Talá Sanza na likoló na butu mingi, mpe bilembo na yango oyo toyebi malamu emonanaka lokola etikali kaka na esika moko. Bisika minene ya moindo ya Sanza etalaka Mabele, mpe yango ekoki kopesa makanisi ete Sanza ebalukaka te. Kasi ebalukaka: Sanza ebalukaka mbala moko zingazinga ya ekɔlɔ na yango mpo na mbala moko nyonso oyo etambolaka zingazinga ya Mabele. Boyokani yango, oyo babengi kokangama na nguya ya bomoi ya mai, nde esalaka ete tomonaka pene na ngámbo moko kaka, kasi te ngámbo nyonso na ngala na yango.
Mbala mingi babengaka ngámbo oyo etalaka biso te ete ngámbo mosúsu. Ezalaka na molili ntango nyonso te. Pole ya Moi ekómaka na bisika mingi ya etando ya Sanza na bantango ekeseni ya zingazinga ya Sanza, atako mabulu mosusu ya mozindo na biteni ya nɔrdi mpe sudi etikalaka na molili libela. Lolenge oyo Sanza etambolaka na zingazinga na yango, kobaluka na yango mpe koningana moke oyo tomonaka nyonso esalisaka mpo na kolimbola makambo oyo tokoki komona.
Kobaluka moko mpo na mobembo moko ya zingazinga
Sanza esɛngaka mikolo 27.32166 mpo na kosilisa kobaluka moko zingazinga ya ekɔlɔ na yango, soki totali yango na kotalela minzoto oyo ezali mosika, mpe mikolo 27.32166 mpo na kosala mobembo moko ya zingazinga ya Mabele. Lokola ntango yango ekokani, pene na elongi kaka moko etikalaka etali planɛti na biso. Soki Sanza ezalaki kobaluka ata moke te, kobongwana ya esika na yango na mobembo ya zingazinga elingaki komonisa biso biteni ndenge na ndenge ya ngámbo na yango. Kasi ebalukaka ntango nyonso wana ezali kotambola, mpe kobaluka na yango etambolaka elongo na mobembo na yango ya zingazinga.
Ndakisa moko oyo bato mingi bayebi ezali kotambola zingazinga ya moto moko wana etali yo, mpe kobatela elongi na yo etali ye. Osengeli kobaluka mbala moko na ntango ya mobembo yango, atako moto oyo azali kotala yo amonaka kaka ngámbo moko ya motó na yo ntango nyonso. Kobaluka ya Sanza emonanaka polele te, mpamba te ezali na elembo moko te na Mabele oyo ekoki kosalisa biso tóyeba yango na pɛtɛɛ nyonso butu na butu.
Eleko ya kobaluka ya mikolo 27.32166 ezali te ntango oyo eleki uta na sanza etondi moko tii na oyo elandi. Zingazinga ya biteni ya Sanza esɛngaka mikolo 29.53059, mpamba te wana Sanza ezali kotambola zingazinga ya Mabele, ebongiseli ya Mabele ná Sanza mpe ezali kotambola zingazinga ya Moi. Nsima ya kosilisa mobembo moko ya zingazinga, Sanza esengeli kotambola mwa mosika lisusu mpo na kozonga na molɔngɔ kaka moko na Moi mpe Mabele. Malako mpo na biteni ya Sanza elimbolaka ndenge nini ba-ángɛlɛ ya Moi-Mabele-Sanza oyo ebongwanaka ebimisaka biteni oyo tomonaka.
Ndenge nguya ya bomoi ya mai ekokanisaki kobaluka ya Sanza
Kokangama na nguya ya bomoi ya mai esalemaka ntango nguya ya kobenda ya etumba na nzoto oyo ebalukaka esalaka mosala na boumeli ya ntango molai. Nguya ya kobenda ya Mabele ebendaka ngámbo ya Sanza oyo ezali pene na Mabele makasi koleka ngámbo oyo ezali mosika na yango. Bokeseni yango etandaka Sanza mwa moke mpe esalaka ete lolenge na yango ebongwana mwa moke mpo na nguya ya bomoi ya mai. Ntango kobaluka mpe mobembo ya Sanza zingazinga ezalaki naino na boyokani te, lolenge yango ezalaki mpenza kolanda te ngámbo oyo ekangisaka Mabele ná Sanza. Nguya ya kobenda oyo ebimaki na yango ebongolaki kobaluka ya Sanza, nzokande kokangana na kati ya Sanza ebungisaki nguya ya kobaluka.
Nsima ya ntango, makambo yango ekitisaki kobaluka ya Sanza tii ntango kobaluka moko ekómaki na ntango oyo ekokani na mobembo moko ya zingazinga. Na lolenge yango ya boyokani, lolenge oyo nguya ya bomoi ya mai esali na Sanza etikalaka pene na molɔngɔ na Mabele, mpe yango esalaka ete nguya oyo ezalaki kobongola kobaluka na yango ezala moke mpenza. Kokangama na nguya ya bomoi ya mai ezali te nguya moko ya sipesiale oyo ekangaka elongi moko na esika moko; ezali mbuma ya boyokani kati na kobaluka, nguya ya kobenda mpe kobungisa nguya.
Nguya ya bomoi ya mai ezali kaka na ntina na ebongiseli ya Mabele ná Sanza. Sanza ezali kokende mosika na Mabele na mbangu ya pene na 3.8 cm na mbula, mbuma ya boyokani ya nguya ya bomoi ya mai oyo etindaka nguya ya kobaluka na kati ya ebongiseli yango. Tokoki komona koningana yango te na botali moko kaka, kasi ezali na boyokani na kobaluka ya Sanza oyo ekangami mpe na kopesana ya nguya oyo ezali kokoba kati na mobembo ya zingazinga mpe kobaluka.
Ngámbo mosúsu ezali ngámbo ya molili te
Ngámbo mosúsu ezali kaka eteni ya Sanza oyo etalaka na ngámbo mosúsu ya Mabele. Yango mpe ezwaka pole ya Moi, ndenge moko na ngámbo oyo etalaka biso, wana Sanza ezali kotambola zingazinga ya planɛti na biso. Na sanza etondi, ngámbo oyo etalaka biso ezwaka pole, mpe ngámbo mosúsu etalaka mingimingi mosika na Moi; na sanza ya sika, ngámbo mosúsu nde ezwaka pole, nzokande ngámbo oyo etalaka biso ezalaka mingimingi na molili. Makambo yango ebongwanaka lisusu wana Sanza ezali koleka na biteni na yango.
Kasi ezali na likambo moko ya ntina: bisika nyonso ya Sanza ebongwanaka na ngala kati na kozwa pole ya Moi mpe kozala na molili te. Pene na biteni ya nɔrdi mpe sudi, Moi etikalaka na nse mpenza likoló ya molɔngɔ ya esika oyo likoló ekutanaka na mabele. Mabulu mosusu ya mozindo ezipamaka makasi na mipanzi na yango mpe pole ya Moi ekómaka kuna ata mokolo moko te, mpe yango etikalaka bisika oyo ezangi pole libela. Bisika yango ya ndenge mosusu euti na lolenge ya mabele ya esika yango mpe na ndenge Moi etalaka mabele na ba-ángɛlɛ ya nse, kasi te na kozala na ngámbo mosúsu.
Yango wana maloba “ngámbo ya molili ya Sanza” ekoki kobungisa bato nzela. Bakoki kosalela yango na lisolo ya mokolo na mokolo mpo na kolobela ngámbo mosúsu, kasi elimboli te ete eteni yango ezwaka pole ya Moi ata mokolo moko te. Mpo na komona ndenge mikolo mpe bantango ya biteni ya Sanza ebongwanaka na boumeli ya zingazinga, salelá kalendri ya biteni ya Sanza ya sanza na sanza.
Koningana moke emonisaka eteni mosusu ya etando
Na boumeli ya ntango, Mabele emonaka kaka ndambo mpenza ya Sanza te. Mobembo ya Sanza zingazinga ezali mwa lolenge ya ovalɛ, yango wana mbangu na yango ebongwanaka: etambolaka noki mingi ntango ezali pene na Mabele mpe malɛmbɛ ntango ezali mosika na yango. Mbangu ya kobaluka na yango etikalaka pene na ndenge moko, yango wana mbongwana ya mbangu ya mobembo ya zingazinga esalaka ete Sanza emonana lokola ezali koningana mwa moke longwa na ngámbo moko tii na mosusu. Koningana yango oyo tomonaka babengi yango libération na longitude.
Libération na latitude eutaka na likambo mosusu. Ekɔlɔ ya kobaluka ya Sanza etɛngamá na 1.54 degrees na ecliptique, mpe mobembo na yango ya zingazinga etɛngamá na 5.14 degrees na ecliptique. Ba-ángɛlɛ yango mibale epesaka bato oyo batalaka likoló nzela ya komona mwa mosika koleka likoló ya nɔrdi to ya sudi ya Sanza na bantango ekeseni ya mobembo yango ya zingazinga. Mosika oyo Sanza ezali mpe esika oyo moto azali na Mabele ebongolaka mpe mwa moke lolenge oyo tomonaka yango.
Libération emonisaka te ngámbo mosúsu mobimba na mbala moko. Epesaka bato oyo batalaka yango nzela ya kotala mwa moke na nsima ya libongo oyo emonanaka, na boumeli ya ntango. Soki totali nyonso, pene na 59 percent ya etando ya Sanza ekoki komonana uta na Mabele na ntango moko boye, atako ndambo koleka pene na ndambo ekoki komonana na ntango moko te. Komonana yango mokemoke nde esalaka ete bakarte ya sikisiki ya etando ya Sanza etandama tii na ngámbo mosúsu ya elongi oyo emonanaka na katikati ya botali ya momeseno.
Makambo oyo okoki komona uta na Mabele
Lolenge moko malamu ya kolandela mbongwana yango ezali kokokanisa elembo moko oyo oyebi malamu, pene na libongo ya Sanza, na mikolo ndenge na ndenge. Libération ebongolaka mwa moke nsɔngɛ oyo emonanaka, yango wana libulu moko to etando moko ya moindo oyo ezali pene na nsɔngɛ ekoki komonana polele mingi na mokolo moko koleka na mokolo mosusu. Mbongwana yango emonanaka polele te soki ozali na teleskɔpɛ to jumelles te, mpe kobongwana ya ngámbo oyo Sanza etalaka na likoló ekoki mpe kosala ete kokokanisa ezala mpasi. Kobosana te elembo yango mpe kokokanisa bililingi oyo ezwami na biteni ya Sanza oyo ekokani.
Loló oyo ozali komona etaleli esika oyo ozali na Mabele mpe ntango oyo otali yango. Liyebisi ya Sanza ya engumba epesaka yo makambo ya eteni ya Sanza mpe pole na yango na esika na yo, ntango Sanza ebimaka mpe elalaka, bosanda mpe azimuth na yango, mosika na yango mpe lolenge likoló ezali, elongo na makambo ya ntango ya esika yango. Mpo na kobongisa botali, malako mpo na koyeba ntango malamu ya komona Sanza elobeli ndenge eteni ya Sanza mpe makambo ya esika oyo ozali ebongolaka ntango oyo yango emonanaka likoló ya molɔngɔ ya esika oyo likoló ekutanaka na mabele. Kobaluka ya Sanza oyo ekokanisami na mobembo na yango elimbolaka mpo na nini elongi na yango oyo toyebi malamu etikalaka epai na biso; libération epesaka bato oyo bazali na motema molai nzela ya komona mwa moke oyo ebongwanaka, kaka na nsima na yango.