Mwezi wathunthu ungakhale ndi mayina oposa limodzi, ndipo mayina odziwika kwambiri m’Chingelezi si mayina amene amagwiritsidwa ntchito kulikonse. Mwezi wa Nkhandwe, Mwezi wa Chipale ndi Mwezi wa Nyongolotsi nthawi zambiri amagwirizanitsidwa ndi mmene nyengo ilili kapena zochita za nyama, pamene Mwezi wa Zokolola uli ndi tanthauzo lenileni lokhudza kalendala. Nkhani za mayinawa zimachokera ku zimene anthu anaona, miyambo ndi kufotokozanso kwa m’mbuyo—osati ku dongosolo limodzi lovomerezeka lotchulira Mwezi.
Kusiyanitsa kumeneku n’kofunika chifukwa kufotokoza kochititsa chidwi sikutanthauza kuti chiyambi chake chatsimikiziridwa. Mayina ena ali ndi mafotokozedwe angapo amene amanenedwa kuti ndi otheka, ndipo dzina logwirizana ndi gulu lina la anthu kapena kalendala inayake silingaimire anthu onse okhala m’dera lomwelo. Kuona mayinawa ngati zizindikiro za chikhalidwe, osati magulu a zakuthambo, kumathandiza kumvetsa mosavuta kusiyanasiyana kwawo.
Mwezi umodzi, miyambo yambiri yotchulira
Magawo a Mwezi amatsatira kayendedwe kokhazikika, koma miyezi ya kalendala satsatira chimodzimodzi. Mwezi wathunthu umabweranso pakadutsa pafupifupi masiku 29.53059, choncho tsiku lake limasintha mwezi ndi mwezi. Choncho, gawo lomwelo lingatchulidwe ndi dzina la nyengo, dzina la mwezi wa kalendala, mwambo wachipembedzo kapena wachikhalidwe, kapena dzina la m’dera logwirizana ndi zimene anthu amaona panja.
Mndandanda wa mayina a m’Chingelezi nthawi zambiri umasonkhanitsa mayina ochokera ku magwero osiyanasiyana n’kuwakonza motsatizana, dzina limodzi pa mwezi uliwonse. Kapangidwe kameneka n’kothandiza, koma kangapangitse miyambo yosiyana kuoneka ngati yofanana kwambiri. Mayina angasiyane pakati pa magulu a anthu, ndipo dzina lomwelo lingakhale ndi mafotokozedwe osiyanasiyana. Zizindikiro za nyengo zimadaliranso malo: zizindikiro za dzinja m’dera lina la dziko zimachitika nthawi ya chilimwe m’dera lina.
Kalozera wa mayina a mwezi wathunthu akupereka mayina a mwezi uliwonse ochokera ku miyambo monga ya ku America ya m’nthawi ya atsamunda, ya Acelti, ya ku China, ya Ahindu, ya ku Japan, ya Chisilamu, ya Ojibwe ndi ya Cree. Kuona njira zingapo zotchulira limodzi kumatikumbutsa kuti mndandanda wa mayina a m’Chingelezi ndi lingaliro limodzi la chikhalidwe pakati pa ambiri, osati kalendala ya Mwezi yapadziko lonse.
Mwezi wa Nkhandwe: dzina la dzinja lomwe chiyambi chake sichikudziwika bwino
Mwezi wa Nkhandwe nthawi zambiri amagwiritsidwa ntchito m’mndandanda ya m’Chingelezi kutanthauza mwezi wathunthu wa Januwale. Kufotokozera kwake kodziwika kumagwirizanitsa dzinali ndi kulira kwa nkhandwe komwe kumamveka m’nyengo yozizira. Mgwirizanowu ndi wotheka ngati nkhani ya nyengo: mausiku a m’nyengo yozizira amakhala aatali, ndipo nkhandwe ndi nyama zoonekera kwambiri m’madera ambiri a kumpoto. Komabe, kufotokozera kokopa maganizo kumeneku sikutsimikizira chiyambi chimodzi chenicheni cha mbiri ya dzinali, kapena kuti gulu lililonse limene limagwiritsa ntchito dzina lofanana linkatanthauza chinthu chimodzimodzi.
Mwezi wathunthu sumachititsa nkhandwe kulira. Kulira ndi njira yolankhulirana, ndipo khalidwe la nyamayi silimayendetsedwa ndi gawo la Mwezi monga momwe dzinali lingapangitsire anthu kuganiza. Dzinali limamveka bwino ngati kufotokoza kwa anthu za nyengo—njira yolumikizira nthawi inayake imene imabwerezabwereza pa kalendala ya Mwezi ndi mawu kapena nkhani zogwirizana ndi dzinja.
Njira imeneyi ndi yothandiza pomvetsa mayina a Mwezi ambiri. Angatiuze zimene anthu anaona, ankaopa, ankakondwerera kapena ankafunika kukumbukira, ngakhale kuti sitikudziwa bwino njira imene mawu akale anasinthira n’kukhala kufotokozera kwamakono. Kuona Mwezi wa Nkhandwe ngati dzina la chikhalidwe osati gulu la sayansi kumateteza chidwi chake popanda kusandutsa nthano kukhala zonena za khalidwe la nyama.
Mwezi wa Chipale ndi Mwezi wa Nyongolotsi zimasonyeza kusintha kwa nyengo
Mwezi wa Chipale nthawi zambiri umagwirizanitsidwa ndi mwezi wa February komanso chipale chofewa chochuluka m’madera ena a kumpoto kwa Dziko Lapansi. Dzinali limasonyeza zimene anthu amayembekezera pa nyengo, osati kulosera: Mwezi wa Chipale ungawala pa usiku wopanda mitambo ndi wofunda, ndipo dzinali silinena chilichonse chokhudza nyengo ya m’tauni inayake. Mofanana ndi mayina ambiri a Mwezi, limapereka chidziwitso chabwino kwambiri likamvetsetsedwa m’malo a nyengo ndi chikhalidwe chimene linachokera.
Mwezi wa Nyongolotsi nthawi zambiri umagwirizanitsidwa ndi mwezi wa March. Kufotokozera kumodzi kodziwika kumati nyongolotsi za m’nthaka zimaoneka nthaka ikayamba kusungunuka; kwinanso, dzinali limagwirizanitsidwa ndi zizindikiro za kusintha kwa nyengo, kuphatikizapo kubweranso kwa mbalame zomwe zimadya pansi pamene nthaka yaonekera. Mafotokozedwe amenewa ndi omveka, koma sayenera kuperekedwa ngati chiyambi chimodzi chotsimikizika cha dzinali. Dzina lingapeze mafotokozedwe angapo pamene likubwerezedwa ndi kusinthidwa.
Kutsatizana kwa chipale kupita ku nyongolotsi n’kosavuta kumvetsa ngati nkhani ya dzinja kutha n’kuyamba kwa masika m’madera ozizira a kumpoto. Si ndandanda ya nyengo yapadziko lonse. Kum’mwera kwa Dziko Lapansi, mwezi wa March umakhala m’nyengo ya masamba kugwa, ndipo nyengo za m’dera, kaonekedwe ka nyengo ndi makalendala zimakhudza mayanjano a Mwezi amene amaoneka ofunika. Ngakhale m’dera limodzi, dzina lingakhale lophiphiritsa kwambiri kuposa kufotokoza kwenikweni kwa mmene zinthu zilili usiku umene Mwezi wathunthu ukuoneka.
Mwezi wa Zokolola uli ndi tanthauzo la pa kalendala
Mwezi wa Zokolola umasiyana ndi mayina amene makamaka amatikumbutsa za nyengo kapena chizindikiro cha m’chilengedwe. Malinga ndi tanthauzo limene tsambali limagwiritsa ntchito, ndi mwezi wathunthu umene uli pafupi kwambiri ndi tsiku limene nthawi ya usana ndi usiku imakhala yofanana mu September. Dzinali nthawi zambiri limafotokozedwa potengera kugwirizana kwake ndi ntchito yokolola: pa nthawi imeneyi, mwezi wathunthu umatulukira pafupi ndi kulowa kwa Dzuwa madzulo otsatizana, motero umawonjezera kuwala kwachilengedwe dzuwa litalowa. Nthawi yeniyeni komanso phindu la kuwalako zimadalira malo ndi tsiku, koma kugwirizana pakati pa kuwala kwa Mwezi ndi ntchito yamadzulo n’kumene kumapangitsa dzinali kukhalabe lokopa.
Mwezi wa Zokolola si nthawi zonse umakhala mwezi wathunthu wa September womwewo. Ngati mwezi wina wathunthu uli pafupi kwambiri ndi nthawi ya usana ndi usiku yofanana mu September, umenewo ndiwo umatenga dzinali malinga ndi tanthauzoli. Dzinali silitanthauzanso kuti mbewu inayake ndi yokonzeka kukololedwa kulikonse. Limagwirizanitsa chochitika cha zakuthambo ndi nthawi inayake pa kalendala ya nyengo, pamene tanthauzo lenileni la zokolola limasiyanasiyana malinga ndi dera ndi miyambo ya ulimi.
Kalendala ya magawo a Mwezi imapereka nthawi yeniyeni ya Mwezi watsopano, gawo loyamba, mwezi wathunthu ndi gawo lomaliza mwezi uliwonse. Kuphatikiza nthawizo ndi mmene zinthu zilili m’dera lanu kumathandiza kufotokoza chifukwa chimene mwezi wathunthu wokhala ndi dzina ungawonekere pa masiku osiyanasiyana malinga ndi kalendala ya m’deralo, komanso chifukwa chimene dzinalo lokha silingakuuzeni nthawi imene Mwezi udzatuluke kumene mukukhala.
Gwiritsani ntchito mayina ngati zizindikiro, osati kulosera mmene zinthu zilili poona Mwezi
Dzina lingakuthandizeni kukumbukira nthawi yoyang’ana kumwamba, koma silingakuuzeni ngati Mwezi udzakhala pamwamba pa mzere wa m’chizimezime, kutalika kwake, kapena ngati mitambo idzauphimba. Zinthu zimenezi zimadalira tsiku ndi malo. Pa tsiku linalake la kubadwa kapena tsiku la m’mbiri, chida chofufuza Mwezi pa tsiku lobadwa chimasonyeza gawo la Mwezi, kuchuluka kwa kuwala kwake ndi zaka zake za mwezi pa masiku kuyambira 1900 mpaka 2100. Kuti mudziwe za thambo la m’dera lanu, tsamba la Mwezi la London limasonyeza gawo ndi kuchuluka kwa kuwala kwake panopa, nthawi yotuluka ndi kulowa kwa Mwezi, kutalika kwake ndi azimuth, mtunda wake, komanso mmene thambo likuonekera limodzi ndi nyengo ya m’deralo.
Ojambula zithunzi ndi mabanja angagwiritse ntchito dzina lachikhalidwe ngati mutu wa usiku wowonera Mwezi, kenako n’kuyang’ana mmene thambo la m’deralo lilili m’malo modalira dzinalo. Tsiku ndi nthawi yotuluka kwa mwezi wathunthu zingakhale masiku osiyanasiyana pa makalendala a m’madera osiyanasiyana chifukwa cha kusiyana kwa nthawi, ndipo Mwezi wowala ungachititse nyenyezi zosawala kwambiri kuoneka zochepa ngakhale thambo lilibe mitambo. Dzinali limapereka nkhani ya anthu; kalendala ndi mmene thambo la m’deralo lilili zimapereka mfundo zothandiza.
Kuphatikiza kumeneku—nkhani, malo ndi zimene anthu amaona—ndiko kumapangitsa mayina a mwezi wathunthu kukhalabe othandiza ngakhale chiyambi chake chikutsutsana. Mwezi wa Nkhandwe, Chipale ndi Nyongolotsi zimafotokoza mayanjano amene anthu anaphatikiza ndi nyengo zobwerezabwereza. Mwezi wa Zokolola umawonjezeranso kufotokoza mgwirizano winawake pakati pa mwezi wathunthu ndi nthawi ya usana ndi usiku yofanana mu September. Palibe chimene chimasintha kanjira ka Mwezi, koma chilichonse chimapereka njira yolumikizira kayendedwe kodziwikiratu ka zakuthambo ndi njira zosiyanasiyana zimene anthu amakumana nazo m’chaka.