P'unchawpi, anqas hanaq pachapi killata rikuyqa pantachiq hina kanman: Inti lluqsishan, chayqa imaraykutaq Killa ima rikurimun? Killaqa mana tutatachu k'anchananpaq munan. Intip k'anchayninta kutichimun, chaymanta Inti hanaq pachapi kaptinpas, payqa horizonte patapi kashanman. Rikuy atisqaykiqa Killap maypi kasqanman, killap'unchayninman, hanaq pachap chuyasqa kasqanman, chaymanta k'anchayniyuq killapawan muyuriq hanaq pachapawan kaq rikch'aypa ch'iqninmanmi t'inkisqa.
Aswan allin qhawarinapaqqa, Killawan Intiwan chawpipi kaq anguluta qhawariy. Chay anguloqa killa killa tukuyta tikrakun, chaywanmi Killap rikch'ayninpas, p'unchawpi may pachapi allin rikurimunpas tikrakun. Kay pacha ruwasqanta hamut'aspaykiqa, p'unchawpi rikurimuq Killaqa manañam muspayñachu kanqa, aswanqa maskayta atisqayki ima kanqa.
Killaqa aswan k'anchan rikurimunanpaq
Killaqa Inti hina k'anchaypa pukyu manam. Intip k'anchayninmi rumiyuq uyanpi k'anchan, chay k'anchaymanta wakinmi Pachamamaman kutimun. Chay pachallapitaq p'unchaw hanaq pacha k'anchayniyuq rikurin, wayrapi moléculakuna Intip k'anchayninta tukuy laduman ch'aqchiykuptinku. Chay ch'aqchisqa k'anchaymi Killata rikunaykipaq qhipa p'unchaw pacha hina kan.
Yuyaypaq allin tupanachiyqa, k'anchayniyuq p'unchaw pirqapi yuraq rikch'ayniyuq imacha: k'anchaynin allin kaptin, k'anchaymanta sayaq chiqap k'aptin, rikuyta atikun. Killap hatun rikch'aynin chaymanta Intip k'anchayninmi chay ch'iqnita qun, aswantaq wayra chuyasqa kaptin, Killa horizonte patamanta hanaqpi kaptin. Puyupa ñañu q'umpu, ñañu phuyu, chaymanta k'anchaypa ñit'inmi ch'iqnita pisiyachin; Killa uraypi kaptintaq, aswan rakhu atmosfera patanta qhawarinchik.
Killap'unchayninmi yanapan, ichaqa chaylla manam tukuychu. Ñañu wayra killaqa hunt'a killa hina k'anchasqa p'achayuq manam, chayrayku p'unchaw hanaq pachapi aswan sasa rikurimunman. K'anchayniyuq killa kaptinpas, horizonte qayllapi kaptin utaq phuyuwan pakasqa kaptin, rikuyqa sasachakunman. Chaypa rantinpi, chawpi killaqa chuyasqa hanaq pachapi hanaqpi kaptin, p'unchawpi allinta rikurimunman.
Killap'unchayqa Killawan Intiwan kaq angulomanta hamun
Killap'unchaykunaqa Pachamamap llanthunmanta manam paqarimunkuchu. Killa Pachamamanta muyuykun, Intitaq Killap huk chawpinta k'anchan; Pachamantaqa chay k'anchasqa chawpimanta sapa kuti huk hatuchata rikunchik. Musuq Killaqa Inti kaq ñanpi kasqanman hina, hunt'a Killataq yaqa ch'usaq ñanpi kasqanman hina. Ñawpaq cuarto, qhipa cuarto killakunapiqa, Killa Intiwan hanaq pachapi yaqa 90 grados karupi rikurimun, chaymi huk chawpin k'anchasqa rikch'ayta rikunchik.
Chay angulumi killap'unchayta p'unchawpi rikuywan t'inkin. Killaqa ñañu wayra utaq hunt'a wayra kaptin, Intiwan chiqap ch'iqnisqa manam, chayrayku p'unchawpa wakin pachankunapi horizonte patapi kashanman. Ñawpaq cuarto killapiqa Killa hanaq pachapi Intimanta inti lluqsimuy ladupi; chayqa ch'isiyayuq tutapi maskanapaq allin, ch'isiyaykama rikurimullantaq. Qhipa cuarto killapiqa Intimanta inti yaykumuy ladupi, chayrayku achka kuti paqarimuy pachapi rikurimun. Ima pachapi qhawariyta atisqaykiqa, punchawman chaymanta maypi kawsasqaykimanmi t'inkisqa.
Huk musuq Killamanta qatiq musuq Killakama tukuy muyuyqa 29.53059 punchawmi. Chay muyuy ukhupi Killap kasqanqa sapa kuti tikrakun; chayrayku killap'unchayqa Killap Intiwan ima t'inkisqa kasqanta willan, ichaqa manam sapa pachapi rikurinanta garantizanchu. K'anchasqa rikch'aykuna imaynatataq tikrakuqta aswan allinta yachanaykipaq, kayta ñawiri killap'unchaykuna imayna ruwakusqanmanta.
Ñawpaq cuarto, qhipa cuarto killakunaqa allin maskanapaqmi
P'unchawpi killata ñawpaq kuti maskanaykipaq, ñawpaq cuarto utaq qhipa cuarto killap'unchayninkunapi qhawariy. Chawpin k'anchasqa Killaqa hatun, sut'i rikch'ayniyuqmi, Intimanta karupi kasqanraykuqa, ancha ñañu wayra killamanta aswan sasaqta tarikun. Ñawpaq cuartoqa aswanta inti chinkay ñawpaq p'unchawpa tukukuyninpi qhawariypaq allin; qhipa cuartoqa paqarimuy, paqarimuy p'unchawpi qhawariypaq. Kayqa ruwakuq ñankunallam, manam sapa kuti pachamanta pachaman tupaq horaqa kanchu: horizonte, mit'a, chaymanta Killap kasqanmi ima pachapi hanaq pachapi rikurimusqanta tikran.
Hunt'ayay killakunaqa p'unchawpi qhawarinapaq allinmi. Wiñay hunt'ayay Killaqa achka kuti inti chinkay ñawpaq hanaq pachapi kashan; pisiyakuq hunt'ayay Killaqa paqarimuy pachapi rikurimunman. Aswan achka k'anchasqa rikch'ayninmi riqsiyta yanapanman, ichaqa k'anchayninraykuqa manam q'umpupi utaq phuyupi rikurimunan garantizakunchu. Inti kaq ladu karumanta qhawaspa, hanaq pachap chuyasqa ch'akipinpi maskaymi tariyta yanapanman.
Wayra killakunaqa aswan sasam rikuyta. Wiñay wayra Killaqa ch'isiyay hanaq pachapi Inti qayllapi kashan; pisiyakuq wayra Killataq paqarimuy pachapi pay qayllapi. Ñañu k'anchasqa kuyuruqa sumaqta rikurimunman, ichaqa k'anchasqa p'achaynin pisilla kasqan, chaymanta Intip k'anchayninwan qaylla kasqanrayku, tariyqa aswan sasam. Ama hayk'aqpas Intita binoculareswan nitaq telescopiowan qhawariychu; aswantaq Inti qayllapi kaq wayra Killata maskaspa allinta cuidakuy.
Imaraykutaq hunt'a Killaqa chawpi p'unchawpi pisi kuti rikurimun
Hunt'a Killa pachapiqa Killa Intimanta yaqa ch'usaq ñanpi hanaq pachapi kashan. Chay kasqanrayku tutap achka pachanpi horizonte patapi kashan, Inti yaykuy pachapi lluqsispa, Inti lluqsiy pachapi yaykuspa. P'unchawpa qallariyninpi utaq tukukuyninpi rikurimunman, ichaqa chawpi p'unchawpiqa aswantaqa horizonte uraypi kashan. Chayrayku hunt'a Killap k'anchayniyuq rikch'ayninqa, Inti k'anchayniyuq ch'isiyay hanaq pachapi kanantaqa manam niyta munanchu.
Musuq Killa pachapiqa chaypa kutipayninmi: Killa Intip ñanninman qayllapi kashan, ñawpaq uyantaq ñuqaykumantaqa yaqa k'anchayniyuq manam. Intip k'anchayninpi chinkapun, p'unchawpi horizonte patapi kashanman kaptinpas. Musuq Killa qhipaman utaq ñawpaqman ancha ñañu wayra Killaqa Inti yaykuy utaq lluqsiy pachapi rikurimunman, ichaqa ancha sasa qhawariymi. Intimanta qaylla kasqanmi ancha cuidakunapaq, manam p'unchawlla kasqanqa.
Chaymi “Killa p'unchawpi rikurimun” nisqaqa huk killap'unchayllamanta mana rimaychu. Achka killap'unchaykunapi Killa Intiwan kuska hanaq pachapi kashanman. Killap'unchayqa ñawpaq uyanmanta hayk'a k'anchasqa kasqanta willan; angular karuynintaq Intimanta hayk'a karupi maskanaykita willan; llaqtaykip horizonteñataq Killap hanaq pachapi kasqanta t'aqwirin.
Llaqtaykiwan p'unchawpi maskayta wakichiy
Allin maskayqa ima pacha chaymanta may ñanpi qhawarinamanta qallarin, mana imayna kasqanta yuyayllamanta. llaqtakunapa killamanta tablerokuna nisqapi maypi kasqaykita akllayta, kunan kaq killap'unchayninta chaymanta k'anchasqa kasqanta, lluqsiy-inti yaykuy pachankunata, altitudninta chaymanta azimutninta, karuyninta, llaqta pachawan hanaq pacha qhawariyta ima qhawariyta atinki. P'unchawpi qhawarinapaqqa, altitudqa aswan allinmi: hanaq pachapi hanaqpi kaq Killaqa horizonte qayllapi q'umpumanta aswan sasaqta t'aqayta atikun. Azimutqa ima brújula ladupi kasqanta willan, chaywanmi allin hanaq pachapi maskanki, Inti kaqman mana qhawarispa.
Huk wakichisqa qhawariypaq, ñawpaq cuarto killap qayllanpi chuyasqa inti chinkay ñawpaq p'unchawta akllay. Llaqta tableromanta qhaway Killa horizonte patapi kasqanta, maypi hanaq pachapi kananta; chaymantataq Intimanta karu anqas hanaq pachap huk ch'akipinpi chawpin k'anchasqa Killata maskay. Mana utqayllapi tarispaykiqa, aswan hanaqpi kaptin utaq q'umpu phuyupas kuyuriptinpas yapamanta maskay. Huk killap'unchayta maskanaykipaq, killap'unchaykunapa calendario nisqawan ñawpaq cuarto, qhipa cuarto killakunap punchawninkunata tariy, chaymanta qhawarina pacha llaqtaykipi imayna kasqanta qhaway.
Huk punchawman t'inkisqa maskayqa rikuykita huk punchawman t'inkichiyta yanapanman: p'unchawniykipa killa llamk'achina nisqapi killap'unchayninta, k'anchasqa kasqanta, chaymanta killap watayuq kayninta huk punchawpaq qhawachin. Kay yanapakuqkunam sapaq tapuykunata kutichinku, ichaqa kuskaqa hanaq pachapi kaq pacha ruwasqanta allinta yachanapaq yanapawanchik. Qhawariypi aswan allin ruwayqa sut'im: Killaqa rikurimunanpaq allinta k'anchasqa, chaymanta mana sasachakuspa maskanaykipaq Intimanta allinta karupi kanan.