ወርሒ ብመዓልቲ ክትርአ ዝኽእል ስለምንታይ እዩ

ኣብ ሰማያዊ ሰማይ ብመዓልቲ ወርሒ ምርኣይ ከም ምጽራር ክመስል ይኽእል፦ ጸሓይ ኣብ ላዕሊ እንከላ፡ ወርሒ እውን ብኸመይ ትርአ? መልሱ፡ ወርሒ ንኽትበርህ ጸልማት ኣየድልያን እዩ። ብርሃን ጸሓይ ተንጸባርቕ፣ ጸሓይ እውን ኣብ ላዕሊ እናሃለወት ኣብ ልዕሊ መስመር ኣድማስካ ክትህሉ ትኽእል። እንተርኢኻያ ግን ኣብ ኣቀማምጣኣ፣ ደረጃኣ፣ ንጽህና ሰማይን ኣብ መንጎ ብሩህ ገጽ ወርሕን ከባቢኡን ዘሎ ንጽጽርን ይምርኮስ።

እቲ ዝጠቅም ምልክት፡ ኣብ መንጎ ወርሕን ጸሓይን ዘሎ ኩርናዕ እዩ። እዚ ኩርናዕ ኣብ ምሉእ ወርሓዊ ዑደት ይቀያየር፣ እዚ ድማ ንትርኢት ወርሒን ኣብ ክፋል መዓልቲ ብግቡእ ክትርአ እትኽእለሉ ግዜን ይቕይር። ነቲ ኣቀማምጣ ምስ ተረዳእካዮ፡ ወርሒ ብመዓልቲ ምርኣይ ዘገርም ነገር ኣይኮነን፤ ኣብ እትደልየሉ ግዜ ክትርእያ ትኽእል።

ወርሒ ብሩህ ስለ ዝኾነት ካብ ሰማይ ትፍለ

ወርሒ ከም ጸሓይ ምንጪ ብርሃን ኣይኮነትን። ብርሃን ጸሓይ ንእምኒ ዝመስል ገጻ የብርሆ፣ ካብቲ ብርሃን እቲ ድማ ገለ ክፋሉ ናብ ምድሪ ይንጸባረቕ። ብተመሳሳሊ፡ ኣብ ሰማይ ብመዓልቲ ዘሎ ብርሃን ብሰንኪ ሞለኪዩላት ኣየር እዩ፤ ንሳቶም ብርሃን ጸሓይ ናብ ብዙሕ ኣንፈታት ይብትንዎ። እዚ ዝተበተነ ብርሃን እዚ ነቲ ወርሒ እንርእየሉ ድሕረ ባይታ ይፈጥር።

ኣብ ብሩህ መንደቕ ዘሎ ፈኮስ ዝበለ ነገር ከም ኣብነት ውሰድ፦ ብሩህ እንተኾይኑን ግሉጽ ወሰን እንተሃልይዎን ክርአ ይኽእል። ዓቢ ዝመስል ክቢ ወርሒን ብጸሓይ ዝበርሀ ገጻን መብዛሕትኡ ግዜ ነዚ ንጽጽር ይፈጥራ፣ ብፍላይ ኣየር ጽሩይ እንተኾይኑን ወርሒ ካብ መስመር ኣድማስ ኣብ ላዕሊ እንተሃልያን። ግምጥል ኣየር፣ ቀጢን ደበናን ብርቱዕ ብልጭታን ንጽጽር ከዳኽሙ ይኽእሉ፤ ወርሒ ኣብ ትሑት ቦታ እንተሃልያ ድማ ብዝደረቐ ንጣብ ኣየር ኣቢልና ንርእያ።

ደረጃ ወርሒ ኣገዳሲ እዩ፣ ግና እንኮ ረቛሒ ኣይኮነን። ቀጢን ወርሒ ጨረቃ፡ ካብ ምሉእ ወርሒ ዝወሓደ ብርሃን ዘለዎ ስፍሓት ኣለዋ፣ ስለዚ ኣብ ሰማይ ብመዓልቲ ንምፍላያ ክኸብድ ይኽእል። ብሩህ ደረጃ ዘላ ወርሒ እውን ኣብ መስመር ኣድማስ ቀረባ እንተሃልያ ወይ ብደበና እንተተሸፊና ክትርአ ክትከብድ ትኽእል። ብኣንጻሩ፡ ፍርቂ ወርሒ ኣብ ጽሩይ ሰማይ ኣብ ላዕሊ እንተሃልያ ብግልጺ ክትርአ ትኽእል።

ደረጃ ወርሒ ኣብ መንጎ ወርሕን ጸሓይን ዘሎ ኩርናዕ እዩ

ደረጃታት ወርሒ ብጽላሎት ምድሪ ኣይፍጠሩን። ወርሒ ኣብ ዙርያ ምድሪ ስለ እትዞርን ጸሓይ ሓደ ፍርቂ ወርሒ ስለ እተብርህን እዮም ዝፍጠሩ። ካብ ምድሪ ኮይንና፡ እቲ ብጸሓይ ዝበርሀ ፍርቂ ወርሒ ብዝተፈላለየ መጠን ንርኢ። ሓዲሽ ወርሒ ምስ ጸሓይ ዳርጋ ኣብ ሓደ ኣንፈት ትርከብ፤ ምሉእ ወርሒ ግን ዳርጋ ኣብ ተጻራሪ ኣንፈት ትርከብ። ኣብ ቀዳማይን መወዳእታን ርብዒ ወርሒ፡ ወርሕን ጸሓይን ኣብ ሰማይ ኣስታት 90 ዲግሪ ካብ ሓድሕደን ርሒቐን ይርኣያ፤ ኣብቲ እዋን እቲ ፍርቂ ዝበርሀ ክቢ ንርኢ።

እቲ ኩርናዕ ደረጃ ወርሒ ምስ ኣብ ግዜ መዓልቲ እትርኣየሉ ኩነታት የተኣሳስሮ። ወርሒ ጨረቃ ወይ ምሉእ ወርሒ እንተኾይና፡ ብቐጥታ ኣብ ተጻራሪ ኣንፈት ጸሓይ ኣይትርከብን፤ ስለዚ ኣብ ገለ ክፋል ሰዓታት መዓልቲ ኣብ ላዕሊ ክትህሉ ትኽእል። ኣብ ቀዳማይ ርብዒ ወርሒ፡ ወርሒ ኣብ ሰማይ ካብ ጸሓይ ብምብራቕ ትርከብ፤ ብሓፈሻ ድማ ጽቡቕ ዕላማ ናይ ድሕሪ ቀትሪ ኮይና ክሳብ ምሸት ትርአ። ኣብ መወዳእታ ርብዒ ወርሒ፡ ካብ ጸሓይ ብምዕራብ ትርከብ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ እዋን ንግሆ ትርአ። ትኽክለኛ ግዜ ምርኣይ ኣብ ዕለትን ኣብ ቦታኻን ይምርኮስ።

ካብ ሓዲሽ ወርሒ ክሳብ እታ ትቕጽል ሓዲሽ ወርሒ ዘሎ ምሉእ ዑደት 29.53059 መዓልታት ይወስድ። ኣብቲ ዑደት እቲ ኣቀማምጣ ወርሒ ብቐጻሊ ይቀያየር፤ ስለዚ ደረጃኣ ምስ ጸሓይ ዘለዋ ርክብ የመልክት እምበር፡ ኣብ ዝኾነ ፍሉጥ ህሞት ኣብ ሰማይ ክትህሉ ውሕስነት ኣይህብን። ብዛዕባ እቶም ዝቀያየሩ ቅርጽታት ብርሃን ዝያዳ ንምርዳእ፡ ደረጃታት ወርሒ ብኸመይ ከም ዝሰርሑ ርአ።

ቀዳማይን መወዳእታን ርብዒ ወርሒ ጽቡቕ ዕላማታት እዮም

ንፈለማ ግዜ ወርሒ ብመዓልቲ ክትደሊ ከለኻ፡ ኣብተን ኣብ ዙርያ ቀዳማይ ወይ መወዳእታ ርብዒ ወርሒ ዘለዋ መዓልታት ፈትን። ፍርቂ ዝበርሀ ወርሒ ሰፊሕን ፍሉጥን ቅርጺ ኣለዋ፣ ካብ ጸሓይ ዘለዋ ርሕቀት ድማ ካብ ኣዝያ ቀጢን ወርሒ ጨረቃ ንምርካባ የቕልል። ቀዳማይ ርብዒ ወርሒ ብዙሕ ግዜ ኣብ ድሕሪ ቀትሪን ፈለማ ምሸትን ንምርኣይ ይምችእ፤ መወዳእታ ርብዒ ወርሒ ድማ ኣብ ንግሆን መወዳእታ ንግሆን ይምችእ። እዚ ልሙድ ኣገባብ እምበር ብትኽክል ኣብ ሰዓት ዝተመደበ ኣይኮነን፦ ኣብ ከባቢኻ ዘሎ መስመር ኣድማስ፣ ወቕቲ ዓመትን ኣቀማምጣ ወርሕን ኩሎም ወርሒ ኣብ ልዕሊ መስመር ኣድማስ ዝህልወሉ ግዜ ይጸልዉ።

ምሉእ ወርሒ እውን ኣብ ግዜ መዓልቲ ክትደልያ ጽቡቕ ዕላማ ክትከውን ትኽእል። እታ እናዓበየት ዘላ ምሉእ ወርሒ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ሰማይ ድሕሪ ቀትሪ ትርከብ፤ እታ እናነከየት ዘላ ምሉእ ወርሒ ድማ ኣብ ንግሆ ክትርአ ትኽእል። ዝያዳ ብርሃን ዘለዎ ክቢ ወርሒ ንምልላይ ክቐልል ይኽእል፣ ግና ብሩህነታ ብግምጥል ኣየር ወይ ደበና ከም ዘይትዕገት ውሕስነት ኣይኮነን። ካብ ኣንፈት ጸሓይ ተመሊስካ ምርኣይን ኣብ ጽሩይ ክፋል ሰማይ ምድላይን ክሕግዘካ ይኽእል።

ወርሒ ጨረቃ ዝያዳ ኣጸጋሚት እያ። እታ እናዓበየት ዘላ ወርሒ ጨረቃ ኣብ ምሸት ኣብ ጥቓ ጸሓይ ትርከብ፣ እታ እናነከየት ዘላ ድማ ኣብ ንግሆ ኣብ ጥቓኣ ትርከብ። እታ ጸባብ ብርሃናዊት መስመር ዘደንቕ ትርኢት ክትከውን ትኽእል፣ ግና እቲ ንእሽቶ ዝበርሀ ስፍሓታን ኣብ ጥቓ ብርቱዕ ብልጭታ ጸሓይ ምህላዋን ንምርኣያ ዝያዳ ዘጸግም ይገብሮ። ብካልኩሌተር ወይ ቴለስኮፕ ኣቢልካ ናብ ጸሓይ ፈጺምካ ኣይትጠምት፤ ኣብ ጥቓኣ ዘላ ወርሒ ጨረቃ ክትደሊ ከለኻ ብፍላይ ጥንቃቐ ግበር።

ምሉእ ወርሒ ኣብ ፍርቂ መዓልቲ ሳሕቲ ዝርአሉ ምኽንያት

ኣብ ምሉእ ወርሒ፡ ወርሒ ኣብ ሰማይ ኣብ ተጻራሪ ኣንፈት ጸሓይ ትርከብ። እዚ ኣቀማምጣ እዚ ንብዙሕ ክፋል ለይቲ ኣብ ላዕሊ ከም እትህሉ ይገብራ፤ ኣብ ከባቢ ምዕራብ ጸሓይ ትበርቕ፣ ኣብ ከባቢ ድማ ጸሓይ ትበርቕ ክትዓርብ ከላ ድማ ትዓርብ። ኣብ መወዳእታ እቶም ክፋላት መዓልቲ ብግዜ ብርሃን ክትርአ ትኽእል፣ ግና ኣብ ከባቢ ፍርቂ መዓልቲ ብሓፈሻ ኣብ ትሕቲ መስመር ኣድማስ ትርከብ። ስለዚ ብሩህ ትርኢት ምሉእ ወርሒ ኣብ ሰማይ ድሕሪ ቀትሪ ጸሓይ ክትህሉ እያ ማለት ኣይኮነን።

ኣብ ሓዲሽ ወርሒ ተጻራሪ ኣቀማምጣ እዩ ዘሎ፦ ወርሒ ኣብ ጥቓ ኣንፈት ጸሓይ ትርከብ፣ እቲ ናባና ዝጥምት ገጻ ድማ ካብ ኣረኣእያና ብዙሕ ክፋሉ ዘይበርሀ እዩ። ኣብ ግዜ መዓልቲ ኣብ ላዕሊ ክትህሉ እኳ እንተኸኣለት፡ ብሓፈሻ ብብልጭታ ጸሓይ ትስወር። ኣዝያ ቀጢን ወርሒ ጨረቃ ሓዲሽ ወርሒ ምስ ሓለፈ ወይ ቅድሚኡ ሓድሽ ወርሒ ኣብ ከባቢ ምዕራብ ጸሓይ ወይ ድማ ኣብ ከባቢ ብርሃን ጸሓይ ትበርቕ ክትርአ እንተሓለነት ይኽእል፣ ግና እዚ ኣዝዩ ዘጸግም ምዕዛብ እዩ። እቲ ኣገዳሲ መጠንቀቕታ፡ ብርሃን መዓልቲ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ጥቓ ጸሓይ ምህላው እዩ።

ስለዚ “ወርሒ ብመዓልቲ ኣብ ሰማይ ኣላ” ማለት ብዛዕባ ሓደ ፍሉይ ደረጃ ወርሒ ኣይኮነን። ብዙሓት ደረጃታት ምስ ጸሓይ ኣብ ሓደ ሰማይ ክህልዉ ይኽእሉ። ደረጃ ወርሒ ካብቲ ናባና ዝጥምት ገጻ ክንደይ ከም ዝበርሀ ይነግረካ፤ እቲ ኩርናዓዊ ርሕቀት ድማ ካብ ጸሓይ ክንደይ ርሒቓ ከም ዘላ የመልክት፤ ኣብ ከባቢኻ ዘሎ መስመር ኣድማስ ከኣ ወርሒ ኣብ ላዕሊ እንተላ ይውስን።

ንምድላይ ወርሒ ብመዓልቲ ቦታኻ ተጠቐም

ብተግባር ወርሒ ንምድላይ፡ ብግምት ኣብ ክንዲ ምጅማር ግዜን ኣንፈትን ኣቐዲምካ ፍለጥ። ናይ ከተማታት መርኣዪ ወርሒ ቦታ ክትመርጽን እዋናዊ ደረጃን መጠን ብርሃን ወርሒን፣ ሰዓታት ምውጻእን ምዕራብን፣ ቁመትን ኣንፈትን፣ ርሕቀትን ኣብ ከባቢኻ ዘሎ ኩነታት ኣየር ምስ ዝህቦ ትርኢት ሰማይን ክትፈትሽ የኽእለካ። ኣብ ግዜ መዓልቲ ንምዕዛብ፡ ቁመት ብፍላይ ይጠቅም፦ ወርሒ ኣብ ሰማይ ክንዲ ዝለዓለት ትኸውን፡ ካብቲ ኣብ ጥቓ መስመር ኣድማስ ዘሎ ግምጥል ኣየር ንምፍላያ ይቐልል። ኣንፈት ኮምፓስ ኣብ ኣየናይ ኣንፈት ከም ዘላ ይሕብር፣ ናብ ጸሓይ ከይጠምትካ ኣብቲ ቅኑዕ ክፋል ሰማይ ክትደሊ ድማ ይሕግዘካ።

ኣብ ተግባር ንምትግባሩ፡ ኣብ ከባቢ ቀዳማይ ርብዒ ወርሒ ዝጸረየ ድሕሪ ቀትሪ ምረጽ። እቲ ናይ ከባቢኻ መርኣዪ ተጠቒምካ፡ ወርሒ ኣብ ላዕሊ መስመር ኣድማስ እንተላን ኣበይ ኣብ ሰማይ ከም እትህሉን ርአ፤ ድሕሪኡ ካብ ጸሓይ ርሒቑ ኣብ ዘሎ ሰማያዊ ክፋል እቲ ፍርቂ ዝበርሀ ክቢ ወርሒ ድለ። ብቕጽበት እንተዘይረኺብካያ፡ ኣብ ዝለዓለት እዋን ወይ ደበናን ግምጥል ኣየርን ምስ ተቐያየሩ እንደገና ፈትን። ንኻልእ ደረጃ ወርሒ፡ ናይ ደረጃታት ወርሒ ዓውደ-ኣዋርሕ ተጠቒምካ ዕለታት ቀዳማይን መወዳእታን ርብዒ ወርሒ ርኸብ፤ ድሕሪኡ ንግዜ ምዕዛብ ዘሎ ኩነታት ኣየር ኣብ ከባቢኻ ፈትሽ።

እቲ ብዕለት ዝሰርሕ መርመራ እቲ ዝረኣኻዮ ምስ ፍሉይ መዓልቲ ንምትእስሳር ክሕግዝ ይኽእል፦ መሳርሒ ወርሒ ልደት ንዝኾነ ዕለት ደረጃ ወርሒ፣ መጠን ብርሃናን ዕድመ ወርሓዊ ዑደታን የርኢ። እዞም መሳርሒታት ንዝተፈላለዩ ሕቶታት መልሲ ይህቡ፣ ብሓባር ግን ነቲ ኣቀማምጣ ኣብ ትኽክለኛ ሰማይ ንምፍታሽ የቕልሉ። እቲ ቀንዲ ምዕዛብ ቀሊል እዩ፦ ብግልጺ ክትርአ እኹል ብርሃን ዘለዋን ብውሑስ ክትደልያ ካብ ጸሓይ እኹል ርሕቀት ዘለዋን ወርሒ ድለ።