ekendaka na wɛsti
Eteni ya mokolo oyo ebakisami ebimisaka mbuma monene na géographie. Mabelé ebalukaka ntango intervalle ya Saros oyo elandi ezali kosila. Pene na bangonga 8 ekokani na pene na eteni moko ya misato ya mobu, yango wana etúká oyo etalelaka éclipsi etɛngamaka pene na degrés 120 ya longitude na ngámbo ya wɛsti, banda na éclipsi moko ya libota tii na oyo elandi.
Mpo na éclipsi ya moi, yango esalisaka kolimbola mpo na nini éclipsi oyo elandi na libota oyo eyebani mingi ekatisaka mbala mingi eteni mosusu ya Mabelé. Ata soki molɔngɔ ya Moi na Sanza ekokani mpenza na oyo ya liboso, esika oyo otalelaka yango ebaluki mpe ezali lisusu te na esika moko na nse ya elili. Nzela yango etɛngamaka mpe na ngámbo ya nɔrdi to sudi ntango molɔngɔ yango ebongwanaka.
Mpo na éclipsi ya sanza, nzela moko moke ya totalité ekatisaka te likoló ya Mabelé. Motuna oyo ezali na ntina ezali ete bisika nini ezali na Sanza likoló ya horizon na ntango ya ba phases ndenge na ndenge. Kobongwana ya longitude ebongolaka biteni nini ya mokili ekoki komona likambo yango, atako bitúká minene oyo ekoki komona yango ekoki kozala na mwa bisika oyo ekutani.
Ba intervals misato ya Saros esalaka exeligmos, oyo eumelaka pene na mbula 54 mpe sanza moko. Bangonga oyo ebakisami na ba intervals yango eyanganaka mpe ekómaka pene na mokolo mobimba, mpe yango ezongisaka ngonga ya mokolo pene na ngonga oyo ezalaki na ebandeli. Yango ebakisaka bokokani ya géographie, kasi ezongisaka kaka te éclipsi ndenge moko mpenza.
Libota ya éclipsi ezalaka na lisolo na yango
Série ya Saros ezali libota oyo esalemaka soki tolandi éclipsi oyo ezali na boyokani, moko na moko na intervalle ya Saros. Cycle ezali intervalle oyo ezongelaka; série ezali molɔngɔ ya makambo oyo ekangisami na yango. Ba série mingi esalaka na ntango moko, mpe ba membres na yango ekɔtanaka na manáka ya éclipsi. Yango wana éclipsi mibale oyo elandi mbala moko ezali na ntina te ete ezala na libota moko.
Série mokomoko eumelaka basiècles mingi mpo bokeseni moke na molɔngɔ ya ba nœuds eyanganaka mokemoke. Série ya sanza ebandaka ntango Sanza ekɔti kaka moke na penombre ya Mabelé, eteni ya libanda ya elili na yango. Ba membres oyo elandi ekoki koleka mozindo na kati ya elili, mpe yango ekómisaka yango ba éclipsi ya ndambo mpe, na ba série mosusu, éclipsi ya mobimba. Nsukansuka, Sanza eleki lisusu na kati ya elili na ndenge ya mozindo mingi te mpe série esukaka. Libota nyonso te ekómaka na éclipsi ya mobimba.
Bokeseni kati na éclipsi ya sanza ya penombre, ya ndambo mpe ya mobimba esalisaka mpo na komona ndenge likambo yango ekolaka. Saros ebakisaka botali ya ntango molai: biteni yango ekoki komonisa ba étapes ndenge na ndenge ya bokoli ya libota moko, kasi te lolenge ya makambo oyo ezali na boyokani te.
Ba série ya moi mpe ebandaka mpe esukaka na ba éclipsi ya ndambo, mpe éclipsi oyo elekaka na katikati ekoki kosalema na kati ya ba étapes yango. Géométrie na yango oyo ezali kobongwana ekoki kobimisa ba membres ya mobimba, ya annulaire to ya hybride. Bokokani ya libota ezali ya solo, kasi ezali ndanga te ete lolenge ya éclipsi ekobongwana te.
Makambo oyo bato ya kala oyo batalelaka likoló bakokaki kosakola
Bato ya astronomi ya Babilone bayebaki ba motindo oyo ezongelaka na ba éclipsi ya sanza, kala mingi liboso bato báyeba ndimbola ya fiziki ya ndenge orbite etambolaka. Ba registre oyo bato basangisaki na boumeli ya mabota ndenge na ndenge esalisaki bango báyokanisa makambo oyo ekabwanaki na bambula mingi. Likambo ya ntina ezalaki koyeba ete molɔngɔ molai ezalaki na ndenge oyo ebongisamá, na esika ya kotalela éclipsi mokomoko lokola elembo ya nsɔmɔ to likambo ya mbalakaka.
Ba éclipsi ya sanza ezalaki na litomba mpo na komona ba motindo yango. Emonanaka na eteni monene ya ngámbo ya butu ya Mabelé, yango wana moto oyo azali na esika moko azalaka na mabaku mingi ya komona yango koleka éclipsi ya mobimba ya moi, oyo elandaka kaka nzela moko ya moke. Atako bongo, mipepe mabe, pole ya moi mpe Sanza oyo ezali na nse ya horizon ekokaki kotika mabulu na ba registre ya esika moko.
Intervalle oyo ezongelaka ekokaki komonisa ete libaku ya éclipsi ezali koya, kozanga ete epesa makambo nyonso oyo moto ya mikolo na biso alingi koyeba. Mpo na kosakola nzela ya éclipsi ya moi na esika moko, to ebandeli ya sikisiki ya éclipsi ya sanza ya mobimba, esengeli na géométrie ya mozindo koleka. Yango wana nguya ya Saros na lisolo ya kala ezalaki na bosikisiki ya kokoka te: ezalaki boyokani oyo ekoki kotyelama motema, mpe bato bakokaki komona yango na botali kozanga kozala na théorie mobimba ya gravité.
Salelá cycle yango, kasi kopesa elaka koleka ndelo te
Mpo na kokokanisa na ndenge ya pɛtɛɛ, poná éclipsi ya sanza moko na kati ya katalogi mpe luka likambo oyo esalemaki pene na mbula 18 liboso to nsima. Soki katalogi ezali na ba nimero ya Saros, salelá yango mpo na kondimisa boyokani yango na esika ya kotya motema kaka na bokeseni ya mikolo na manáka. Kokanisa lolenge ya éclipsi mpe ntango oyo eumelaka: bokokani ya makasi ezali elembo ya géométrie oyo ezongelaka, mpe bokeseni emonisaka ndenge libota yango ezali kobongwana mokemoke.
Kotia kaka mokolo moko na manáka nsima ya mbula 18 te. Mikolo oyo ebakisami ezali na ntina, mpe bangonga oyo ebakisami mpe ezali na ntina. Salelá manáka ya ba phases ya sanza mpo na koyeba ngonga ya sikisiki oyo sanza etondi, mpe na nsima tala katalogi ya éclipsi mpo na koyeba ngonga oyo elili ekɔtaka mpe ebimaka. Sanza etondi emonisaka phase oyo esengeli, kasi ezali ndanga te ete Sanza ekɔti na elili ya Mabelé.
Na nsuka, kabolá likambo ya éclipsi kosalema na likoki na yo ya kotala yango. Ba dashboard ya sanza mpo na bingumba epesaka ngonga ya kobima mpe kolala ya Sanza, bosanda na yango mpe azimuth mpo na kotala ndenge horizon ya esika na yo ezali. Éclipsi ekoki kozala na géométrie oyo ebongi, kasi Sanza ezala na nse ya horizon na ntango yango, to éclipsi ebandela ntango Sanza ezali naino na nse, nsima ya bandako. Saros eyebisaka yo mpo na nini éclipsi oyo ezali na boyokani ezongelaka; ngonga ya esika na yo mpe horizon nde emonisaka soki okoki komona yango.