እስላማዊ ዓውደ ኣዋርሕን ወርሒ ቀጸላን ብኸመይ ከም ዝሰርሑ

ኣብ ምሸታዊ ሰማይ ኣብ ትሕቲ ዘድበና ዝርአ ቀጢን ወርሒ ቀጸላ፣ ኣብ እስላማዊ ዓውደ ኣዋርሕ ዓቢ ለውጢ ከም ዝመጸ የመልክት፤ ንጅማሮ ረመዳን፣ ንምብጻሕ ዒድ ኣልፈጥር ወይ ንጅማሮ ካልእ ወርሓዊ ዑደት። እቲ ወርሒ ቀጸላ ግን ኩሉ ሰብ ኣብ ምድሪ ብሓንሳብ ክርእዮ ዝኽእል ሰማያዊ ምልክት ዕለት ጥራይ ኣይኮነን። ክርአ ይኽእል ድዩ ኣይክእልን ብኣቀማምጣ ወርሒ፣ ቦታ ተዓዛቢ፣ ኩነታት ኣየርን ማሕበረሰብ ብዝኽተሎ ሕግታትን ይውሰን።

እስላማዊ ዓውደ ኣዋርሕ፣ ሂጅሪ ዓውደ ኣዋርሕ ተባሂሉ’ውን ዝፍለጥ፣ 12 ወርሓዊ ዑደታት ኣለዉዎ። ኣዋርሕ ምስ ወቕትታት ኣብ ሓደ መስመር ዘትሕዙ ዓውደ ኣዋርሕ ብዘይምምሳሉ፣ ምስ ዓመት ጸሓይ ንምስምማዕ ተወሳኺ ወርሒ ብስሩዕ ኣይውስኽን። ስለዚ ክልተ ዝተፈላለዩ ሓሳባት ዕለታቱ ይቐርጹ፦ ወርሒ ቀጸላ ንጅማሮ ወርሒ ክውስን ይሕግዝ፣ ሓጺር ዓመት ወርሒ ድማ ነተን ኣዋርሕ ብወቕትታት የሕልፈን። ኣስትሮኖሚ ነቲ መሰረታዊ ስርዓት ይገልጽ፣ ልምድታት ሃይማኖትን ምምሕዳርን ግን እቲ ስርዓት ከመይ ናብ ዓውደ ኣዋርሕ ከም ዝቕየር ይውስና።

ሓድሽ ወርሒ እቲ ቀዳማይ ዝረአ ወርሒ ቀጸላ ኣይኮነን

ኣብ ኣስትሮኖሚ፣ ሓድሽ ወርሒ እቲ ፀሓይን ወርሕን ካብ ምድሪ ክርኣዩ ከለዉ ሓደ ዝነጸሩ ኣብ መስመር ኤክሊፕቲክ ዝርከቡሉ ቅጽበት ማለት እዩ። ኣብ ከባቢ እዚ ምስምማዕ፣ ብብርሃን ዝበርህ ገጽ ወርሒ ብዓቢኡ ካባና ተመሊሱ ይርከብ። ወርሒ ኣብ ሰማይ ኣብ ጥቓ ፀሓይ እውን ይርአ፣ ስለዚ እቲ ቀጢን ብርሃናዊ ጫፉ ክረአ ኣዝዩ ኣጸጋሚ ወይ ፈጺሙ ዘይከኣል ይኸውን።

ንጅማሮ እስላማዊ ወርሒ ዝጥቀምሉ ወርሒ ቀጸላ፣ ካልእ ፍጻመ እዩ፦ ድሕሪ ምስምማዕ ፀሓይን ወርሕን፣ ሓዳሽ ወርሒ ብዝበርህ ኣንፈት ክዕቢ እንከሎ ዝረአ ቅርጺ፤ መብዛሕትኡ ግዜ ድሕሪ ምዕራብ ፀሓይ ኣብ ምዕራባዊ ሰማይ ይድለ። እዚ ወርሒ ቀጸላ ብልሙድ ሒላል ይበሃል። ምስምማዕ ብስሌት ዝውሰን ኣብ ዓለም ኩሉ ሓደ ቅጽበት እዩ፤ ምርኣይ ወርሒ ቀጸላ ግን ድሕሪኡ ዝፍጠር ናይ ከባቢ ኩነታት ምዕዛብ እዩ።

እዚ ፍልልይ ነቲ ትኽክለኛ ግዜ ሓድሽ ወርሒ ዘርኢ ዓውደ ኣዋርሕ ደረጃታት ወርሒ ክትርዳእ ከለኻ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ዝርዝር ዝተጠቕሰ ግዜ ሓድሽ ወርሒ፣ ኣብታ ምሸት ወርሒ ቀጸላ ክረአ እዩ ማለት ኣይኮነን፤ ንመጀመርታ መዓልቲ ሃይማኖታዊ ወርሒ ባዕሉ ኣይውስንን። ኣብ መንጎ ተኸታተልቲ ኣስትሮኖሚያዊ ሓደስቲ ወርሒ ዘሎ ማእከላይ እዋን 29.53059 መዓልታት እዩ። ኣዋርሕ ዓውደ ኣዋርሕ ምሉእ መዓልታት ክሓዙ ስለ ዝግባእ፣ እስላማዊ ኣዋርሕ ኣብ ክንዲ ክፋል መዓልቲ 29 ወይ 30 መዓልታት ይሓዙ።

ገለ ሓደስቲ ወርሒ ቀጸላታት ንምርኣይ ስለምንታይ ዝያዳ ይኸብዱ

ካብ ምስምማዕ ዝሓለፈ ግዜ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ዕድመ ወርሒ ተባሂሉ ዝጽዋዕ፣ ንታሪኽ ምርኣይ እቲ ሓደ ክፋሉ ጥራይ እዩ ዝገልጽ። ወርሒ ብመንጽር ፀሓይ ናብ ምብራቕ እናተንቀሳቐሰት፣ ብፀሓይ ዝበርህ ገጻ ዝያዳ ይረአን ዝርአ ርሕቀታ ካብ ፀሓይ ይውስኽን። ኮይኑ ግን ተዓዛቢ እቲ ወርሒ ቀጸላ ኣብ ዝጸልምት ዘሎ ምሸታዊ ሰማይ ካብ ደረት ሰማይ ኣብ እኹል ልዕል ዝበለ ቦታ ክህሉ የድልዮ።

እቲ መኣዝን መንገዲ ወርሒ ምስ ደረት ሰማይ ዘለዎ ኣንግል፣ ዓቢ ፍልልይ ይፈጥር። ሓደ ግዜ ወርሒ ቀጸላ ካብቲ ፀሓይ ዝዓርበሉ ኣንፈት ብኣንጻሩ ኣብ ልዕሊ ሰማይ ክርከብ ይኽእል፣ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ግን ኣብ ደረት ሰማይ ክጣበቕ ይኽእል። ስፍሓተ ኬክሮስን ወቕትን ነዚ ስነ-ቅርጺ ይቕይርዎ። ስለዚ ክልተ ተመሳሳሊ ዕድመ ዘለወን ወርሒ ቀጸላታት፣ ደበናታት ከይተሓወሱ እኳ፣ ኣዝዩ ዝተፈላለየ ጸገማት ምዕዛብ ከቕርባ ይኽእላ።

ኣብ መንጎ ዝጠፍእ ንግሆ-ምሸት ብርሃንን ዝወርድ ወርሕን ውድድር ኣሎ። ብድሕሪ ምዕራብ ፀሓይ ሰማይ ኣዝዩ ብሩህ ክኸውን ይኽእል፤ ድሒሩ ግን ወርሒ ቀጸላ ኣብ ጭጋግ ወይ ኣብ ትሕቲ ደረት ሰማይ ክኣቱ ይኽእል። ኣብ መንጎ ምዕራብ ፀሓይን ምዕራብ ወርሕን ዘሎ ግዜ ጠቓሚ እዩ፣ ግን እቲ ወርሒ ክረአ እዩ ዝብል ውሕስነት ኣይኮነን። ሓመድ፣ ርጥበት፣ ቀጢን ደበና፣ ግሉጽነት ኣየርን ተመኩሮ ተዓዛቢን ኩሉ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ኩሉ ቦታ ብዘይ መሳርሒ ዓይኒ ንምርኣይ ውሕስነት ዝህብ ሓደ ወሰን ዕድመ ወርሒ የለን።

ዶብ ምሸትን ዝተፈላለዩ ዕለታት ጅማሮን

ንሃይማኖታዊ ምኽባር፣ እስላማዊ ዕለት ካብ ምሸት ፀሓይ ይጅምር እምበር ካብ ፍርቂ ለይቲ ኣይኮነን። ስለዚ ቀዳመይቲ መዓልቲ ረመዳን ዝኸፍት ምሸት፣ ቅድሚ እቲ ካብ ንግሆ ክሳብ ምዕራብ ፀሓይ ዝግበር ጾም ይመጽእ። ብተመሳሳሊ፣ ድሕሪ ምሸታዊ ምርኣይ ወርሒ ቀጸላ ዝወሃብ መግለጺ፣ ኣብዚ ኣብ ምዕራብ ፀሓይ ዝተመርኮሰ ሕሳብ እታ መዓልቲ ድሮ ከም ዝጀመረት የመልክት፤ እቲ ሲቪላዊ ዓውደ ኣዋርሕ ግን ክሳብ ፍርቂ ለይቲ ዕለቱ ኣይቅይርን።

ኣብ ልሙድ ኣገባብ ምርኣይ፣ ተዓዘብቲ ድሕሪ ምዕራብ ፀሓይ ኣብ መበል 29 መዓልቲ እቲ ዝውዳእ ዘሎ ወርሒ ንሓድሽ ወርሒ ቀጸላ ይደልዩ። ዝተቐበልዎ ምርኣይ ንሓድሽ ወርሒ እንተ ኣረጋጊጹ፣ እቲ ወርሒ ኣብታ ምሸት ይጅምር። እንተ ዘይተራእየ ግን፣ እቲ ዝውዳእ ዘሎ ወርሒ 30 መዓልታት ክሳብ ዝመልእ ይቕጽል። እቲ ምስክርነት ንምቕባልን ነዚ ሕጊ ንምትግባርን ዘድልዩ ፍሉያት ጠለባት ከከም ስልጣናት ይፈላለዩ።

ማሕበረሰባት እቲ ኣበይ ዝተራእየ ወርሒ ቀጸላ ከም ዝቑጸር እውን ክፈላለዩ ይኽእሉ። ገሊኦም ናይ ከባቢ ወይ ክልላዊ ምርኣይ ይጥቀሙ፤ ካልኦት ድማ ብመሰረት ዝተቐበልዎ ሕግታት ካብ ርሑቕ ዝመጸ ምርኣይ ይቕበሉ። ብመሳርሒ ኦፕቲካዊ ሓገዝ ዝግበር ምርኣይ ወይ ኣተሓሕዛ ስሌታት እውን ክፈላለዩ ይኽእሉ። ስለዚ ዝተፈላለዩ ዕለታት ጅማሮ፣ እቲ ወርሒ ብገለ ሰብ ብጌጋ ተሰሊቱ ማለት ኣይኮነን። እቶም ጉጅለታት ኣብ ዝተፈላለዩ ኩነታት ምዕዛብ ዝተፈላለዩ መለክዒታት ይትግብሩ ክህልዉ ይኽእሉ።

ረመዳን ስለምንታይ ብወቕትታት ከም ዝንቀሳቐስ

እቲ ናይ ወቕቲ ምንቅስቓስ ብቐጥታ ካብ ሕሳብ እቲ ዓውደ ኣዋርሕ ይመጽእ። ንማእከላይ ዑደት ወርሒ ብምጥቃም፣ 12 × 29.53059 እንተ ተሰሊቡ 354.36708 መዓልታት ይኸውን። ብመሰረት ተኸታታሊ ኣዋርሕን ኣገባብ ዓውደ ኣዋርሕን፣ ናይ ሓቂ እስላማዊ ዓመታት 354 ወይ 355 ምሉእ መዓልታት ይሓዙ። ኣብ ክልቲኡ ኩነታት ግን፣ ካብ ዓመት ጸሓይ ዝሓጽሩ እዮም፤ ዓመት ጸሓይ ድማ ኣስታት 365¼ መዓልታት እዩ።

እቲ ፍልልይ ኣብ ዓመት ጸሓይ ኣስታት 11 መዓልታት እዩ። ስለዚ፣ ኣብ ዝቕጽል እዋን ምጽዋዑ ረመዳን ኣብ ግሪጎርያን ዓውደ ኣዋርሕ ብኣጠቓላሊ ኣስታት 10 ወይ 11 መዓልታት ቀዲሙ ይጅምር። ኣብ ኣስታት 33 ዓመታት ጸሓይ፣ ኣብ ምሉእ ዑደት ወቕትታት ይሓልፍ። እቲ ስርዓት ቀስ ብቐስ እዩ፣ ብሃንደበት ዝፍጠር ምዝላል ኣይኮነን፤ ኣብ ሓጋይ ዝግበር ረመዳን፣ ኣብ ዓውደ ኣዋርሕ ጸሓይ ቁሩብ ቀዲሙ ብዝመጽእ ካልእ ረመዳን ይስዕቦ።

ምኽንያቱ፣ ብምእታው ተወሳኺ ወርሒ ናይ ወቕቲ ምምዕርራይ ስለ ዘየለ እዩ። ወርሓቶም ኣብ ጥቓ ፍሉያት ወቕትታት ንኽቕጽሉ፣ ሉኒሶላር ዓውደ ኣዋርሕ ኣብ ዝተመረጹ ዓመታት ተወሳኺ ወርሒ ይውስኹ፤ እስላማዊ ሃይማኖታዊ ዓውደ ኣዋርሕ ግን ከምኡ ኣይገብርን። ኣዋርሑ ምስ ወርሒ ጥራይ እዮም ዝተኣሳሰሩ።

እዚ ኣብ ኣቀማምጣ ጂኦግራፊ ሳዕቤን ኣለዎ። ረመዳን ኣብ ሰሜናዊ ንፍቀ ክቢ ምድሪ ኣብ ሓጋይ ክውዕል ከሎ፣ ኣብ ደቡባዊ ንፍቀ ክቢ ምድሪ ኣብ ክረምቲ ይውዕል። ስለዚ እቲ ሓደ ስም ዘለዎ ወርሒ፣ ኣብ ሓደ ከባቢ ነዊሕ ናይ ብርሃን መዓልታዊ ጾም፣ ኣብ ካልእ ከባቢ ድማ ሓጺር ጾም ከስዕብ ይኽእል። ሓደ ወርሓዊ ዑደት ኣብ ቅደም ተኸተል ዓውደ ኣዋርሕ ውሱን ቦታ ኣለዎ፣ ግን ኩሉ ግዜ ምስ ሓደ ወቕቲ ኣይተኣሳሰርን።

ዓውደ ኣዋርሕ ምርኣይን ብስሌት ዝተዳለዉ ዓውደ ኣዋርሕን

“እስላማዊ ዓውደ ኣዋርሕ” ዝብል ሓረግ፣ ኣብቲ ሓደ 12-ወርሓዊ መዋቕር ዕለታት ንምውሳን ንዝተፈላለዩ ኣገባባት ክውክል ይኽእል። ኣገባባት ምዕዛብ ኣብ ዝተቐበሉዎ ምርኣይ ወርሒ ቀጸላ ይምርኮሱ። ካልኦት ኣገባባት ኣስትሮኖሚያዊ ስሌታት ይጥቀሙ፤ ሓደ ሓደ ግዜ ወርሒ ቀጸላ ክረአ ይኽእል ድዩ ንምግማት፣ ካልእ ግዜ ድማ ምስምማዕ፣ ምዕራብ ፀሓይ ወይ ምዕራብ ወርሒ ዝምልከት ዝተወሰነ ሕጊ ንምትግባር። እዚኦም ኩሎም ሓደ ዓይነት ኣገባባት ኣይኮኑን።

ሰሌዳዊ እስላማዊ ዓውደ ኣዋርሕ ካልእ ኣገባብ ይኽተል፦ ነፍሲ ወከፍ ወርሒ ብሓድሽ ምዕዛብ ኣብ ክንዲ ምውሳን፣ ስርዓተ ሕሳብ ናይ ጽልዋታት ኣዋርሕን ልዕሊ መደበኛ ዝኾኑ መዓልታትን ይጥቀም። ከምዚ ዝበሉ ዓውደ ኣዋርሕ ንምቕያር ዕለታትን ንስራሕ ታሪኽን ጠቓሚ እዮም፤ እቲ ብምቕያር ዝተረኽበ ዕለት ግን ብኡንብኡ እታ ፍልይቲ ማሕበረሰብ ዘኽበረታ ዕለት ማለት ኣይኮነን። መዛግብቲ ታሪኽ እውን ብዛዕባ እቲ ዝተጠቕመሉ ቦታ ወይ ስርዓት ዘይርጉጽነት ክሓዙ ይኽእሉ።

ስሌታትን ምዕዛብን ተጻረርቲ ጌርካ ምርኣዮም ኣየድልን። ኣስትሮኖሚያዊ ስሌታት ወርሒ ኣበይ ክህሉ ከም ዝግባእ ከረጋግጹን ዝተሓበረ ምርኣይ ንምግምጋም ክሕግዙን ይኽእሉ። እቲ ሃይማኖታዊ ሕቶ ግን፣ ስልጣን ወርሒ ንምጅማር እኹል እዩ ኢሉ እንታይ መርትዖ ከም ዝቕበል እዩ።

ስለዚ፣ ኣብ መተግበሪ ዓውደ ኣዋርሕ ዝርከብ ሂጅሪ ዕለት፣ ካርታ ትንበያ ምርኣይ ወርሒ ቀጸላን መግለጺ ሓደ ማሕበረሰብን ተዛመድቲ እንተኾኑ’ውን ዝተፈላለዩ ሕቶታት ይምልሱ። ቅድሚ ምንጽጻሮም፣ ነፍሲ ወከፎም ናይ ስሌት ምቕያር፣ ኣስትሮኖሚያዊ መለክዒ ወይ ዝተቐበሉዎ ምዕዛብ ከም ዝውክል ፍለጥ።

ብጥንቃቐ ወርሒ ቀጸላ ንምዕዛብ ተዳሎ

ካብ ሓፈሻዊ ምልክት ደረጃ ወርሒ ኣብ ክንዲ፣ ብቦታ ምዕዛብካ ጀምር። ኣብ ከተማ ድለ እሞ ናይ ከባቢኻ ሓበሬታ ወርሒ ርአ ተጠቒምካ፣ ግዜ ምዕራብ ወርሒ፣ ቁመት፣ ኣዚሙትን ኩነታት ሰማይን ምስ ናይ ከባቢ ኩነታት ኣየር ኣረጋግጽ። እዚ ንግብራዊ ሕቶታት ክምልስ ይሕግዝ፦ ናበይ ገጽካ ክትጥምት ኣለካ፣ ወርሒ ኣብ ልዕሊ ደረት ሰማይ ድያ፣ ኩነታት ኣየር ክዕንቅፋ ይኽእል ድዩ? እዚ ሓበሬታ ግን ወርሒ ቀጸላ ክረአ ይኽእል ድዩ ዝብል ወግዓዊ ፍርዲ ኣይኮነን።

ንኣብነት፣ ናይ ለንደን ሓበሬታ ወርሒ ንለንደን እዚ ናይ ከባቢ ሓበሬታ ምርኣይ ይህብ። ስነ-ቅርጺ ወርሒ ኣብኡ ንርሑቕ ከተማ ከም ዝምልከት ክትወስዶ የብልካን። ጠቓሚ ቦታ ምዕዛብ፣ ግሉጽ ምዕራባዊ ደረት ሰማይ ዘለዎ፣ ኣብ ቀረባ ዘለዉ ህንጻታት ወይ ኣኽራናት ትሑት ሰማይ ዘይሓብኡሉ ቦታ እዩ። ቅድሚ ምድላይ ፀሓይ ምሉእ ብምሉእ ክትዓርብ ተጸበ፤ ባይኖክላር ወይ ቴሌስኮፕ ናብ ፀሓይ ፈጺምካ ኣይተኣልዮ።

ቅርጺ ብርሃን ወርሒ ስለምንታይ ከም ዝቕየር ተወሳኺ ሓበሬታ እንተ ደሊኻ፣ መምርሒ ደረጃታት ወርሒ ነቲ ዑደት ይገልጽ። ንሓበሬታ ምርኣይ ወርሒ ቀጸላ፣ ቦታኻ፣ ግዜ ምዕዛብ፣ ኩነታት ሰማይን መሳርሒ ኦፕቲካዊ ሓገዝ ተጠቒምካ እንተኾንካን መዝግብ። እዚ ዝርዝር ነቲ ምዕዛብ ካብ ብዘይ ኣውድ ዝቐረበ ስእሊ ንላዕሊ ዝሓበረ ይገብሮ።

ኣብ መወዳእታ፣ ናይ ባዕልኻ ምዕዛብ ሰማይ ምስ ምውሳን ሃይማኖታዊ ዕለት ፍለዮ። ዘይተሳኽዐ ፈተነ፣ ኣብቲ ኩነታት እቲ ወርሒ ቀጸላ ከም ዘይረኣኻያ ጥራይ እዩ ዘረጋግጽ። ዝተራእየ ክመስል ዝኽእል ነጸብራቕ እውን ብመሰረት ኣገባብ እቲ ዝምልከቶ ማሕበረሰብ ገምጋም የድልዮ። ንጅማሮ ጾም ወይ በዓል፣ ነቲ እትኽተሎ ዓውደ ኣዋርሕ ዝውስን ስልጣን ወይ ማሕበረሰብ ዝህቦ መግለጺ ተኸተል።