Achka tutakunapi Killata qhawaspaqa, riqsisqa chimpaykunanqa kikinpi qhipaq hina rikurin. Killaq ch'umpi pampakunapa hatun rikchayninkunaqa Pachaman kikinllata rikun, chaymi Killapas mana muyuqchu kanman hina rikuchin. Ichaqa muyunmi: Killaqa Pachamama muyusqan sapa kutipi kikinpa sayayninpi huk kuti muyun. Kay kikinchasqa kuyuytaqa Pacha kallpanwan kikinchasqa muyuy nispa sutichanku; chayraykun yaqa kikin suyunllata rikunchik, manataq sapa kutipi llapa suyunta.
Wak suyunqa sapa kuti qhipa suyu nispa sutichasqa. Manan wiñaypaq tutayasqachu. Killaq muyuyninpa sapa k'uchupi Intiq k'anchayninmi killaq patanpa aswan hatun kaqninta ch'uyanchan, wakin qutuqkunapi ukhu chakrakuna wiñaypaq llanthupi kanku. Killaq muyuyninpa rikchaynin, muyuynin, hinallataq pisilla rikuriy-kuyun, imatam rikuy atisqanchikta sut'inchanku.
Huk muyuy huk muyuyninpaq
Killaqa karu ch'askakunaman tupaspa, huk muyuyninta tukupananpaq 27.32166 punchawta munan; hinallataq Pachamama muyuyta tukupananpaq 27.32166 punchawta munan. Kay pachakuna kikin kasqanrayku, yaqa kikin suyunmi planetanchikman rikuchisqa qhipan. Killa mana hayk'aqpas muyuspaqchu kaptin, muyuyninpi imaymana k'iti chayamusqanmi imaymana suyunta rikuchinman karqan. Ichaqa purispaqa sapa kuti allillamanta muyun, muyuyninwan kuska purispa.
Riqsisqa tupachiyqa huk runapa muyuriyninta payman uyaqta puriy. Payta qhawaykama, huk kutinmi muyunayki, ichaqa payqa purisqaykipi umaykiq kikin ladonllatam rikun. Killaq muyuyninqa mana rikuy atina kanchu, imaraykuchus Pachamama patapi kikin rikuchiq sayaykunaqa tutamanta tutaman muyuyninta riqsichiyta mana yanapanchu.
27.32166 punchawniyuq muyuy pachaqa manan huk hunt'a killa-wiñaymanta hukninman chayanan pachachu. Killaq rikchayninpa pacha muyuyninqa 29.53059 punchawmi, imaraykuchus Killa Pachamama muyusqan pachapi, Pacha-Killa tinkisqa llapanmi Inti muyun. Killaqa huk muyuyta tukuchispaqa astawanmi purinan, Inti, Pacha, Killa kikin allin t'inkisqa kasqankuman kutinanpaq. Killaq rikchayninkunamanta yachachiq p'anqa imaynatam Inti-Pacha-Killa k'uchukuna tikrakuynin rikuchisqanchik rikchayninkunata paqarichin chayta sut'inchan.
Imaynatam Pacha kallpan Killaq muyuyninta kikincharqan
Pacha kallpanwan kikinchasqa muyuyqa, huk muyuq kurkuypi Pacha kallpa unay p'unchaykuna llamk'aypa tukukuyninmi. Pachamama kallpanqa Killapa Pachaman aswan qaylla kaq suyunpi, qhipa suyunmanta aswan sinchitami aysarin. Kay chikan kallpaqa Killata asllata ch'akichin, chaymi killaq patanpa llamk'aynin rikurin. Killaq muyuyninwan puriynin mana kikinchasqa kaptin, kay llamk'ayqa Pacha-Killa t'inkisqa ñanninwan allintachu tupan. Chaymanta paqarimuq kallpa-t'ikraymi Killaq muyuyninta tikrarqan, ukhupi qaqa hina takyayñataq muyuy kallpanta chinkachirqa.
Pacha wataykunapi chay llamk'aykunaqa Killaq muyuyninta asllamanta utqhayta pisi- pisiyachirqan, huk muyuyqa huk muyuyninwan kikin pacha kananpaq. Kay kikinchasqa kayninpi, killaq patanpa llamk'ayninqa yaqa Pachaman allinta tupan, chayraykun kutipakuq kallpa-t'ikray muyuyninta tikraq aswan pisi kan. Pacha kallpanwan kikinchasqa muyuyqa manan huk sapanka kallpachu huk suyun kikinlla sayachiq; muyuy, Pacha kallpa, kallpa chinkaypa takyasqa tukukuyninmi.
Pacha-Killa tinkisqapiqa Pacha kallpakuna kunanpas allinmi. Killaqa watapi 3.8 cm hina Pachamanta karuyachkan; kayqa Pacha-Killa tinkisqakuna sayay-kallpata chay tinkisqapa ukhunpi chaskichisqanpa tukukuyninmi. Chiqap kuyuytaqa manan huk qhawariyllapi rikuyta atinchikchu, ichaqa chaymi Killaq kikinchasqa muyuyninta muyuyninwan muyuy kallpawan rakinakusqanwan tinkichin.
Qhipa suyuqa manan tutayay suyuñachu
Qhipa suyuqa Pachamama-manta karunchasqa suyunllam. Killaqa planetanchik muyuspa, ñawpaq suyun hina Intiq k'anchaynintam chaskin. Hunt'a killapiqa ñawpaq suyunmi k'anchasqa, qhipa suyuñataq aswanqa Intimanta karunchasqa; musuq killapiqa qhipa suyunmi k'anchasqa, ñawpaq suyuñataq aswanqa tutayasqa. Killaq rikchayninkunapi purisqanman hina kay muyuynin tikrakun.
Huk allin sut'inchaymi kan: manan killaq llapa k'itiqninchu k'anchaywan tutayaywan sapa kuti tikrakun. Qutuqkunapa qayllanpiqa Intiqa pisi pacha sayay sayasqa. Wakniq ukhu q'asaq punkukunapa pamparaqa sayaykunanwan chayraq hark'asqa, chayrayku Intiq k'anchaynin manan hayk'aqpas chayman chayan, wiñaypaq llanthu k'itikunata saqispa. Kay hukniray k'itikunaqa kikin pachapa allpa sayayninwan, Intiq pisi sayay k'uchunwanmi paqarinku, manataq qhipa suyupi kasqankuraykuchu.
Chayraykun Killaq tutayay suyun nisqa simi pantachiy atikun. Mana yuyayman churaspaqa qhipa suyu ninapaq llamk'achikunman, ichaqa manan Intiq k'anchayninta mana hayk'aqpas chaskiq chawpi suyu kasqanta ninchu. Imaynatam killaq rikchayninpa p'unchaykuna, pachakuna muyuyninpi tikrakun chayta qhawanaykipaq, killaq rikchayninkunapa killantin p'anqata llamk'achiy.
Asllalla kuyuyqa patanpa aswan hatun k'itinmanta qhawachin
Pachamamaqa unay pacha qhawarispaqa manan Killapa chawpi suyunlla rikun. Killaq muyuyninqa aslla ovalasqa, chayrayku muyuyninpa utqhaynin tikrakun: Pachaman aswan qaylla kayninpi aswan utqhayta purin, aswan karupi kaqtan aswan allillamanta. Muyuyninpa utqhayninqa yaqa kikinlla qhipan, chayrayku muyuyninpa utqhaynin tikrakuyninwanmi Killaqa ñawpaqman qhipaman asllata kuyukuq hina rikurin. Kay rikuriy kuyuytaqa k'uchu-libración nispa sutichanku.
Sayay-libraciónpaqa wakinmi paqarichiqnin. Killaq muyuyninpa sayayninqa eclíptica nisqaman 1.54 grados k'uchuykusqa, muyuynintaq eclíptica nisqaman 5.14 grados k'uchuykusqa. Kay k'uchukuna kuskaqa, muyuyninpa imaymana pachapi, Killapa uray qutuqninpa utaq wichay qutuqninpa qayllallanmanta aswan karuta qhawariyta saqiwanchik. Killapa Pachamanta karu kaynin, Pachamama patapi qhawaqpa sayayninpas asllatam qhawariyta tikran.
Libraciónqa manan llapan qhipa suyu kikin kutillapi rikuchinchu. Unay pachapi rikuykunaqa rikuriy patanpa waqtanta muyurquspa qhawarinallapaqmi yanapan. Llapanpi, Killaq patanpa 59 percent hina kaqnintaqa Pachamanta wakin pachapi rikuyta atikun, ichaqa huk kikin pachallapi manan chawpi suyunmanta aswanchu rikukun. Kay unay rikuchikuymi killaq patanpa sapa k'iti mapakunata, sapa kuti qhawaspa chawpipi rikurikuq suyumanta aswan karuta chayananpaq saqin.
Pachamanta imatam qhawarina
Kay llamk'ayta qhawanapaq allin ñanmi killaq patanpa waqtanpi riqsisqa k'itiwan hukniray p'unchaykunapi tupachiy. Libración nisqa kuyuyqa rikuriy patanta tikran, chaymi killaq waqtan qayllapi kaq q'asa utaq ch'umpi pampa huk p'unchaypi aswan rikuriyta atin huk p'unchaymantaqa. Mana telescopio utaq prismáticos nisqa qhawana kanchu chayqa, kay tikrayqa llamp'ulla; hinallataq hanaqpachapi Killapa rikchaynin tikrakuyninpas tupachiyta sasachiyta atin. Kikin k'itillata yuyariy, kikin rikchaynin pacha hina kasqankunata tupachiy.
Pachamama patapi maypi kasqaykim, hayk'aq qhawaykim hina qhawariyqa tikrakun. Llaqta killa qhawana p'anqa llaqta-pachaykiman hina killaq rikchaynin, k'anchasqa kaynin, killa lluqsimuy, yaykuy, sayaynin, sayay k'uchuynin, karu kaynin, local pachawan hanaqpachapi qhawariyta qun. Wakichinaykipaq, Killata qhawanapaq aswan allin pachamanta yachachiq p'anqa rikchaynin, llaqta pachapa imaymana kaynin imaynatam Killa hanaqpachapi rikurimunan pachata tikran chayta yuyaymanan. Killaq kikinchasqa muyuyninmi riqsisqa suyun ñuqanchikwan qhipananpaq sut'inchan; libración nisqa kuyuyñataq unay pacha qhawaqkunaman chay suyu waqtallanmanta tikrakuq qhawariyta qun.