Kadamsana angakhale ndi mnzake amene wachitika patatha pafupifupi zaka 18. Zochitika ziwirizi zingakhale ndi mmene zinthu zinalinganirana kofanana, mtunda wofanana pakati pa Dziko Lapansi ndi Mwezi, ndiponso njira yofanana potengera mmene mthunzi wa Dziko Lapansi kapena wa Mwezi umayendera. Ubwenzi umenewu umatchedwa kuzungulira kwa Saros, ndipo ndi chimodzi mwa zitsanzo zothandiza kwambiri mu sayansi ya zakuthambo zosonyeza mmene dongosolo limagwirira ntchito chifukwa kayendedwe kangapo kosakwanira bwino kamagwirizana pafupifupi.
Kuzungulira kwa Saros kumatenga zaka pafupifupi 18, masiku 11 ndi maola 8. Sikutanthauza kuti kadamsana wofanana ndendende adzachitikanso pamwamba pa tauni yomweyo. Maola owonjezerawo amasintha mmene zinthu zimakhalira poyang’ana kuchokera ku Dziko Lapansi, ndipo kusiyana kochepa kumawonjezeka pakabwerezanso. Kadamsana aliyense ali m’gulu limene limasintha pakapita nthawi, osati m’ndandanda wopanda malire wa zochitika zobwereza mofanana.
Mndandanda wa kadamsana wa mwezi umasonyeza zochitika payekhapayekha, mitundu yake, nthawi zimene magawo ake amayambira ndi kutha, utali wake komanso malo amene ungaoneke. Saros imafotokoza ubale wozama pakati pa zina mwa zochitika zimenezi: chifukwa chake kayendedwe kena ka zinthu kangabwererenso zaka zambiri zitadutsa.
Kayendedwe katatu ka Mwezi kayenera kugwirizana pafupifupi
Mwezi umayenda motsatira kayendedwe kopitilira kumodzi. Kayendedwe ka magawo ake, kapena mwezi wa synodic, kamatenga masiku 29.53059 pa avareji. Imeneyi ndi nthawi imene imadutsa kuchokera pa mwezi watsopano kufika pa mwezi watsopano wotsatira, kapena kuchokera pa mwezi wathunthu kufika pa mwezi wathunthu wotsatira. Kadamsana wa dzuwa amafuna mwezi watsopano; kadamsana wa mwezi amafuna mwezi wathunthu. Choncho, kubwereranso pa gawo loyenera la mwezi ndi chinthu choyamba chofunika kuti kadamsana abwerezenso.
Kayendedwe kachiwiri kamakhudza njira yopendekeka imene Mwezi umayendamo. Ndege ya njira ya Mwezi yapendekera ndi madigiri 5.14 poyerekezera ndi ecliptic, yomwe ndi ndege ya njira imene Dziko Lapansi limayenda mozungulira Dzuwa. Ndege ziwirizi zimadutsana pamzere umodzi, ndipo malo amene Mwezi umadutsa pa ndegeyo amatchedwa ma node. Kadamsana amafuna kuti Mwezi ukhale pafupi ndi node komanso pa gawo loyenera. Nthawi yochokera pamene Mwezi wadutsa pa node inayake kufika pamene wadutsanso pa node yomweyo imatchedwa mwezi wa draconic, ndipo imatenga pafupifupi masiku 27.21.
Kayendedwe kachitatu kamayeza nthawi imene Mwezi umabwereranso ku perigee, malo amene uli pafupi kwambiri ndi Dziko Lapansi. Mwezi wa anomalistic umenewu umatenga pafupifupi masiku 27.55. Mtunda umakhudza kukula kooneka kwa Mwezi komanso liwiro lake pamene ukuyenda m’njira yake. Choncho, kubwereza kayendedwe kameneka kumathandiza kuti kadamsana akhale ndi makhalidwe ofanana.
Miyezi imeneyi imasiyana chifukwa njira imene ma node ndi perigee zimaloza imasintha pang’onopang’ono. Mwezi umodzi wamba sungabwezeretse kayendedwe katatu konse pamalo ake oyambira.
Masamu a zaka 18
Saros imagwira ntchito chifukwa miyezi 223 ya synodic ili pafupifupi yofanana ndi miyezi 242 ya draconic komanso miyezi 239 ya anomalistic. Nthawi imeneyi ikadutsa, Mwezi umabwereranso pafupifupi pa gawo lomwelo, pafupifupi pamalo omwewo poyerekezera ndi node, ndiponso pafupifupi pamalo omwewo pa kayendedwe kake ka kuyandikira ndi kutalikirana ndi Dziko Lapansi.
Tikagwiritsa ntchito utali wa kayendedwe ka magawo a mwezi pa avareji, timapeza chitsanzo chothandiza: 223 × 29.53059 days = 6,585.32157 days. Gawo la decimal, 0.32157 ya tsiku, ndi pafupifupi maola 7 ndi mphindi 43. Apa ndi pamene pamachokera mawu ozunguliridwa amene anthu amadziwa bwino akuti, “zaka 18, masiku 11 ndi maola 8.” Chiwerengero cha masiku otsala pa kalendala chimasiyana malinga ndi masiku owonjezera a chaka chodumpha amene agwera m’nthawiyo; nthawi zina chingakhale masiku pafupifupi 10 m’malo mwa 11.
Izi ndi kuyandikirana kwa manambala, osati kuchulukitsa koyenera ndendende. Kayendedwe ka ma node ndi mtunda sizibwerera pamalo ake oyambira ndendende, n’chifukwa chake kadamsana amasintha pamene gulu lake likukula. Nthawi yeniyeni pakati pa mphindi zofanana za kadamsana imasiyananso pang’ono. Choncho, kuwonjezera utali wa Saros wa pa avareji sikulowa m’malo mwa kuwerengera nthawi zimene magawo a kadamsana amayambira ndi kutha.
Palinso kusiyana kwina kofunika: chiwerengero cha miyezi 223 chimalumikiza kadamsana wa dzuwa ndi kadamsana wina wa dzuwa, kapena kadamsana wa mwezi ndi kadamsana wina wa mwezi. Sichisintha kadamsana amene amachitika pa mwezi watsopano kukhala kadamsana amene amachitika pa mwezi wathunthu. Mitundu iwiriyi ili ndi magulu ake a Saros osiyana.
Chifukwa chake kadamsana wotsatira amasunthira kumadzulo
Kachigawo ka tsiku kowonjezerako kamakhala ndi zotsatira zazikulu pa malo amene kadamsana amaoneka. Dziko Lapansi limazungulira pamene nthawi ya Saros yotsatira ikutha. Maola pafupifupi asanu ndi atatu amafanana ndi pafupifupi gawo limodzi mwa magawo atatu a kuzungulira kwa Dziko Lapansi. Choncho, dera limene limayang’ana kadamsana limasunthira kumadzulo ndi pafupifupi madigiri 120 a longitude kuchokera pa kadamsana mmodzi wa gululo kufika pa wotsatira.
Pa kadamsana wa dzuwa, zimenezi zimathandiza kufotokoza chifukwa chake kadamsana wotsatira wa m’gulu lodziwika bwino nthawi zambiri amadutsa mbali ina ya Dziko Lapansi. Ngakhale kuti mmene Dzuwa ndi Mwezi zinalinganirana kungakhale kofanana kwambiri ndi zimene zinalili pa chochitika choyamba, malo anu oonera zinthu azungulira n’kuchoka pamalo omwewo pansi pa mthunzi. Njirayo imasunthanso kumpoto kapena kum’mwera pamene mmene zinthu zinalinganirana zikusintha.
Pa kadamsana wa mwezi, palibe njira yopapatiza imene mdima wonse umadutsa padziko lapansi. Chofunika ndi kudziwa malo amene Mwezi uli pamwamba pa chizimezime pa gawo lililonse la chochitikacho. Kusuntha kwa longitude kumasintha mbali za dziko zimene zingaone kadamsanayo, ngakhale kuti madera akuluakulu amene angaone kadamsana angakhale ofanana.
Nthawi zitatu za Saros zimapanga exeligmos, yomwe imatenga zaka pafupifupi 54 ndi mwezi umodzi. Maola owonjezera a nthawi zitatuzi akaphatikizidwa, amafika pafupifupi tsiku limodzi lathunthu. Zimenezi zimabwezeretsa nthawi ya tsiku pafupi ndi mmene inalili poyamba. Izi zimapangitsa kuti kufanana kwa malo kuwonjezeke, koma sizibwerezanso kadamsana mofanana ndendende.
Mbiri ya gulu la kadamsana
Gulu la Saros ndi banja limene limapangidwa potsatira kadamsana wogwirizana amenewa, mmodzi pakadutsa Saros iliyonse. Kuzungulira kwa Saros ndi nthawi yobwerezabwereza; gulu la Saros ndi mndandanda wa zochitika zolumikizidwa ndi nthawi imeneyi. Magulu ambiri amakhala akugwira ntchito nthawi imodzi, ndipo zochitika zake zimasakanikirana m’kalendala ya kadamsana. Choncho, kadamsana awiri otsatizana sikuti nthawi zonse amakhala a gulu limodzi.
Gulu lililonse limatenga zaka mazana ambiri chifukwa kusiyana kochepa kwa kayendedwe ka ma node kumawonjezeka pang’onopang’ono. Gulu la kadamsana wa mwezi limayamba Mwezi utangolowa pang’ono chabe mu penumbra ya Dziko Lapansi, lomwe ndi mbali yakunja ya mthunzi wake. Kadamsana otsatira a m’gululo angalowe mozama kwambiri mumthunzi, n’kukhala kadamsana wa pang’ono ndipo, m’magulu ena, kadamsana wathunthu. Potsirizira pake Mwezi umadutsanso pang’ono mumthunzi ndipo gulu limathera. Si magulu onse amene amafika pa kadamsana wathunthu.
Kusiyana kwa kadamsana wa penumbral, wa pang’ono ndi wathunthu wa mwezi kumathandiza kumvetsa mmene kusinthaku kumaonekera. Saros imapereka chithunzi cha nthawi yaitali: mitundu imeneyi ingakhale magawo osiyanasiyana a kukula kwa gulu limodzi, osati mitundu ya zochitika zosagwirizana.
Magulu a kadamsana wa dzuwa nawonso amayamba ndi kutha ndi kadamsana wa pang’ono, ndipo pakati pa magawo amenewa pangakhale kadamsana wapakati. Mmene kayendedwe kake kamasinthira kungabweretse kadamsana wathunthu, wa annular kapena wosakanizika. Kufanana kwa zochitika za m’gulu n’kwenikweni, koma sikutsimikizira kuti mtundu wa kadamsana sudzasintha.
Zimene anthu akale ankatha kulosera
Akatswiri a zakuthambo a ku Babulo anazindikira kayendedwe kobwerezabwereza ka kadamsana wa mwezi kalekale, nthawi imene panalibe kufotokoza kwamakono kwa kayendedwe ka zinthu mozungulira. Zolemba zimene zinasonkhanitsidwa m’mibadwo yambiri zinathandiza anthu kugwirizanitsa zochitika zimene zinkachitika motalikirana ndi zaka zambiri. Chinthu chachikulu chimene anachita chinali kuzindikira kuti mndandanda wautaliwo unali ndi dongosolo, m’malo moona kadamsana aliyense ngati chizindikiro choipa kapena chodabwitsa chosayembekezereka.
Kadamsana wa mwezi anathandiza kwambiri kupeza kayendedwe kameneka. Amaoneka m’dera lalikulu la mbali ya Dziko Lapansi imene ili usiku. Choncho, munthu amene akuona ali pamalo amodzi amakhala ndi mwayi waukulu woona kadamsana wa mwezi kuposa kadamsana wathunthu wa dzuwa, amene umadutsa m’njira yopapatiza. Ngakhale zinali choncho, mitambo, kuwala kwa masana kapena Mwezi kukhala pansi pa chizimezime zikanachititsa kuti pakhale mipata m’zolemba za malo enaake.
Nthawi yobwerezabwereza ikanasonyeza kuti kadamsana angachitike, koma sinapereke zonse zimene munthu wamakono amene amaona zakuthambo amayembekezera. Kulosera njira yeniyeni ya kadamsana wa dzuwa pamalo enaake, kapena nthawi yeniyeni imene kadamsana wathunthu wa mwezi amayambira, kumafuna kuwerengera mozama mmene zinthu zimayendera. Choncho, mphamvu ya Saros m’mbiri sinali yolosera zinthu molondola kotheratu: inali ubale wodalirika umene anthu akanazindikira poona zochitika, ngakhale kuti analibe chiphunzitso chokwanira cha mphamvu yokoka.
Gwiritsani ntchito kayendedwe kameneka popanda kulonjeza mopitirira muyeso
Kuti mufananitse zochitika, sankhani kadamsana wa mwezi m’ndandanda ndipo fufuzani chochitika chimene chinachitika pafupifupi zaka 18 m’mbuyomo kapena cham’tsogolo. Ngati ndandandayo ikusonyeza manambala a Saros, agwiritseni ntchito kutsimikizira ubalewo m’malo mongodalira kusiyana kwa masiku pa kalendala. Fananizani mtundu ndi utali wa kadamsanayo: kufanana kwakukulu kumasonyeza kuti kayendedwe kake kobwerezabwereza n’komwe, pamene kusiyana kumaonetsa mmene gululo limasinthira pang’onopang’ono.
Musangolemba tsiku lomwelo pa kalendala zaka 18 zikadzatha. Masiku owonjezerawo ndi ofunika, monganso maola owonjezera. Gwiritsani ntchito kalendala ya magawo a Mwezi kuti mupeze nthawi yeniyeni ya mwezi wathunthu, kenako onani mndandanda wa kadamsana kuti mudziwe nthawi zimene mthunzi umakhudza Mwezi. Mwezi wathunthu umasonyeza kuti gawo lofunika lakwaniritsidwa, koma sikutsimikizira kuti Mwezi udzalowa mumthunzi wa Dziko Lapansi.
Pomaliza, si chinthu chimodzi kuona kuti kadamsana wachitika ndiponso kukhala ndi mwayi wouona. Zithunzi za Mwezi za mumzinda zimasonyeza nthawi yotuluka ndi kulowa kwa Mwezi, kutalika kwake pamwamba pa chizimezime komanso azimuth, zomwe zimathandiza kuona mmene zinthu zilili pamalo anu. Kadamsana angakhale pa malo oyenera potengera kayendedwe ka zinthu, koma Mwezi n’kukhala pansi pa chizimezime chanu, kapena kuyamba Mwezi uli pansi kwambiri kumbuyo kwa nyumba. Saros imakufotokozerani chifukwa chake chochitika chogwirizana chimabwereranso; nthawi ya kwanuko ndi mmene chizimezime chilili n’zimene zimatsimikizira ngati mungachione.